Dùng quá liều, phối hợp các thuốc ức
chế thần kinh: Tai biến khó lường
Trong thuốc chữa bệnh tâm thần - thần kinh có các loại thuốc ức chế thần kinh nh
ư
thuốc an thần, gây ngủ, thu
ốc chống động kinh, thuốc chữa tâm thần phân liệt. Tự
ý tăng liều, phối hợp nhiều thuốc cùng lúc chính là nguyên nhân d
ẫn đến các tai
biến nguy hiểm.
Tai biến do tăng liều
- Các thu
ốc ức chế thần kinh gây hạ huyết áp thế
đ
ứng (HHATĐ) với mức khác nhau. Chẳng hạn
thuốc tâm thần phân liệt (TTPL) nh
ư clopromazin,
levomepromazin) gây HHATĐ) rất mạnh ( nhất l
à
lúc dùng liều cao) làm cho ngư
ời bệnh mỏi mệt; khi
dùng cần phải nằm nghỉ, 3- 4 gi
ờ sau mới có thể
đứng lên được.
- M
ột số thuốc TTPL nhóm cũ (chlopromazin, levomepromazin, sulpirid, haloperidol,
terflurin) hay nhóm m
ới (olazapin, quetiapin, resperdidon) có thể gây hội chứng ngoại
tháp (EPS= Extrapyramidal symtomps). Biểu hiện: rối loạn vân động và ph
ối hợp vận
động, mất thăng bằng, đi lại khó khăn, dễ té ngã, va chạm vào các phương ti
ện giao

này có tính gây nghiện (như benzodiazepin) sẽ gây hội chứng cai (vật vã, khó ch
ịu, huyết
áp tụt, tiết nhiều mồ hôi, nước bọt). Thầy thuốc thường cho dùng li
ều vừa đủ, trong một
thời gian vừa đủ, cho giảm liều dần trước khi ngừng hẳn thuốc thì sẽ tránh đư
ợc các phản
ứng nghịch thường, tránh được hội chứng cai. Nếu tự ý tăng liều và/hoặc kéo dài th
ời
gian dùng thì khi ngừng đột ngột, phản ứng nghịch thường, hội chứng cai dễ xảy ra v
à
nặng hơn.
Tai biến do phối hợp thuốc
- Các thuốc an thần, gây ngủ, động kinh, TTPL đều có tính làm dịu, khi tính n
ày tăng quá
mức thì gây h
ội chứng an thần kinh ác tính (NMS= (Neuroleptic Malignant Syndrome).
NMS bao gồm các triệu chứng rối loạn thần kinh tự động (sốt cao, đ
ổ mồ hôi, mạch
nhanh, huyết áp tăng); các triệu chứng về vận động, hành vi (cứng cơ, loạn trương lực c
ơ,
mất vận động, không nói, mù mờ về ý thức, kích động); các triệu chứng cận lâm s
àng
(tăng bạch cầu, creatinin phosphokinase, enzym gan, myoglobin huyết t
ương, có
myoglobin trong nư
ớc tiểu) đôi khi có kết hợp suy thận. Nếu NMS nặng, đặc biệt khi có
các r
ối loạn về thần kinh tự động nặng, rất dễ dẫn đến tử vong Một số thuốc tự bản
thân gây nên NMS ngay trong quá trình điều trị như clozapin. Một số thu
ốc ở liều điều

ưng
rất hiếm gặp (ví dụ tần suất xảy ra ở các thuốc TTPL cũ chỉ khoảng 0,04 -
0,05%);
thường chỉ xảy ra khi dùng liều cao và/hoặc kéo dài hay khi ph
ối hợp với một thuốc có
cùng tác dụng phụ này. Nhưng cũng có loại thuốc gây gi
ảm bạch cầu, mất bạch cầu hạt
rất nặng (như clozapin, tần suất xảy ra là 1,3%, tỷ lệ tử vong do tai biến này 32%). Đ
ể
tránh, chỉ dùng liều vừa đủ và cần theo dõi công thức máu (đối với loại dễ xảy
NMS),
tránh phối hợp, nếu cần phải phối hợp thì tính lại liều, theo dõi lâm sàng, cận lâm s
àng
chặt chẽ.
- Việc phối hợp thuốc cũng có thể làm dễ xuất hiện hay nặng th
êm EPS, RLVĐM,
HHATĐ) vì sự phối hợp sẽ hợp đồng làm tăng tác
dụng phụ (giống như dùng liều cao).
Người bệnh cần làm gì để tránh các tai biến
- Khi bị mất ngủ, động kinh, TTPL cần khám,
dùng thuốc theo đơn, không tự ý.
- Không vì lo sợ tác dụng phụ mà giảm liều vì sẽ
không đạt được yêu cầu điều trị (như không cắt được
cơn động kinh, không giảm trạng thái loạn thần);
không tự tăng liều và /hoặc kéo dài thời gian dùng vì Virut HPV.
sẽ làm xuất hiện hay nặng thêm tác dụng phụ; không bỏ thuốc đột ngột (vì s
ẽ bị các