KỸ THUẬT GÂY TRỒNG CÂY MĂC CA
I. Giới thiệu chung
Chi Macadamia gồm nhiều loài, nhưng nổi bật là Macadamia tetraphylla, và
M. integrifolia, thuộc Họ Proteaceae, hạt chứa dầu cho thương phẩm gần
giống hạt Điều. Đây là cây lấy quả nổi tiếng và đang trở thành cây trồng
được quốc tế hoá như cà phê, ca cao, cao su
Mắc ca nguyên sản ở bang Queensland nước úc , người châu Âu đầu tiên di
cư đến úc gọi cây này là Giẻ Queensland, về sau được nhập về trồng ở Ha-
oai tạo ra hàng xuất khẩu quy mô lớn, trên thương trường sản phẩm này đã
được mang tên mới là quả khô Ha-oai.

Để nông dân dễ tiếp thu, chúng tôi đề nghị đặt tên cho loài cây này là cây
Mắc-ca, cách gọi này bám sát tên khoa học, do đó ít gây khó khăn cho giao
dịch quốc tế, lại gần với cách gọi tên cây ở miền núi phía bắc nước ta. Ha-oai trồng bằng cây ghép với các dòng đã tuyển chọn, cây cho quả ở tuổi
3, bắt đầu sai quả ở tuổi 10, đến tuổi 12 sản lượng quả lại tăng gấp đôi so với
tuổi 10. Thời kỳ sai quả của cây có thể kéo dài tới tuổi 60 và tuổi thọ cây có
thể đến 100 năm. Nếu trồng bằng hạt thì tuổi 5 hoặc 6 mới cho quả và năng
suất sẽ thấp hơn. Trồng thử bằng cây hạt ở Ba Vì (Hà Tây) đã cho quả sớm
hơn một chút, khoảng 4 đến 5 tuổi. Quả hình trái đào, hoặc tròn như hòn bi,
khi chín vỏ quả chuyển từ xanh sang nâu, vỏ khô tự nứt, bên trong chứa một
hạt, hiếm khi có 2-3 hạt. Nếu quả chỉ chứa 1 hạt thì hạt tròn như hạt nhãn.
Vỏ quả cứng và láng bóng như hạt sở, đường kính hạt khoảng 2-3 cm, trọng
lượng tươi khoảng 8-9 gram.
Thành phần hữu ích là nhân hạt mầu sữa trắng ngả vàng, chiếm gần 1/3
trọng lượng hạt. Theo kết quả phân tích của Wenkham và Miller năm 1965,
thành phần dinh dưỡng trong nhân hạt Mắc-ca như sau:
Chất béo 78,2%
Các hợp chất đường 10%

protein, sau khi chiết xuất ta-nin bằng nước nóng, vỏ quả thường được
nghiền làm thức ăn gia súc. Vỏ hạt có ít giá trị hơn, tại các xưởng chế biến
thường dùng vỏ hạt làm nhiên liệu, hoặc nghiền làm vật liệu hữu cơ độn bầu
ươm cây, độn đất chậu cảnh.
Do hương vị nhân và giá cả Măc-ca rất hấp dẫn nên hàng chục nước đã đua
nhau phát triển Măc-ca trong mấy chục năm qua, nhưng người ta dự báo
rằng còn lâu cung mới đuổi kịp cầu, giá cả Mắc-ca trên thị trường thế giới
vẫn không ngừng tăng và là hàng nông sản đắt giá nhất trên thị trường thế
giới hiện nay.
Năm 1960, giá thu mua hạt Măc-ca ở Ha-oai là 0,395 USD/kg
Năm 1980 - 1,540 USD/kg
Năm 1986 - 1,860 USD/kg
Tại Australia giá thu mua hạt Mắc-ca năm 1985 là 1,9 AUD/kg, năm 1996 là
3,0 AUD/kg (tỷ giá thời kỳ đó là 1 AUD= 0,6-0,7 USD)
Trọng lượng nhân bằng 1/3 trọng lượng hạt, phải nhân 3 để có trị số quy đổi
thành giá mỗi kg nhân. Đến năm 2000 giá mua bán nhân Mắc-ca trên thị
trường thế giới đã lên tới 12 – 15 USD/Kg. Giá bán lẻ trên thị trường nội địa
Trung Quốc năm 2000 là 200 – 220 tệ/kg tương đương 24 – 27 USD/kg
Theo thống kê năm 1997, tổng diện tích cây Mắc-ca trên toàn thế giới đạt
46.000 Ha, sản lượng nhân đạt 61.000 tấn, phân bố chủ yếu tại 7 nước sau
đây:
Australia 9.020 Ha sản lượng 26.000 tấn
Mỹ 8.215 Ha sản lượng 24.500 tấn
Bra-xin 6.300 Ha 1.000 tấn
Kê-nia 6.050 Ha 4.400 tấn
Côt sta-rica 6.000 Ha 3.100 tấn
Nam Phi 4.500 Ha 3.920 tấn
Gua tê mala 3.200 Ha 2.300 tấn
Đứng đầu diện tích và sản lượng vẫn là úc và Mỹ, 5 nước sau sản lượng
chưa cao do mới trồng hoặc khí hậu không thích hợp. Một số nước khác

Việt Nam bước vào cuộc đua quá muộn và trong thời gian cực ngắn khoảng
15 năm đã tạo nên đột phá lớn, đưa diện tích tăng thêm 0,5 triệu Ha, và trở
thành quốc gia có năng suất sinh học và năng suất đồng ruộng đứng đầu thế
giới. Sự đột phá này đã phá vỡ cân bằng cung cầu của thế giới, giá cà phê
suy sụp, không riêng Việt nam mà tất cả các nước có xuất khẩu cà phê đều
chịu thiệt thòi. Tuy nhiên nếu gan lì chờ đợi, thì không phải là Việt Nam mà
là các nước có giá lao động cao hơn, năng suất thấp hơn sẽ phải giảm diện
tích và Việt Nam vẫn có thể không thua trong cuộc đua này.
Tình hình đặt ra với cây Mắc-ca hoàn toàn khác hẳn. Diện tích và sản lượng
Măc-ca hiện nay mới ở mức vạn, tính hấp dẫn và đặc điểm sử dụng nhân
Măc-ca cho phép nâng diện tích và sản lượng lên gấp bội cây cà phê hay gấp
hàng trăm lần diện tích và sản lượng Mắc-ca hiện nay mới đủ làm bão hoà
thị trường.
Tuy chậm chân mất vài chục năm nhưng về cơ bản vẫn có thể coi như Việt
Nam bước vào cuộc đua từ điểm xuất phát, sẽ không phải là kẻ đến sau gây
đảo lộn thị trường như trường hợp cây cà phê, mà sẽ là tham gia từ đầu quá
trình hình thành cung cầu. Như sẽ phân tích ở phần sau, biên độ sinh thái cây
Măc-ca khá rộng, có thể trồng làm cây mẫu ở vườn thực vật nhiều nơi trên
thế giới, nhưng yêu cầu chế độ khí hậu cho phân hoá chồi hoa, ngậm nụ thụ
phấn và giai đoạn tích luỹ dầu trong hạt để đạt năng suất cao lại tương đối
đặc biệt, hay nói cách khác là để cây sống thì có thể trồng ở nhiều nơi,
nhưng để cây có quả hạt thì lại rất ít nơi trồng được. Việt Nam có nhiều tiểu
vùng khí hậu với diện tích lớn đáp ứng được yêu cầu này mà các nước khác
trong cuộc đua không có.
Nếu quyết tâm khai thác được thành tựu chọn giống và kinh nghiệm kỹ thuật
của úc, Mỹ, Trung Quốc và các nước khác thì ưu thế về tài nguyên khí hậu
và con người sẽ cho phép Việt Nam tạo được bước đột phá thứ hai sau cây
cà phê và Việt Nam có thể trở thành quốc gia hàng đầu về năng suất và có
thể cả về diện tích Mắc-ca trên thế giới trong tương lai khoảng mấy chục
năm tới

Khi dẫn giống sang Hawaii 20-21 0 vĩ tuyến bắc thì sản lượng nhân của
giống Mắc-ca vỏ láng (M. integrifolia) đã cao hơn ở vùng nguyên sản
khoảng 1/3.
Xét về tính chống chịu, nghiên cứu của các nước đã ghi nhận Mắc-ca có thể
chịu lạnh tới - 4 0 C đối với cây con và - 6 0 C đối với cây trưởng thành và
có thể chịu nóng tới trên 38-40 0 C. Vì vậy từ xích đạo đến vĩ tuyến 34 0 nếu
chế độ mưa ẩm tốt, cây Mắc-ca đều có thể mọc nhưng không hẳn là nơi nào
cũng sinh trưởng tốt và cho sản lượng cao.
Thí dụ giòng Keauhou mang mã số 246 do Hawai tuyển chọn dưới 10 0 C
hoàn toàn ngừng sinh trưởng, kích thước và sinh khối tăng mạnh nhất ở
nhiệt độ 15-30 0 C, trên 30 0 C lá non mất màu xanh, khô đọt, gốc đâm cành
thành chùm. Hầu hết các giống Mắc-ca đều ngừng quang hợp ở 38 0 C.
Ra hoa kết quả là vấn đề then chốt quyết định sản lượng, các nước đã tập
trung nghiên cứu rất nhiều.
Trước hết là sự hình thành chồi hoa, ở bắc bán cầu sự phân hoá để hình
thành chồi hoa diễn ra trong tháng 10 và nở hoa vào cuối tháng 2 đến đầu
tháng 4. Thí nghiệm trong khí hậu nhân tạo cho thấy chồi hoa có thể hình
thành trong các chế độ nhiệt 12, 15, 18, 21 0 C. Tốt nhất là 18 0 C , nhiệt độ
ban đêm tháng 10 tháng 11 thấp hơn 12 và cao hơn 21 0 C đều không thể
hình thành chồi hoa. Vì lẽ đêm không đủ lạnh, các vùng lãnh thổ trong đới
xích đạo từ 8-10 0 C nam vĩ đến 8-10 0 C bắc vĩ chỉ có thể chọn vùng núi có
cao trình 600-1000m để trồng Mắc-ca. Sau khi chồi hoa được hình thành,
cần có thêm 60 ngày mới có thể thấy được nụ hoa bằng mắt thường và hoa
nở từ cuối tháng 2 kéo dài tới đầu tháng 4. Nụ hoa có thể chịu đựng sương
giá ngắn hạn 0-2 0 C trong 5-7 ngày, Đợt rét hiếm có vào trước tết âm lịch
mùa xuân năm 1999 ở bắc Việt Nam và nam Trung Quốc đã cho thấy rõ tại
Quảng Tây nhiệt độ tối thấp –5 0 C kéo dài 6 – 7 ngày chưa gây tổn thất rõ
ràng với nụ hoa nhưng lạnh sâu hơn và dài hơn sẽ làm nụ hoa thui chột.
Kinh nghiệm hơn 20 năm trồng Mắc-ca ở miền nam Trung quốc đã cho nhận
xét là càng áp sát biên giới phía nam thì sản lượng càng cao. Nếu trồng Mắc-

như vậy (lưu vực Trường giang từ tháng 7 đến trung tuần tháng 8 thường
gặp những kỳ nóng dài ngày từ 39 đến 41 độ C và vì vậy cũng không phù
hợp với yêu cầu sinh thái của Mác-ca).
Bão biển cấp 7-8 trở lên gây rụng quả nghiêm trọng, ở bán đảo Lôi Châu và
đảo Hải Nam dù Mác-ca sinh trưởng và ra hoa kết quả tốt nhưng với tần suất
bão 1-2 lần mỗi năm đã làm nhiều người phải từ bỏ ý định gây trồng.
Gió mùa tây nam khô nóng (ta quen gọi là gió Lào) nếu gặp đất trồng khô
hạn cũng gây rụng quả rất nhiều.
Tổng hợp những phân tích trên có thể nhận thấy: tại Bắc bộ, trừ Ninh Bình
và phần phía đông quốc lộ 1 có thể hay có bão, phần còn lại bao gồm toàn
bộ đồng bằng, trung du và miền núi phía Bắc với cao trình dưới 1000m đều
có thế hội tụ đủ các điều kiện khí hậu phù hợp yêu cầu đạt năng suất cao của
cây Mắc-ca:
ít bão, ít gió lào, tháng 10 mát mẻ, tháng 4-5 ẩm ướt, tháng 7-8-9-10 nóng
ẩm mà không quá gay gắt-đó là những yếu tố khí hậu cần thiết đảm bảo cho
Mắc-ca đạt năng suất cao.
Về đất đai:
Mắc-ca ưa đất thịt nhẹ đến trung bình, thời han úng ngập không quá 10 ngày,
đất ẩm đều quanh năm, tầng đất sâu trên 1m hơi chua, nếu giàu hữu cơ thì
đỡ phải bón nhiều phân. Mắc-ca không ưa đất kiềm, đất phèn mặn, đất đá
vôi, đất mắc ga lít, đất đá ong hoá hoặc thoái hoá nghiêm trọng…
Như vậy Bắc bộ có triển vọng sẽ có diện tích rất rộng lớn để trồng cây Mắc-
ca.
Ngoài ra, miền núi Thanh Hoá, Nghệ An tần suất bão không cao nếu mất 1
vụ mà trúng 2 vụ thì vẫn có thể gây trồng Mắc-ca.
Vùng núi cao giáp ranh giữa Tây và Đông Trường Sơn, nơi được đón mưa
Tây Trường Sơn rất sớm đồng thời lại được hưởng mưa muộn của Đông
Trường Sơn như Khe Xanh, An Khê, vùng giáp ranh giữa Bảo Lộc và Tánh
Linh cũng có thể là vùng phù hợp với phát triển của cây Mắc-ca.
Tất cả những phân tích trên cho phép đi đến dự báo là miền núi phía bắc

x 1 m ).
Phân bón: 307 x 6000 VNĐ = 1.842.000 VNĐ (gồm 3000VNĐ cho phân
chuồng và phân khoáng, 3000 VNĐ cho 50 dm 3 than bùn đã chế biến).
Công trồng: 307 x 2000 VNĐ = 0.614 triệu (bao gồm lấp hố đúng yêu cầu
kỹ thuật).
Chăm sóc: 5 năm x 2.000.000 VNĐ = 10.000.000 VNĐ (bao gồm làm sạch
cỏ và từng bước hình thành ruộng bậc thang).
Cộng: Tổng đầu tư cho 1 Ha là 18.666.000 VNĐ/Ha.
Trồng Mắc-ca với cây ghép hoặc nhân hom sẽ cho quả vào tuổi 3 có thu
nhập từ tuổi 5, cao sản từ tuổi 10 – 12 trở đi.
Sau này sẽ không thể chi phí ít hơn 2.000.000 VNĐ hàng năm cho làm cỏ,
bón thúc, tưới nước, thu nhặt và hong phơi hạt. Giai đoạn này có thể lấy thu
bù chi.
Theo nhận xét của cán bộ nghiên cứu thuộc hai đơn vị nghiên cứu chủ lực về
cây Mắc ca ở nam Trung Quốc, ngoài đòi hỏi cao về làm đất và bón phân
như các loài cây lấy quả đang được trồng đại trà như cam, quýt, nhãn, vải
cây Mắc ca ít đòi hỏi chăm sóc quản lý khắt khe. Sâu bệnh hại ít nghiêm
trọng, trừ việc phải thu lượm hạt kịp thời để tránh tổn thất do chuột, sóc ăn.
Hầu hết cây lấy quả đều có đòi hỏi cao về tạo tán. Phần lớn các loài có hoa
tự đầu cành chỉ cành nào phát lộc vào vụ hè thu mới phân hoá được chồi hoa.
Việc triệt phá lộc đông và xuân phải thực hiện triệt để kịp thời mới hy vọng
ra hoa kết quả nhiều. Phần lớn nông dân ta còn chưa đủ kinh nghiệm về kỹ
thuật này.
Hoa tự Mắc ca không phát ở đầu cành mà mọc ra từ nách lá cành 1- 2 tuổi
hoàn toàn độc lập với phát lộc cành non và do đó cũng ít phụ thuộc vào kỹ
thuật tạo tán. Do đó việc tạo tán chỉ cần tập trung vào mục tiêu tối ưu hoá
hiệu quả quang hợp điều này sẽ tạo nhiều thuận lợi cho hoạt động khuyến
lâm.
Trồng Mắc ca sẽ có nhiều lợi thế cho nông dân ở khâu sau thu hoạch.
Cách thu hoạch chủ yếu là thu lượm quả chín rụng trên mặt đất bằng máy

Với mức đầu tư gần 20 triệu VND/ha, trong đó gần một nửa là sức lao động
bản thân thì thu nhập từ một vụ thu hoạch đã vượt xa mức đâù tư.
Cây Mắc ca xứng đáng được lựa chọn làm cây xoá đói giảm nghèo.
Mắc-ca vốn là cây đại thụ thường xanh, cao 15- 20 m, tán rộng và rậm, tuổi
thọ ngoài trăm năm. Đây là cây góp phần nâng cao tỷ lệ che phủ đất đai. Nếu
tạo tán theo yêu cầu lấy quả vẫn khó làm cho cây thấp hơn 10 m và tán lá
còn có thể rộng và rậm hơn.
Mắc ca hoàn toàn phù hợp với yêu cầu bảo vệ môi trường và phát triển bền
vững đối với vùng miền núi.
Lá cây Mắc-ca xanh đậm và bóng, có loài có viền răng cưa, hoa cực kỳ
nhiều, hàng trăm hoa cỡ 1-2 cm mỗi bông, loài hạt nhẵn hoa mầu trắng sữa,
loài hạt nhám hoa mầu hồng phai, mùa hoa kéo dài gần 2 tháng, hương thơm
ngào ngạt, nên có thể kết hợp nuôi ong. Mắc-ca cũng thể trồng ở công viên,
lâm viên, tạo phong cảnh đô thị và trang điểm cho rừng núi nước ta tươi đẹp
hơn.
III. Phân loại và giới thiệu các dòng vô tính đã được gây trồng
1- Phân loại :
Chi Macadamia có 18 loài, trong đó 10 loài nguyên sản tại úc, 6 loài tại Tân
Cri-đo-nia, 1 loài tại Ma-đa-gas-ca, 1 loài tại đảo Xi-ri-bô.
Trong 18 loài trên chỉ có 2 loài đã được gây trồng trên quy mô thương mại
là:
- Macadamia integrifolia - Mắc ca vỏ hạt láng hay mắc-ca lá nguyên.
- Macadamia tetraphylla- Mắc ca vỏ hạt nhám hay mắc-ca mép lá răng cưa.
Các loài mắc-ca còn lại có nhân nhỏ, vị đắng, ít nhiều chứa độc tố nên chưa
được gây trồng nhiều.
Nếu gộp các loài đã được gây trồng, có triển vọng hoặc có giá trị làm cây
cảnh thì có thể kể tới 5 loài sau đây :
1.1. Macadamia integrifolia Maiden - Betche. Tạm dịch là mắc-ca vỏ
láng hoặc mắc-ca lá nhẵn.
Phân bố tự nhiên tại vùng rừng mưa phía đông đường phân thủy giữa nội địa

hơn mắc-ca vỏ láng, nhưng hơi nhạt màu hơn mắc-ca 3 lá (M.ternifolia). Lá
non màu đỏ hoặc màu hồng phai, đôi khi có màu xanh nõn chuối. Lá hình
thuôn ngược dài 10,2 - 15,8cm, rộng 2,5 - 7,6cm, gần như không có cuống lá,
mép lá có răng cưa nhọn như gai, đuôi lá nhọn, 4 lá mọc cách xoáy ốc, đôi
khi có 3 lá hoặc 5 lá mọc xoáy. Cây mầm cũng có 2 lá mọc đối.
Hoa tự mọc ra từ cành già, nhỏ và cũng mọc ở mắt sớm thành thục phía cuối
đoạn cành.
Hoa tự dài 15,2 - 20,3cm, có từ 100 - 300 bông hoa. Hoa màu hồng phai rất
tươi màu, nhưng cũng có cây cá biệt có hoa màu trắng sữa.
Mùa quả chín rộ ở úc từ tháng 3 đến tháng 6, tại Hawaii từ tháng 7 đến tháng
10, tại California từ tháng 9 đến tháng 1 năm sau, tại Quảng Châu và Bán
đảo Lôi Châu từ trung tuần tháng 8 đến cuối tháng 9. Loài này mỗi năm chỉ
ra quả 1 lần.
Quả hình bầu dục, vỏ quả màu xanh xám, có phủ lớp lông nhung dày. Hạt có
vỏ nhám, đường kính hạt từ 1,2 đến 3,8cm, nhân có màu thẫm hơn mắc-ca
vỏ nhẵn, chất lượng cũng có khác nhau giữa các giòng.
Loài này cũng có giá trị gây trồng cao, chịu rét khá hơn loài vỏ láng, nếu
dùng làm gốc ghép thì nhịp độ tăng trưởng cây khá tốt và đều, khả năng
chống chịu nấm độc hại rễ phytophthora cũng khá hơn.
Do chất lượng nhân có thể rất khác nhau, chỉ nên gây trồng những giống đã
được tuyển chọn tốt.
1.3- Macadamia ternifolia F.Mueller - Măc-ca 3 lá

Trích đoạn Keauhou (HAES 246)

---