Bải giảng Điềù tra rừng ThS: Vũ Văn Thông

69
Bộ môn Lâm sinh & ĐTQHR- Khoa Lâm NGhiệp - ĐHNL Thái Nguyên

Phần thứ hai
Quy hoạch rừng
Bải giảng Điềù tra rừng ThS: Vũ Văn Thông

70
Bộ môn Lâm sinh & ĐTQHR- Khoa Lâm NGhiệp - ĐHNL Thái Nguyên
Chơng 1
Tổng quan về quy hoạch lâm nghiệp
Mục đích
Trang bị cho sinh viên những hiểu biết tổng quát v bức tranh về phát triển
quy hoạch lâm nghiệp (QHLN) trong nớc v trên thế giới, lý do hình thnh
khoa học quy hoạch, các bớc phát triển của nó.
Những khái niệm cơ bản sẽ đợc thảo luận giúp cho sinh viên bắt đầu tiếp cận
với môn khoa học qủan lý ti nguyên rừng bao hm nhiều khía cạnh khác nhau
nh kinh tế, sản lợng, xã hội, sử dụng bền vững ti nguyên, môi trờng.
Qủan lý rừng bền vững
Quy hoạch lâm nghiệp đều nhằm mục đích định hớng v góp phần cho quản lý
rừng bền vững, hay còn gọi l quản lý rừng có chất lợng.
Các phơng thức quản lý rừng truyền thống, dựa trên khai thác gỗ l chính v
tách vai trò con ngời cũng nh các bên liên quan đã bộc lộ nhiều nhợc điểm,


Hình 1.1. Ba nguyên tắc quản lý rừng bền vững

Quản lý rừng bền vững phải bao gồm các khía cạnh sau (Christopher Upton &
Stephen Bass, 1996):
- Thực hiện các mục tiêu về môi trờng nh l bảo tồn đa dạng sinh học,
chất lợng nguồn nớc, điều hòa khí hậu.
- Thực hiện các mục tiêu kinh tế nh nuôi dỡng sản lợng gỗ v các giá
trị cđa vốn rừng
- Thực hiện các mục tiêu xã hội nh đáp ứng nhu cầu sinh kế, bảo tồn
văn hóa v hệ thống kiến thức cđa nguời dân sống phụ thuộc vo rừng
- Cân bằng giữa nhu cầu cđa thế hệ hôm nay với thế hệ tơng lai
- Cân bằng giữa hiệu quả kinh tế với môi trờng nhằm nâng cao các tác
động tích cực v giảm thiểu tác động tiêu cực.
- Luôn cải tiến v chú trọng tiến trình giám sát v học tập từ hiện trờng.
- Bảo đảm sự tham gia của các bên liên quan trong tiến trình ra quyết
định.
Quản lý rừng
bền vững
Bải giảng Điềù tra rừng ThS: Vũ Văn Thông

72
Bộ môn Lâm sinh & ĐTQHR- Khoa Lâm NGhiệp - ĐHNL Thái Nguyên
- Cung cấp thông tin cho các bên liên quan v những ngời quan tâm.
- Hỗ trợ về chính sách có tính di hạn v ổn định về ti chính để quản lý rừng
bền vững.


gia có diện tích rộng thì quy hoạch cấp tỉnh sẽ l nơi đa ra các u tiên v chính
sách lâm nghiệp.
Cấp huyện, dự án hoặc vùng đầu nguồn: Cấp huyện hoặc các khu vực đợc
xác lập dự án l nơi tiến hnh lập kế hoạch phát triển lâm nghiệp. Đa ra các
quyết định về phân bổ đất giữa lâm nghiệp v các sử dụng khác v các kiểu quản
lý rừng. Tỷ lệ bản đồ để lập kế hoạch từ 1:100,000 đến 1:20,000, trờng hợp đặc
biệt l 1:50,000. Quản lý đầu nguồn l một kiểu dạng quản lý ở cấp huyện trong
đó kế hoạch đa mục tiêu đợc lập v tập trung vo việc điều khiển dòng chảy v
xói mòn đất (FAO 1977, 1985-90)
Cấp thôn buôn/lng hoặc các tiểu khu rừng: Đây l cấp thực thi kế hoạch
v điều hnh quản lý theo từng ngy bao gồm các hoạt động thiết lập các giải
pháp lâm sinh, khai thác rừng, vv Những chỉnh sửa chi tiết cho kế hoạch sử
dụng đất đợc thực hiện. Một bản đồ lm cơ sở cho lập kế hoạch v ghi chép các
hoạt động quản lý l bắt buột phải có, tỷ lệ từ 1:20,000 đến 1:10,000. Các tác
động giữa các cấp lập kế hoạch cần thực hiện theo hai chiều. Trong lập kế hoạch
theo nhiều cấp quản lý, cần có sự phân cấp phân quyền trong việc ra quyết định.
Ngoi ra quy hoạch lâm nghiệp liên quan rất nhiều đến các hoạt động sản
xuất của các ngnh khác v nó đợc đặt trong bối cảnh phát triển kinh tế xã hội
của vùng, khu vực cũng nh nhu cầu của từng địa phơng, do đó phơng án quy
hoạch cần xem xét mối quan hệ ny, đặc biệt l xuất phát từ thực tế. Hiện nay
chúng ta đã có nhiều thay đổi trong cách tiếp cận trong xây dựng phơng án quy
hoạch, thay vì các quy hoạch thờng do một nhóm chuyên gia xây dựng trên cơ
sở các luận cứ khoa học về rừng, đất, v thờng bỏ quên mối quan hệ với c
Bải giảng Điềù tra rừng ThS: Vũ Văn Thông

74
Bộ môn Lâm sinh & ĐTQHR- Khoa Lâm NGhiệp - ĐHNL Thái Nguyên
dân tại chổ, chúng ta đã từng bớc tổ chức quy hoạch ở các cấp xã với sự tham
gia của nhiều bên liên quan.
Đồng thời l việc thay đổi quyền quản lý sử dụng ti nguyên rừng, trớc đây chủ

tổ chức rừng trong quy hoạch v điều chế cũng nhằm mục tiêu sản xuất liên tục
gỗ.
Những thay đổi về môi trờng ton cầu cũng nh trong từng khu vực, quốc
gia đã đòi hỏi ngnh lâm nghiệp xem xét việc quy hoạch rừng v tổ chức sản xuất
kinh doanh, v thực tế cho thấy khoa học về tổ chức rừng ny không chỉ đơn
thuần l khoa học thuần túy về cấu trúc, sản lợng, sinh vật học rừng m còn liên
quan đến yếu tố xã hội, kinh tế, môi trờng. Ngoi ra đối với các khu rừng tự
nhiên, đặc biệt l rừng nhiệt đới, chứa đựng trong nó sự đa dạng sinh học to lớn,
l một ngân hng gen, loi v đa dạng về hệ sinh thái; đây l một di sản quý báu
của nhân loại nhng đang từng ngy bị tn phá v kinh doanh kém hiệu quả,
nhiều loại lâm sản ngoi gỗ quý cha đợc bảo tồn v chú trọng kinh doanh. Do
đó quy hoạch ngy nay cần có những thay đổi cơ bản trong nhận thức cũng nh
giải pháp ton diện để kinh doanh bền vững nguồn ti nguyên rừng.
Trong nớc ta, quy hoạch cũng đợc ngời Pháp thử nghiệm áp dụng thông qua
các mô hình rừng trồng.
Từ năm 60 ở miền bắc đã bắt đầu công tác quy hoạch tổng thể về lâm nghiệp,
trong khi đó ở miền nam thực hiện các mô hình thử nghiệm điều chế rừng. Sau
năm 1975, hình thnh các Liên hiệp lâm nghiệp, các lâm trờng trong cả nớc,
chúng ta đã tiến hnh các cuộc tổng kiểm kê ti nguyên rừng v
xây dựng
phơng án quy hoạch lâm nghiệp cho từng cấp lãnh thổ, trong đó chú trọng cho
các đơn vị trực tiếp kinh doanh lâm nghiệp nh Liên hiệp lâm nghiệp, lâm
trờng. Giai đoạn ny phơng án quy hoạch lâm nghiệp đợc xem l yếu tố pháp
lý để tổ chức sản xuất kinh doanh cho một đơn vị lâm nghiệp. Tuy nhiên thực tế
cũngcho thấy rằng các phơng án ny thòng cha đáp ứng đợc nhu cầu thực tế
v khó thực thi, do trong quá trình xây dựng phơng án chúng ta cha phản ảnh
đợc thực trạng nhu cầu xã hội, hoặc do cơ sở dữ liệu có độ tin cậy quá thấp,
đồng thời với nó l sự tách biệt cộng đồng dân c trong các kinh doanh, quản lý
Bải giảng Điềù tra rừng ThS: Vũ Văn Thông


Quy hoạch lâm nghiệp có mục đích l tổ chức kinh doanh rừng v đất rừng
theo hớng bền vững về ba mặt kinh tế, xã hội v môi trờng. Quy hoạch hớng
Bải giảng Điềù tra rừng ThS: Vũ Văn Thông

77
Bộ môn Lâm sinh & ĐTQHR- Khoa Lâm NGhiệp - ĐHNL Thái Nguyên
đến tổ chức kinh doanh hợp lý, hiệu quả v lâu di các nguồn ti nguyên đa dạng
của rừng, cung cấp cho xã hội gỗ, củi, lâm sản ngoi gỗ, phục vụ cho việc phát
triển kinh tế, văn hóa xã hội v đời sống nhân dân; đồng thời góp phần vo việc
nâng cao tác dụng phòng hộ, bảo vệ môi trờng v bảo tồn các hệ sinh thái rừng.
Nhiệm vụ: Quy hoạch lâm nghiệp có các nhiệm vụ cơ bản sau:
- Tổ chức điều tra, kiểm kê, phúc tra về ti nguyên rừng
- Khảo sát điều kiện kinh tế xã hội, trình độ kinh doanh trong khu vực
xây dựng phơng án
- Tiến hnh xác định phơng hớng kinh doanh nghề rừng, lập phơng
án quy hoạch ở các cấp lãnh thổ, các đơn vị kinh doanh khác nhau.
- Giám sát v đánh giá việc thực thi phơng án quy hoạch v điều chỉnh
theo định kỳ.
Trong đó các nhiệm vụ liên quan đến đánh giá kinh tế xã hội, lập phong án cần
có sự tham gia của các bên liên quan, đặc biệt l cộng đồng, v các địa phơng
để phơng án đợc xuất phát từ nhu cầu thực tế v sẽ đợc thực hiện tốt từ các
địa phơng, đơn vị

Đối tợng của quy hoạch lâm nghiệp:
- Quy hoạch lâm nghiệp cho các cấp quản lý lãnh thổ: Đối tợng quy
hoạch l ton cầu/khu vực, to
n quốc, ton tỉnh, huyện, xã.