Bệnh cháy lá, khô ngọn Bạch đàn ở vườn ươm và rừng trồng do nấm
Cylindrocldium quinqueseptatum Boedijn & Reitsma
Pham Quang Thu
Viện Khoa học lâm nghiệp Việt Nam
1. Mở đầu:
Gỗ cây Bạch đàn đã được sử dụng vào các mục đích khác nhau như làm bột
giấy, dăm xuất khẩu, gỗ xây dựng và gỗ củi chính vì vậy, trong nhiều năm qua,
loài cây này được gây trồng rộng rãi trên khắp cả nước ở quy mô rừng trồng tập
trung và cây phân tán. Theo số liệu kiểm kê rừng Việt Nam năm 2001, tính đến
tháng 12 năm 1999, thì cả nước ta có 1.471.394 ha rừng trồng trong đó diện tích
các loài bạch đàn là 348.001 ha chiếm 23,7 %. Từ cuối những năm 1980, đầu
những năm 1990 đến nay dịch bệnh cháy lá, chết ngọn đã xuất hiện trên diện rộng
đối với một số rừng trồng Bạch đàn trên cả nước, đặc biệt là vùng Đông Nam Bộ
và miền Trung (gồm các tỉnh Quảng Nam, Đà Nẵng và Thừa Thiên Huế). Theo kết
quả điều tra, đánh giá của các tác giả như: Nguyễn Hoàng Nghĩa năm 1992,
Sharma, 1994 và K. Old và Yuan năm 1995 cho thấy diện tích rừng Bạch đàn bị
bệnh lên tới 50% tổng diện tích với các mức độ hại khác nhau. Các tác giả đều
cảnh báo nguy cơ gây hại lớn của loại dịch bệnh này đối với rừng trồng tập trung,
đặc biệt là rừng trồng Bạch đàn trắng xuất xứ Petford. Trước nguy cơ của dịch
bệnh, nhiều địa phương đã giảm diện tích trồng rừng Bạch đàn và dần dần đưa cây
Bạch đàn ra khỏi danh sách các loài cây trồng rừng. Để giúp cho người trồng rừng
và các cơ sở sản xuất nhận biết được bệnh, chọn loại Bạch đàn phù hợp với mỗi
loại lập địa và giảm thiểu được ảnh hưởng của bệnh, bài viết này đi sâu vào việc
mô tả triệu chứng của bệnh, đặc điểm của bệnh, quá trình phát sinh của bệnh và
đưa ra những biện pháp nhằm hạn chế ảnh hưởng của bệnh đối với cây trồng.
2. Phương pháp nghiên cứu
Điều tra, thu thập mẫu bệnh được tiến hành trên các khu rừng trồng Bạch
đàn trên phạm vi toàn quốc. Thời gian điều tra bắt đầu vào cuối mùa mưa, tập
trung vào tháng 9, tháng 10 và tháng 11. Phân lập và nuôi cây nấm bệnh bằng môi
trường dinh dưỡng PDA. Giám định nấm bệnh dựa vào chuyên khảo về chi nấm
Cylindrocladium của Pedro.W.Crous và Michael J. Wingfield năm 1994.

hoặc bị chết ngọn. Bệnh lây lan theo đường nước mưa và gió. Nấm qua đông bằng
bào tử vách dày hoặc sợi nấm trên các bộ phận bị bệnh ở dưới đất.
ảnh hưởng của bệnh: Nấm gây ảnh hưởng rất nghiêm trọng đến các vườn ươm
và rừng trồng Bạch đàn ở miền Trung và Đông Nam bộ của nước ta; hàng chục
nghìn ha bị nhiễm bệnh, cây sinh trưởng kém. Trường hợp bị nấm bệnh xâm
nhiễm qua nhiều năm liên tục làm thân cây dị dạng và chết. Đây là một loại nấm
bệnh nguy hiểm nhất đối với bạch đàn ở nước ta.
Biện pháp phòng trừ:
+ Vị trí vườn ươm: Vườn ươm nên đặt ở nơi thoát nước, tránh những nơi đã
trồng cây nông nghiệp hoặc đã xảy ra dịch bệnh nhiều năm.
+ Sử dụng hạt giống sạch bệnh: Hạt giống phải được thu từ cây mẹ không bị
bệnh và phải đựơc chế biến và bảo quản đúng kỹ thuật, tránh để ẩm mốc và tiếp
xúc với nguồn bệnh. Cần xử lý hạt giống trước khi gieo ươm: ngâm hạt giống
trong nước ấm 50
0
C, dùng một trong các loại hoá chất sau để khử trùng: captan
0.5%, thiram 0.5%, thuốc 0.5% trong thời gian 15 phút hoặc DM-45 nồng độ 1%
trong thời gian 30 phút. Có thử dùng tia tử ngoại có bước sóng 260 nm với 6 giờ
/ngày. Các biện pháp này nhằm tiêu diệt bào tử nấm bệnh bám trên bề mặt hạt
giống.
+ Đất đóng bầu: Dùng đất có thành phần cơ giới nhẹ, tơi xốp, không sử dụng
phân chuồng chưa hoai. Đất đóng bầu cần được khử trùng để tiêu diệt nguồn bệnh
bằng các loại hoá chất xông hơi methyl bromide hay chloropicrin trước khi đóng
bàu. Không sử dụng các bầu cũ cây đã bị chết do bệnh.
+ Chăm sóc cây con: Không được để cây con cớm nắng, thường xuyên làm cỏ,
xáo váng mặt bầu cho đất tơi xốp. Các cây con bị nhiễm bệnh phải khẩn trương
đưa ra khỏi vườm ươm và tiêu huỷ để tránh lây lan. Các dụng cụ dùng để di rời
cây con bị nhiễm bệnh khi đưa trở lại về vườn ươm cần được khử trùng bằng hoá
chất. Trong hai tháng đầu mỗi tháng phung phòng 1 lần dùng loại thuốc có phổ
rộng như carbendazim 0,1% liều lượng 0,3 lit/m