NHÛÄNG TAÁC PHÊÍM LEÃ
NHÛÄNG TAÁC PHÊÍM LEÃ 293
294 TOAÂN TÊÅP XUÊN DIÏÅU
NHÂ THÚ NADIM HĐTMẾT
(Trđch trong tấc phêím “Thi hâo Nadim Hđtmết”
- NXB Vùn hổc 1962)
Ai àậ àổc nhûäng bâi thú Nadim Hđtmết mưåt lêìn - d
lâ qua bẫn dõch - cng khưng thïí nâo qụn àûúåc nûäa.
Mưåt tiïëng nối lúán cêët lïn trïn thïë giúái: tiïëng thú ca
Nadim Hđtmết, àậ dõch ra sấu mûúi thûá tiïëng loâi ngûúâi.
Nhûäng thi sơ ca thïë giúái, - tưi mën nối: thi sơ cúä thïë
giúái, chûá khưng nhûäng lâ thi sơ mâ thïë giúái biïët tiïëng -
cố lệ khưng àïëm hïët ngốn trïn mưåt bân tay; trong àố,
riïng tưi, tưi u Nadim Hđtmết hún cẫ. Nhâ thú Hđtmết
nối gò? Ưng nối nhâ thi sơ lâ mưåt ngûúâi àûa thû, mâ ti
àûång thû lâ trấi tim ca thi sơ. Ưng nối trấi tim ca ưng
mưỵi mưåt bíi sấng lẩi bõ àem ra xûã bù’n cng vúái nhûäng
chiïën sơ Hy Lẩp bõ phất xđt giïët úã phấp trûúâng. Ưng nối:
xa tưí qëc Thưí Nhơ K, lông ưng chấy nhû nưỵi àau ca
mưåt cânh cêy bõ ngûúâi ta rûát quẫ. Ưng nối: mưåt em bế
bẫy tíi chẩy bùng àưìng thẫ diïìu, diïìu bay trïn àấm
cêy; cư thiïëu nûä chẫi tốc trûúác gûúng, cư tòm ai úã trong
gûúng àố; cấc ưng tû bẫn, cấc ưng phẫi biïët thûúng trễ
em vâ thiïëu nûä, nhûäng àấm mêy ngun tûã khưng àûúåc
giïët nhûäng con ngûúâi! Ưng côn nối: Anh u em nhû thïí
NHÛÄNG TẤC PHÊÍM LỄ 295
anh xiïët chùåt trấi tim anh trong bân tay, khấc nâo mẫnh
kđnh vúä àêm chẫy mấu ngốn tay anh, khi anh bốp nất
àiïn cìng... Ưng côn nối... Nhûng tưi truìn àẩt lâm sao
àûúåc nhûäng bâi thú ca ưng? Hëng chi chng ta chó múái
àûúåc àổc dùm chc bâi, mâ Nadim Hđtmết thò àậ lâm

dûå bïn linh cûäu ca Lïnin. Nùm 1938, bổn phất xđt Thưí
Nhơ K àậ bù’t ưng àang lc ưng hoẩt àưång trong nûúác
vâ àậ kïët ấn ưng 28 nùm 4 thấng t. Ưng àậ úã t 13
nùm, sûác khỗe ưng do àố bõ tưín thûúng rêët nùång, nhûng
dng khđ ca ưng khưng hao ht mẫy may. Khi ưng ra
t (nùm 1950), ưng àânh chổn con àûúâng xët dûúng, rúâi
tưí qëc mâ mưåt lông têån ty vúái nhên dên, tưí qëc.
Hiïån nay, Nadim Hđtmết úã tẩi Liïn Xư; nhûäng k Àẩi
hưåi liïn hoan thanh niïn qëc tïë, sûå cố mùåt ca Nadim
Hđtmết câng lâm bûâng chấy hâng vẩn lông tíi trễ cấc
nûúác; hổ vêy quanh nhâ thi hâo, biïët rùçng thú lâ cấi chêët
trễ mn àúâi.
*
* *
Theo tưi, đt cố nhâ thú nâo trïn thïë giúái lâm nhûäng
bâi thú chđnh trõ lẩi àêìy tònh cẫm vâ trấnh àûúåc sûå trûâu
tûúång nhû Nadim Hđtmết, Hđtmết chổn nhûäng sûå viïåc
rêët têìm thûúâng, lêëy nhûäng tònh hâng ngây, c thïí ca
àúâi sưëng con ngûúâi, xoấy vâo lông ngûúâi ta, khiïën ngûúâi
ta cẫm xc rêët sêu sù’c vâ thêëy cêìn phẫi chưëng àïë qëc,
chưëng chiïën tranh. Àưëi vúái ưng, khưng cố àïì tâi chđnh trõ
nâo lâ khư khan; vò ưng àậ chûáa sùén trong trấi tim
nhûäng kho u mïën vâ hiïíu biïët vïì con ngûúâi; cấi sấng
NHÛÄNG TẤC PHÊÍM LỄ 297
tẩo thiïn tâi ca ưng lâ tòm nhûäng viïåc àún giẫn nhêët àïí
nối nhûäng àiïìu cao cẫ nhêët.
Àïí thc àêíy phong trâo nhên dên thïë giúái àôi cêëm v
khđ ngun tûã, Hđtmết viïët mêëy bâi thú liïìn. Ưng lâm lúâi
mưåt em bế chïët vò bom ngun tûã úã Nhêåt:
Chđnh em àêy gộ cûãa,

mổi con ngûúâi:
MƯÅT CHIÏËC TÂU ÀI ÀẤNH TRÊÅN
Àûáa con ca Bêët-cûá-ai lúán lïn trûúác mù’t nhòn
ca cha nố
Nố chêåp chûäng, chêåp chûäng, trêo lïn gưëi cha,
Nố nhòn mùåt cha thêëy lúán lù’m, lúán lù’m
“Cha!”, nố gổi, vâ thïë lâ vui nhû hưåi hê.
Con ca tưi thò chó lúán lïn trong ẫnh thưi,
êm thêìm khưng tiïëng nối, khưng cûã àưång.
Ngûúâi cha ca Bêët-cûá-ai dù’t tay con
vâ àûa con ài chúi
Vúái cêy cưëi, vúái sêu bổ, vúái chuën xe lûãa vâ
chuën tâu àiïån
Cha chó cho con nhòn con chố ca Nhâ ai
Ngûúâi cha ca Bêët-cûá-ai àem bấnh mò vïì nhâ,
Àem mưåt chiïëc diïìu vïì cho con nhỗ.
Nadim Hđtmết úã t 13 nùm, rưìi phẫi rúâi xa tưí qëc,
àïí vúå vâ con úã lẩi Stùngbun (th àư Thưí Nhơ K); lông
ưng àau àúán, nghơ àïën nhûäng ngûúâi thên úã qụ hûúng.
ÚÃ Stùngbun, bao nhiïu ngûúâi cha côn bõ t, bao nhiïu
ngûúâi con côn bõ àe dổa treo cưí. Ưng lâm tiïëp bâi thú
trïn àêy vúái cẫnh mưåt chiïëc tâu do kễ cêìm quìn Thưí
gûãi ài àấnh hưi úã Triïìu Tiïn:
NHÛÄNG TẤC PHÊÍM LỄ 299
Mưåt chiïëc tâu rúâi Ximiïëc,
(1)

Chúã trấi nho hay trấi vẫ?
Mưåt chiïëc tâu rúâi Ximiïëc,
Chúã toân thõt con ngûúâi

Nhúá con, Nadim Hđtmết nhù’c àïën nhiïìu lêìn:
Húäi ngûúâi vúå mù’t xanh,
Con thú ba thấng anh àïí lẩi cho mònh,
Bíi êëy con múái cûúâi nhoễn miïång.
Bêy giúâ con biïët nối,
Em cố têåp cho nố gổi “cha”?
Mêëy cêu thú trïn àêy nùçm trong bâi “Ghi tẩi
Hunggari”; Nadim Hđtmết kïí chuån vúái vúå rùçng mònh
àïën thùm vûúân thiïëu nhi úã Bapết; trễ con rêët mïën ưng,
qën lêëy ưng, rđu rđt nhû l chim sễ trûúác kia àậ àïën vúái
ưng núi cûãa sưí nhâ t. Bâi thú kïët thc:
Mưåt em bế Hy Lẩp bấ cưí anh
Em gấi bế giưëng mưåt cânh ư liu tûúi mất
Em bế nối:
“Bấc úi
ÚÃ nûúác ca em, úã nûúác ca bấc,
Bao giúâ ta múái cố mưåt núi nhû thïë nây?
Bao giúâ chng ta múái àûúåc múâi cấc bẩn nhỗ
Hunggari?”
Mònh úi,
l con chng ta nống lông chúâ àúåi,
Chng ta phẫi lâm gò mau mau.
*
* *
NHÛÄNG TẤC PHÊÍM LỄ 301
Nhâ thú Phấp Àưëpdanhski (Dobzynski) kïí lẩi lêìn àêìu
tiïn àûúåc gùåp Nadim Hđtmết úã Vacxưvi, ma xn 1954:
- “Viïåc êëy àưëi vúái tưi nhû mưåt lìng àiïån, àûúåc nhòn
thêëy ưng, àûúåc nối chuån vúái ưng. Vò nhâ thi sơ àố, àưëi
vúái tưi lâ mưåt nhên vêåt trong truån ẫo huìn... Nadim

àưëi: - “Khưng, khưng! Khưng cố thi sơ nâo theo bûúác ca
thi sơ nâo”. Trûúác lưëi nối chuån nhû lâ cậi nhau rêët
àấng mïën àố, tưi nhêån thêëy têm hưìn vâ cấ tđnh àùåc biïåt
ca Hđtmết. Hđtmết lẩi nối: “Anh úã Viïåt Nam, úã phûúng
Àưng. Tưi cng úã phûúng Àưng. Tưi rêët hậnh diïån vïì
phûúng Àưng ca chng ta...”. Rưìi Hđtmết nối chuån úã
qụ hûúng Thưí Nhơ K, kïí chuån tíi nhỗ ca ưng,
chuån bưë, ưng nưåi, ưng ngoẩi ca mònh, mưỵi ngûúâi àïí lẩi
trong tđnh tònh ưng nhûäng nết rêët tûúng phẫn nhau. “Tưi
tûúãng tòm thêëy úã tưi têët cẫ nhûäng ngûúâi êëy...”.
Ngûúâi anh 53 tíi êëy - àïën nay (1959) lâ 57 tíi - cố
àưi mù’t rêët lâ Nadim Hđtmết: hiïìn lânh, àưå lûúång, vâ cố
mưåt cấi gò àau àúán úã bïn trong. Mưåt ngổn lûãa chấy têån
trong sêu thùèm ca têm hưìn; thú Hđtmết khưng phẫi lâ
cấi thûá thú nưng choên nhû vng nûúác.
Chõ phiïn dõch cho tưi biïët: ưng àïën Bapết àïí bân
viïåc quay truån ca ưng thânh phim, vâ àïí chûäa bïånh
àau tim. Theo chõ nối, thò bïånh úã trấi tim ưng rêët nguy
cho tđnh mẩng. Nghe chõ nối, tưi nghơ: cåc sưëng quẫ lâ
mưåt viïåc vơ àẩi vâ gay go. Nhâ thú lúán kia mang ngay úã
giûäa trấi tim mònh cấi sưëng vâ cấi chïët. Àưi mù’t cûúâi
giïỵu vâ àau àúán êëy, phẫi chùng vò cẫ mưåt cåc àúâi tûâng
trẫi nhiïìu chiïën àêëu vâ àau khưí? Hđtmết àậ tûâng viïët:
NHÛÄNG TẤC PHÊÍM LỄ 303
Mưåt con dao hai lûúäi cù’m giûäa tim tưi
Mưåt lûúäi lâ con tưi vù’ng xa, mưåt lûúäi lâ
Stùngbun xa vù’ng.
Vâ phẫi chùng cng búãi vò bïånh nâm ngay úã giûäa chưỵ
àêåp ca cåc àúâi? Nhû lâ mưåt sûå trúá trïu, mưåt sûå àa
nghõch ghï gúám?

Ghi tẩi Hunggari, múã àêìu:
Chng tưi àấp mấy bay úã Púâraha
Chng tưi hẩ cấnh úã Bapết.
Lâm con chim rêët thđch
vâ lâm àấm mêy lẩi côn thđch hún.
Nhûng tưi, tưi bùçng lông àûúåc lâm con ngûúâi
Vâ cấi chêët ûa nhêët ca tưi, lâ àêët:
Cố lệ vò vêåy mâ
Khi tưi ấp trấn vâo cûãa sưí mấy bay
Hay khi tưi tûåa vâo bao lan tâu thy,
cûá rúâi xa mùåt àêët,
lâ mưåt nưỵi bìn chiïëm lêëy tưi...
Mùåt àêët, con ngûúâi. Nadim Hđtmết quan têm nhêët
àiïìu àố. Vâo thùm bïånh viïån, ưng thưng cẫm, i an:
Vâng ài nhû mưåt trấi chanh, tan ài nhû mưåt
cêy nïën,
Àưí xëng bêët thêìn nhû mưåt thên cêy mc,
Nhûäng bẩn ưëm àau, anh em ca tưi úi,
Chng ta chùèng phẫi lâ chanh, lâ nïën, lâ cêy,
Nhúâ trúâi chng ta lâ nhûäng con ngûúâi.
Tưët thay, chng ta biïët ëng thëc cng vúái
hy vổng,
Vâ nhêët quët bẫo rùçng: “Ta phẫi sưëng”.
NHÛÄNG TẤC PHÊÍM LỄ 305
Vâ Nadim Hđtmết cng lâm nhûäng bâi thú tònh. Thú
tònh ca ưng lẩi câng hâm sc. ÚÃ Hđtmết, àún giẫn vâ
ngù’n lâ kïët tinh ca mưåt nghïå thåt bêåc thêìy. Ưng nối
ra, mâ nhû khưng mën nối hïët. Àố cng lâ truìn
thưëng lâm thú ca phûúng Àưng chùng? Chêëm phấ mưåt
àưi nết, mâ sao múã ra nhûäng sêu thùèm bao la ca tònh

Chûa tûâng gù’n bố thiïët tha mùån nưìng,
Nïëu trùm nùm cåc tao phng
Àúâi khưng chia cấch giûäa lông àưi ta!
Huy Cêån dõch
Bâi hất tiïëp theo àêy vui, nhûng cng khưng phẫi cấi
vui nưng cẩn, mưåt chiïìu:
Nïëu àùåt em nùçm giûäa lông tay
Vâ nùm ngốn tay ta khếp lẩi,
Vâ bỗ tay vâo ti ta ài,
Vâ miïång hất bâi ca ïm ấi,
Ài dẩo phưë giûäa ma xn múái!
Nadim Hđtmết àậ àûúåc tùång Giẫi thûúãng Hôa bònh
qëc tïë. Thú ca ưng lâ tiïëng hất chiïën àêëu cho Hôa
bònh. Cấi àiïím tuåt diïåu ca thú Hđtmết, theo tưi, lâ
tòm cấch câng gêìn gi con ngûúâi câng tưët, khưng àûa thú
lïn cao àẩo, mâ tòm cấch nối thïë nâo cho nhiïìu ngûúâi
hiïíu nhêët, nhiïìu ngûúâi ûa nhêët. Búãi vò cåc chiïën àêëu
hiïån nay lâ cåc chiïën àêëu ca àẩi àa sưë nhûäng con
ngûúâi. Khưng phẫi vư cúá mâ thú Hđtmết àûúåc dõch ra sấu
mûúi thûá tiïëng. Thú tòm àïën vúái àa sưë ngûúâi, thò àa sưë
NHÛÄNG TẤC PHÊÍM LỄ 307
ngûúâi sệ tòm àïën thú. Tưi thêëy bâi hổc sêu sù’c, lúán lao
nhêët ca thú Hđtmết lâ quan àiïím qìn chng.
*
* *
Nadim Hđtmết lâ mưåt nhâ thú lúán, mưåt àẫng viïn
cưång sẫn lêu nùm, mưåt chiïën sơ kiïn quët. Chng ta
khưng nhûäng mën hổc l lån trong cấc tâi liïåu, mâ rêët
mën hổc têåp cấi l lån àậ thûåc hânh, àậ nhâo nùån
trong mưåt trđ tụå nhû Nadim Hđtmết, àậ àêm hoa kïët

ấnh, mâ côn chïë biïën nûäa. Vđ d, trong tẩo vêåt, khưng
cố ngûåa xanh, vâ cng hiïëm cố mưåt chên trúâi vâng.
Nhûng mâ hònh ẫnh sau àêy: “Nhûäng con ngûåa xanh
chẩy àïën mưåt chên trúâi vâng” àưëi vúái tưi cố mưåt cấi
nghơa. Ngûúâi ta cố thïí lâm hiïån thûåc xậ hưåi ch nghơa
vúái mưåt bt phấp theo lưëi chp ẫnh, nhûng ngûúâi ta cng
cố thïí lâm hiïån thûåc xậ hưåi ch nghơa vúái bt phấp ca
hổa sơ Henri Matisse
(1)
. Búãi vò hiïån thûåc xậ hưåi ch nghơa
khưng phẫi lâ mưåt giấo àiïìu; nố trao mưåt khẫ nùng sấng
tẩo to lúán nhêët cho mưỵi nghïå sơ. Nûä àưìng chđ Kúrpscaia
cố thåt lẩi: - “Vúái Lïnin, vùn hổc cưí àiïín Nga lâ mưåt
ngìn hiïíu biïët lúán lao”. Tưi mën rùçng, àưëi vúái Àẫng,
vùn hổc côn gip cho hiïíu, gip cho biïët nhûäng gò xẫy ra
trong têm hưìn qìn chng... Rêët nhiïìu lêìn trong àúâi, tưi
àậ lâm nhûäng bâi thú, vúã kõch theo commùng (àùåt hâng)
ca Àẫng tưi. Tưi kiïu hậnh vïì cấi àố. Nhûng àố lâ
nhûäng chó thõ khưng phẫi Àẫng àổc ra miïång; àố lâ tưi
tûå àùåt cho tưi... Tuy nhiïn, nhûäng u cêìu àố phẫi thûåc
hiïån bùçng nhûäng tấc phêím nghïå thåt chûá khưng phẫi
bùçng nhûäng khêíu hiïåu.
...Nhûäng gò tưi cêìn nối, tưi mën nối trûåc tiïëp ra. Nhẩc
àiïåu, hònh ẫnh, nhõp khc gip vâo rêët nhiïìu cho thú, nhû
bống trùng gip vâo cho sù’c àểp ca ph nûä. Song le, mưåt
ngûúâi àân bâ àểp phẫi lâ vêỵn côn àểp dûúái ấnh mùåt trúâi.
NHÛÄNG TẤC PHÊÍM LỄ 309
(1) Mưåt hổa sơ nưíi tiïëng Phấp, cố nhûäng sấng tẩo àưåc àấo.
(Nhûng, nhû bẩn biïët, cố nhiïìu sù’c àểp khưng àûúng nưíi
ấnh ban ngây). Cố nhiïìu bâi thú cng thïë.

àïm Kinh kõch; àïën àïm thûá mûúâi mưåt, tưi àậ khấm phấ
310 TOÂN TÊÅP XN DIÏÅU
(1) Nicolas Guillen, nhâ thú vơ àẩi ca àẫo Cuba (chêu M).
(2) Jean Sếbastien Bach (1685-1750), nhẩc sơ trûá danh Àûác.
ra cấi hay ca nố. Hiïån giúâ, tưi thûúâng múã rầiư àïí nghe
Kinh kõch vâ nhẩc Trung Qëc...
*
* *
Vïì têåp thú “Ài àây thêåt lâ mưåt cấi nghïì gay lù’m”.
Nadim Hđtmết cng nối vúái Huy Cêån: - “Têåp thú êëy húi
bìn. Ngûúâi ta cố quìn bìn, nhûng khưng cố quìn bi
quan... Tưi ln ln cố cấi cẫm tûúãng rùçng tưi lâm viïåc
cẫ cho hẩnh phc ca nhên loẩi mai sau, vđ d ba trùm
nùm nûäa. Cng nhû mưåt ngûúâi cha lâm lng cho àûáa con
mònh. Àưëi vúái tưi, àố khưng phẫi lâ mưåt cẫm tûúãng trûâu
tûúång. Vò vêåy mâ nố cho tưi cấi can àẫm sưëng, phêën àêëu,
lâm viïåc, sấng tẩo”.
Nhâ thú Nadim Hđtmết mang ngay úã trấi tim mònh
cấi nguy cú cố thïí bưỵng chưëc qua àúâi. Àûáng trûúác cấi chïët
cố thïí àïën vúái mònh bêët cûá lc nâo, Hđtmết trêìm tơnh,
rt ra tûâ àố mưåt sûå cao khiïët, àưå lûúång. Cêìm bûác àiïån
bấo tin mưåt nûä tâi tûã Tiïåp Khù’c bẩn thên ca ưng,
thûúâng àống vai trong kõch ca ưng, trễ, àểp, vûâa chïët
bêët ngúâ, ưng nối: - Cấi chïët lâ mưåt trong nhûäng quín
sấch thêëu l nhêët mâ tưi àậ àổc trong àúâi. Nố gip tưi
u sûå sưëng hún, gip tưi sưëng trong hún vâ sẩch hún;
khi tưi nghơ mưỵi cấ nhên chng ta rưìi cng sệ qua àúâi,
thò tưi tûå hỗi: tẩi sao ganh nhau? ghết nhau? sao lẩi àưë
k nhau?
Cấi con ngûúâi thi sơ êëy, dûúâng nhû khi àậ chẩm àïën

312 TOÂN TÊÅP XN DIÏÅU
riïng ca ưng vúái cấi chung ca xậ hưåi, ca Àẫng, ca
loâi ngûúâi.
Múmết con úi,
Cha gûãi con
Cho Àẫng Cưång sẫn Thưí.
Lúâi thú lay àưång àïën khc råt chng ta. Cng nhû
Aragưng trong têåp thú “Quín truån dúã dang”, Hđtmết
nối àïën mònh, mâ ta khưng cố cấi cẫm giấc nùçng nùång
khi ta nghe mưåt sưë chuån cấ nhên; hai têåp thú ca hai
nhâ thú àïìu lâ nhûäng tiïëng hất u thûúng, biïët mònh
khưí àau, nhûng khưng thêët vổng, trấi tim úã àêy tûå àưët
chấy, nhûng lẩi tỗa ra mưåt ấnh sấng mâ ngûúâi ta thêëy
nhû lâ ấnh tin tûúãng. Têåp thú “Ài àây”, riïët lẩi àïën lội,
lâ cêìm chù’c mc àđch àêëu tranh, nù’m chù’c thù’ng lúåi
sau cng. Àau hay nhúá cng lâ nùçm trong cấi lìng
phêën chêën, phêën àêëu.
*
* *
Cấi sûác mẩnh, cấi àểp ca thú Nadim Hđtmết nùçm úã
tònh cẫm chên thûåc, chên thûåc àïën tûúác bỗ têët cẫ àiïím
trang, àïí trêìn cấi têm tû sêu sù’c. Tưi nghơ rùçng cấi hay
nhêët ca thú, cấi thú bêåc nhêët lâ sấng tẩo tònh cẫm, sấng
tẩo chêët sưëng, thûá múái àïën cấi sấng tẩo hònh ẫnh, sấng
tẩo ngưn ngûä. Lâm thú chưëng bom ngun tûã, mâ sấng
tẩo ra em bế bẫy tíi chïët tẩi Hirưsima ài xin chûä k,
thò theo tưi, àố lâ thêìn tònh vư hẩn ca thú; àố lâ vơ
àẩi ca tâi thú Nadim Hđtmết. Vơ àẩi ca tâi thú vâ cao
cẫ ca têm hưìn:
NHÛÄNG TẤC PHÊÍM LỄ 313

cêìn nối vúái nhûäng con ngûúâi, cng rộ râng, cng trong
vù’t, cng sấng sa nhû thïë”.
Nhû kiïën trc cưí àiïín Hy Lẩp... Nadim Hđtmết cng
àậ tûâng lâm thú trong mûúâi ba nùm ngưìi t phất xđt, thú
Hđtmết cng tung bay ra ngoâi nhû thïë; thïë giúái àậ vò
cưång sẫn vâ vò thú Hđtmết, cûáu àûúåc Hđtmết ra khỗi nhâ
t; tưi khưng biïët so sấnh thú Hđtmết vúái cấi gò tinh hoa
cưí àiïín ca vùn minh, vùn hốa Thưí Nhơ K, nhûng tưi
biïët: khi nối vïì nhûäng àûác tđnh ca thú Enli Yanniàu,
Hđtmết cng nối cấi hoâi bậo, cấi ch vâ cấi thûåc hiïån
ca mònh trong thú.
NHÛÄNG TẤC PHÊÍM LỄ 315
(1) Lâ vúå ca nhâ cấch mẩng Hy Lẩp Beloyannis àậ bõ chđnh quìn
phất xđt Hy Lẩp bỗ t vâ xûã tûã, bâ Elli Yannidou bõ cêìm t àậ
hún mûúâi nùm nay tẩi Hy Lẩp.
Nadim Hđtmết àậ tûâng nối: mònh thđch nhûäng sù’c
àểp úã dûúái ấnh sấng mùåt trúâi vêỵn cûá côn àểp chûá khưng
nhúâ mûúån vâo sûå lúâ múâ ca bống trùng. Thú Hđtmết lâ
thûá thú trûåc tiïëp. Trûåc tiïëp, nối bùçng con àûúâng ngù’n
nhêët tûâ trấi tim ca thi sơ àïën trấi tim ca hâng triïåu
ngûúâi. - ÊËy thïë mâ tẩi sao cấi thú rộ râng, trong vù’t,
sấng sa êëy, àưi khi, vâ nhiïìu khi nûäa, cố nhûäng ngûúâi
lẩi cố thïí tûúãng nhû lâ “khố”? Tẩi vò cấi chuån àúâi, cấi
chuån thú nố rưëi rù’m lù’m. Tưi àùåt rêët cao, vâ rêët
thûúãng thûác cấi lìng ca nhûäng thú hay kim cưí àưng
têy mâ dng nhiïìu nhûäng phûúng tiïån trau chët, nhiïìu
nhûäng ngổc ngâ chêu bấu ca vùn chûúng; cưë nhiïn thú
khưng hay thò tưi khưng u àûúåc, vâ mùåt khấc, nhûäng
thú hay mâ mang nhiïìu phc sûác, vêỵn cûá rêët chên thûåc,
vâ cấi cưët lội ca nố vêỵn àún giẫn. Cố lệ mûúån nhûäng

chêët sêu nhêët ca suy nghơ, ca tònh cẫm, vâ ca sûå vêåt.
Bù’t àûúåc cấi tinh chêët ghï gúám àố, thò thêåt lâ khưng cêìn
thïm thù’t gò nûäa; nhûng nố àôi hỗi mưåt sûå chổn lổc tâi
diïåu vư hẩn; sûå giẫi phêỵu nây àôi hỗi nhûäng con dao ca
àưi mù’t - “con mù’t anh sù’c hún dao” - chûá khưng phẫi lâ
cấi thûá dao, d lâ cêìm khếo lếo, úã tay.
Cấi loẩi thú nây àôi hỗi mưåt nghïå thåt cao cûúâng.
Lưëi mưåc, mưåc vâ àng chûâng nâo, câng nưíi bêåt cấi tinh
chêët chûâng êëy. Cố nhûäng bâi thú Hđtmết, thú vổt ra nhû
tûâng thỗi, nhûäng cêu thú nhû nhûäng thỗi, thỗi nây cûá àïí
ngun chêët bïn cẩnh thỗi kia, khưng cêìn cố nhûäng lúâi
ph àïí nưëi “cho nố liïìn”. “Cho nố liïìn” lâ mưåt u cêìu
râng båc cấc lẩi vúái nhau cho dïỵ hiïíu, nhûng rêët
nhiïìu khi, àùåc biïåt lâ trong thú, “cho nố liïìn” tẩo ra
nhûäng dêy mú rïỵ mấ vư đch, rûúâm râ àïën nưỵi cấi ph che
khët cẫ cấi chđnh. Cố nhûäng ngûúâi lâm thú cûá cố
“nhûäng cấi h tay vư bưí, nhûäng cấi àù’p thïm vư lưëi”,
NHÛÄNG TẤC PHÊÍM LỄ 317