BÁO CÁO TỐT NGHIỆP

Đề bài

Sự phát triển của kế toán trên
thế giới và Việt Nam. Các vấn
đề đặt ra đối với kế toán Việt
Nam trong xu thế toàn cầu hoá
và hội nhập kinh tế quốc tế. 1

Đề bài: Sự phát triển của kế toán trên thế giới và Việt Nam. Các vấn đề đặt
ra đối với kế toán Việt Nam trong xu thế toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc
tế.
Bài làm
Phần I: Lịch sử Kế toán
Kế toán thời kỳ cổ đại
Trong một quy ớc Hammurabi ban bố trong triều đại đầu tiên của Babylonia
(2285 2242 B.C.) có quy định rằng việc bán hàng phải đợc ghi nhận bằng một bản
thảo có dấu. Do vậy các giao dịch đều đợc các bên ghi chép lại.
ở Mesopotamian có một nghề tơng đơng với nghề kế toán hiện này là ghi
chép bản thảo. Công việc của họ cũng tơng tự nh một kế toán viên là phải ghi chép
lại các giao dịch, và hơn nữa họ còn phải đảm bảo rằng các thoả ớc giao dịch phù hợp

Kế toán Thời Trung cổ
Hàng nghìn năm sau sự sụp của Đế quốc La mã và trớc khi tu sĩ Luca Pacioli
xuất bản Summa đợc xem là thời kỳ ngng trệ của kế toán, và thờng không đợc
nhắc đến trong lịch sử kế toán. Tuy nhiên, theo sử gia Michael Chatfield, kế toán thời
Trung cổ đã đặt nền tảng cho những học thuyết của chủ nghĩa bảo thủ, và đã tạo tiền đề
cho sự phát triển thần tốc của kế toán thời Phục hng.
Bản ghi chép kế toán còn tồn tại lâu nhất cho đến nay bằng tiếng Anh là Pipe
Roll, hoặc "Great Roll of the Exchequer ghi chép số tiền thuê mớn, tiền phạt và tiền
thuế hàng năm của hoàng tộc Anh từ năm 1130 đến 1830.
Pipe Roll là bản ghi chép trên giấy da cuối cùng về một hệ thống "proffer" sử
dụng một vật đối chiếu tally stick làm bằng gỗ nh một cơ sở của việc ghi sổ kế
toán. Hai lần mỗi năm, vào Lễ phục sinh và Ngày lễ thánh Mi-sen (29/9), các lãnh
chúa đợc gọi đến kho bạc quốc gia tại Westminster. ở Lễ phục sinh, mỗi lãnh chúa
phải nộp một nửa trong tổng mức định giá tài sản hàng năm ngời đó sở hữu. Sau khi
nhận đợc các khoản đóng góp này, viên thủ quỹ sẽ cắt tally stick đợc chuẩn bị
trớc coi nh một ghi nhận của giao dịch đó.
Đợc sử dụng thậm chí trớc khi bản thảo Pipe Roll ra đời, tally sticklà một
thanh gỗ hẹp, dài chín inch, đợc cắt với những với các kích cỡ khác nhau tơng ứng
cho số tiền nhận đợc. Một mẩu cắt kích cỡ một bàn tay ngời có định giá 1000 bảng,
mẩu cắt rộng bằng một ngón tay cái trị giá 100 bảng; mẩu cắt dày bằng một " hạt ngô
hoặc lúa mạch chín " trị giá 1 bảng; và một shilling, chỉ là một vết khía.
Nớc ý thời kỳ Phục hng : sự ra đời của kế toán kép
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

3

Những ngời Italia cách tân thời kỳ Phục hng (TK 14 th - 16 th) đợc cho là
cha đẻ của kế toán hiện đại. Họ đã nâng hoạt động mậu dịch và thơng mại lên một
tầm cao mới qua việc sáng tạo các phơng thức xác định lợi nhuận chuẩn xác hơn.


4

bản tóm lợc và kiến giải về toán học, trong đó sổ kế toán chỉ là một trong số năm đề
mục đợc đề cập đến với 36 chơng ngắn về sổ kế toán.
Vào thời điểm đó, 10 tháng 11 năm 1494, tức là mới một phần t thế kỷ sau khi
Gutenberg sáng chế ra máy chữ, nên việc xuất bản sách là vô cùng đắt đỏ. Điều đó cho
thấy việc Pacioli xuất bản các tác phẩm nghiên cứu khoa học của mình quả thật là kỳ
công.
ý nghĩa của Summa
Trong vòng 1 thế kỷ đầu tiên sau khi đợc công bố, Summa đợc dịch ra 5 ngôn
ngữ khác nhau nh tiếng Hà lan, Đức, tiếng Anh và đã nhanh chóng đụơc truyền bá
khắp châu lục.
Có lẽ nhiều ngời trong số chúng ta không tránh khỏi ngạc nhiên rằng tại sao kể
từ sau Pacioli, phơng thức ghi sổ kế toán dờng nh không có thay đổi gì đáng kể.
Trong thực tế, điểm khác nhau sơ đẳng giữa kế toán hiện đại và "Phơng pháp Venice "
là có sự bổ sung và tinh giản hơn nhằm đáp ứng quy mô kinh doanh ngày càng đợc
mở rộng.
Kế toán phát triển xuyên lục địa
Vào giữa thế kỷ 19, Nớc Anh đang ở vào thời kỳ thịnh vợng với Cách mạng
Công nghiệp. Nớc Anh dẫn đầu về sản xuất than đá, hàng dệt bông và sắt, và là trung
tâm tài chính của thế giới.
Năm 1880 Institute of Chartered Accountants mới đợc hình thành ở Anh và xứ
Wales tập hợp tất cả những ngời hành nghề kế toán tại các nớc đó. Ngoài 587 thành
viên ghi danh đầu tiên, sau đó đã bổ sung thêm 606 thành viên là những kế toán viên
có kinh nghiệm.
Vào cuối những năm 1800, một số lợng lớn của t bản Anh chảy sang các
ngành công nghiệp phát triển ở Hoa kỳ. Các kế toán viên ngời Anh và Xcốt-len đã
sang Mỹ để kiểm toán các khoản mục đầu t này, và một số trong bọn họ đã tiếp tục ở
lại và hành nghề ở Mỹ.

Vo u nm 2005, cỏc nc thnh viờn trong Liờn minh chõu
u (EU), bao gm c v mi thay h thng tiờu chun k toỏn v
kim toỏn riờng ca tng nc bng mt chun mc k toỏn v kim
toỏn chung. Khỏc bit trong h thng k toỏn ca tng quc gia ó cn
tr v mt thng mi ton cu, bỏo cỏo ti chớnh, xõy dng cu trỳc
v qui trỡnh v mt lut phỏp gia cỏc doanh nghip nhng quc gia
hoc khu vc khỏc nhau. Vỡ vy xu hng ca th gii l hp nht
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

6

cú mt chun mc thng nht trong lnh vc k toỏn v kim toỏn
ton cu.
Trờn th gii cú nhiu h thng bỏo cỏo ti chớnh v tc nhiờn, i
theo ú l tiờu chun k toỏn v kim toỏn khỏc nhau. Ph bin nht
hin nay l h thng chun mc k toỏn quc t v h thng bỏo cỏo
ti chớnh M. Cũn Vit Nam, cỏc doanh nghip thc hin bỏo cỏo ti
chớnh theo h thng tiờu chun quc gia. Cỏc doanh nghip nc
ngoi hot ng ti Vit Nam luụn lp hai h thng bỏo cỏo ti chớnh,
mt bỏo cỏo vi c quan chc nng Vit Nam v mt bỏo cỏo v cụng
ty m.

Phần II: Sự phát triển của Kế toán Việt nam
Trong xu thế phát triển chung của nền kinh tế thế giới nói chúng và ngành kế
toán nói riêng, kế toán Việt nam cũng đã có những bớc chuyển mình để mau chóng
hoà nhịp với tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế đã và đang diễn ra.
Tiếp thu nền kinh tế văn hoá Trung Hoa qua hàng nghìn nắm Bắc thuộc, hơn
nữa do có vị trí thông thơng đờng biển, đờng sông thuận lợi, nghề kế toán Việt nam
có cơ hội phát triển từ rất sớm. Tuy vậy kế toán chỉ phần lớn phục vụ lợi ích cho giai

hiện các chuẩn mực kế toán đối với các doanh nghiệp hoạt động tại Việt nam. Các
doanh nghiệp trong nớc phải tuân thủ Hệ thống Kế toán Việt nam (VAS). Các doanh
nghiệp có vốn đầu t nớc ngoài trừ một số trờng hợp ngoại lệ cũng phải tuân thủ hệ
thống kế toán này. Với dự định tiến tới việc thực hiện một hệ thống kế toán thống nhất,
MOF ban hành một bức th xác nhận vị thế của mình yêu cầu các doanh nghiệp có vốn
đầu t nớc ngoài phải tuân thủ VAS kể từ ngày 1 tháng 1 năm 2001. những công ty
mà đã không áp dụng VAS để bắt đầu áp dụng VAS từ 1 Tháng giêng 2001.
Tháng 1/ 2001, Bộ Tài chính (MOF) đã thông qua chơng trình xây dựng một
hệ thống chuẩn mực kế toán và kiểm toán Việt nam. Các chuẩn mực kế toán sẽ đợc
xây dựng dựa theo các chuẩn mực kế toán quốc tế, các chuẩn mực kiểm toán cắn cứ
theo Các chuẩn mực kiểm toán quốc tế. Các chuẩn mực nói trên sẽ đợc áp dụng đối
với tất cả các doanh nghiệp và công ty kiểm toán hoạt động tại Việt nam
Tháng 4/ 2001, với nỗ lực xúc tiến phát triển hoạt động kiểm toán ở Việt nam,
Bộ Tài chính (MOF) đã thông qua 6 chuẩn mực mới về kiểm toán có hiệu lực từ 15
tháng 1 năm 2001, số 250, 310, 500, 510, 520, 580.
Generated by Foxit PDF Creator â Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

8

Tháng 4/2003, Việt nam thông qua các chuẩn mực kế toán Việt nam gồm 10
tiêu chuẩn (số 01, 02, 03, 04, 06, 10, 14, 15, 16, 24) dựa trên một phần từ các tiêu
chuẩn Kế toán Quốc tế có liên quan IAS. Những tiêu chuẩn này do Bộ trởng Bộ Tài
chính phê duyệt thực hiện đợc áp dụng với các doanh nghiệp thuộc tất cả các thành
phần kinh tế khác nhau ở Việt Nam thay thế những nguyên tắc kế toán tơng ứng. Các
chuẩn mực số 02, 03, 04, 14 có hiệu lực áp dụng đối với các báo cáo tài chinh năm
2002, các chuẩn mực còn lại áp dụng cho các báo cáo năm 2003.
Ban hành theo theo sắc lệnh ngày 26/6/2003 của Thủ tớng và theo nghị định số
129/2004/ND-CP ngày 31/5/2004 của chính phủ, Act on Accounting (Đạo luận kế
toán) quy định về mô hình kế toán tiêu chuẩn và vị trí kế toán trởng, kế toán viên.

4 - Chất lượng công tác kế toán đã được nâng cao một bước thích ứng với kinh
tế thị trường và cơ chế quản lý mới, đáp ứng được sự điều hành và quản lý vi mô
và vĩ mô.

5 - Bước đầu đã tạo lập được tiền lệ, điều kiện để từng bước lập lại trật tự, kỷ
cương trong công tác kế toán.

6- Với hệ thống kế toán đã được đổi mới và đưa vào vận hành trong nền kinh tế
quốc dân (Luật Kế toán ra đời, ban hành chuẩn mực kế toán, chuẩn mực kiểm
toán; trình độ công tác kế toán ở nước ta đã được nâng lên một bước, tiếp cận
dần với kế toán các nước trên thế giới và trong khu vực.

7- Hoạt động kiểm toán đã ra đời và đang có những bước phát triển đáng kể đặc
biệt là hoạt động kiểm toán độc lập, kiểm toán Nhà nước.

8- Hình thức tổ chức hoạt động mang tính chất nghề nghiệp của đội ngũ kế toán
đã bắt đầu hình thành trong nền kinh tế quốc dân. Hội Kế toán Việt Nam đang
vươn lên tham gia nhiệm vụ quản lý hành nghề và kiểm soát đạo đức kế toán
viên, kiểm toán viên với tư cách là một Hội nghề nghiệp. Thực trạng kế toán Việt Nam:
Sau 15 năm đổi mới, bên cạnh những mặt đã đạt được, hệ thống kế toán,
kiểm toán Việt Nam còn nhiều tồn tại cần khắc phục:
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

10

Hệ thống văn bản pháp luật về kế toán, kiểm toán còn thiếu, chưa đồng bộ,


11

những nguyên tắc và chuẩn mực thống nhất. Có nghĩa là cần phải đào tạo đội
ngũ chuyên gia kế toán đạt tiêu chuẩn trình độ Việt Nam tương đương với
tiêu chuẩn, trình độ của chuyên gia kế toánquốc tế.

Luật Kế toán đã được ban hành ngày 17/06/2003 đã tạo ra một hành lang
pháp lý mới đối với các đơn vị kinh tế nói chung và các doanh nghiệp, tổ chức
có vốn nước ngoài nói riêng. Đến nay, Nhà nước đã ban hành hai văn bản là
Thông tư số 60/1997/TC-CĐKT ngày 01/09/1997 và Thông tư số 155/1998/TT-
BTC ngày 08/12/1998 để hướng dẫn đăng ký và thực hiện chế độ kế toán áp
dụng đối với doanh nghiệp, tổ chức có vốn nước ngoài. Tuy nhiên một số quy
định về kế toán đối với loại hình đơn vị này đã tỏ ra bất cập, cần phải có những
bổ sung, sửa đổi cho phù hợp để tạo ra sự thông thoáng làm lành mạnh hóa môi
trường đầu tư.

Về chuẩn mực kế toán Việt Nam:

Đầu tháng 3/2005, Bộ Tài chính vừa ban hành thêm 6 chuẩn mực kế toán, đưa
tổng số chuẩn mực kế toán quốc gia được ban hành lên con số 22. Việc xây
dựng và áp dụng chuẩn mực kế toán đang đem lại nhiều lợi ích cho các doanh
nghiệp và nền kinh tế quốc gia.

Hình thành “sân chơi” bình đẳng - ích nước, lợi doanh nghiệp.

Trong lĩnh vực quản lý tài chính thì chuẩn mực kế toán được ví như mực thước
chuẩn phản ánh kết quả sản xuất, kinh doanh và hoạt động tài chính của doanh
nghiệp.



Tiếp tục hoàn thiện Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

13

Để tiếp cận với các chuẩn mực kế toán là tương đối phức tạp và việc tiếp cận nó
còn khá khó khăn đối với Việt Nam, đặc biệt là đối với những nghiệp vụ mới
nảy sinh trong hoạt động kinh tế ở nước ta. Ông Bùi Văn Mai nhận xét, chúng ta
không nên vội vàng ban hành tất cả các chuẩn mực kế toán với số lượng lớn,
khiến đối tượng áp dụng bị rối, thấy phức tạp quá, không tiếp cận được. Hơn
nữa cũng cần phải có thời gian để giáo viên các trường đại học kinh tế, tài chính
tiếp cận với các chuẩn mực kế toán và đưa vào giáo trình giảng dạy. 22 chuẩn
mực kế toán được ban hành trong thời gian khác nhau nên cần chuẩn hoá lại cho
phù hợp với tình hình thực tiễn của nền kinh tế. Nếu so với hệ thống kế toán
quốc tế bao gồm 36 chuẩn mực thì số lượng ban hành của ta cũng đã chiếm tỷ lệ
khá cao. Có một số chuẩn mực kế toán đòi hỏi khắt khe và chưa phải là thời
điểm thích hợp đưa ra áp dụng đối với nền kinh tế của Việt Nam thì chúng ta
tạm chưa ban hành. Theo kế hoạch, từ nay đến cuối năm 2005, Bộ Tài chính sẽ ban hành thêm 5
chuẩn mực kế toán, nâng số chuẩn mực được ban hành lên 27 và sẽ tạm dừng
lại ở đây. Trong năm 2006 và 2007, Bộ Tài chính sẽ tiến hành khảo sát, kiểm
tra thực tế việc áp dụng các chuẩn mực kế toán tại doanh nghiệp; Cuối năm
2008 sẽ tổng kết đánh giá, đồng thời sửa đổi bổ sung 27 chuẩn mực kế toán
đã ban hành, và ban hành lại một lúc các chuẩn mực kế toán này cho đồng


Cụ thể là phải nâng cao chất lượng hoạt động kiểm toán; mở rộng thị trường
kiểm toán (kể cả mở rộng ra thị trường nước ngoài); tăng cường quy mô và số
lượng các đơn vị cung cấp dịch vụ kiểm toán nhằm đáp ứng nhu cầu kiểm toán
trong điều kiện hội nhập.

4. Xây dựng đề án chiến lược về ứng dụng kỹ thuật tin học, làm căn cứ định
hướng và bước đi cho việc thực hiện các chương trình ứng dụng tin học, từng
bước hiện đại hoá công tác kế toán, kiểm toán và thông tin cho các ngành, các
địa phương cho từng thời kỳ. Tổ chức soạn thảo và ấn hành các tài liệu hướng
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

15

dẫn có liên quan đến việc tin học hoá kế toán, tạo thuận lợi cho các đơn vị cơ sở
thực hiện.

5. Xây dựng, từng bước hình thành đội ngũ nhân viên kế toán, kiểm toán chuyên
nghiệp, lành nghề thích ứng với nền kinh tế thị trường. Cụ thể là phải: Nghiên
cứu, ban hành đầy đủ hệ thống văn bản hướng dẫn thực hiện hệ thống chức
danh, tiêu chuẩn cán bộ chuyên môn nghiệp vụ kế toán, kiểm toán. Tổ chức đội
ngũ, tiến hành kiểm tra sát hạch trình độ để sắp xếp, sử dụng đội ngũ cán bộ kế
toán theo chức danh tiêu chuẩn. Vận hành cơ chế chặt chẽ về việc tuyển chọn,
thi tuyển, sát hạch để nâng cấp, nâng bậc, cấp chứng chỉ hành nghề cho cán bộ
kế toán, kiểm toán viên. Cải tiến chương trình, nội dung đào tạo cán bộ kế toán
trong các trường đại học và trung học, thực hiện chế độ bồi dưỡng, nâng cao
trình độ định kỳ cho cán bộ.

6. Hoàn thiện tổ chức và nâng cao chất lượng hoạt động của các tổ chức nghề

trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán. Trước hết phải quy định rõ chức năng nhiệm
vụ của Hội đồng quốc gia về kế toán và mối quan hệ giữa hội đồng với cơ quan
quản lý Nhà nước nhằm tăng cường hiệu quả hoạt động nhằm giảm tính công
quyền và nâng cao tính nghề nghiệp trong quản lý hoạt động kế toán, kiểm toán.
Tiếp theo là hỗ trợ Hội kế toán Việt Nam nâng cao tính nghề nghiệp trong hoạt
động dịch vụ kế toán, kiểm toán phù hợp với thông lệ quốc tế.

Thứ ba là phát triển thị trường dịch vụ kế toán, kiểm toán. Đa dạng hoá loại hình
doanh nghiệp kế toán, kiểm toán, mở rộng thị trường kế toán, kiểm toán, đa
dạng hóa dịch vụ; nâng cao chất lượng dịch vụ kế toán, kiểm toán.

Thứ tư là duy trì và mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế, thực hiện các bước của
tiến trình hội nhập kế toán, kiểm toán.

Tại hội nghị, Phó Thủ tướng Vũ Khoan đã đánh giá cao những cố gắng, nỗ lực
của những người làm công tác kế toán, kiểm toán. Đồng thời chỉ đạo hội nghị
cần quan tâm tới 4 vấn đề lớn. Thứ nhất, những văn bản pháp quy về kế toán,
kiểm toán chưa thật cụ thể, đầy đủ, và đồng bộ; vì vậy cần có hướng dẫn cụ thể
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

17

và trước khi ban hành cần lấy ý kiến tham gia rộng rãi của các doanh nghiệp, và
phải nhanh chóng điều chỉnh những văn bản cho phù hợp với thay đổi của cuộc
sống. Thứ hai là song song với việc ban hành đồng bộ các văn bản pháp quy là
đảm bảo cho chính sách đó được thực thi: phổ biến chính sách mới, thực hiện
kiểm tra, kiểm soát việc thực hiện các hệ thống chế độ kế toán để đảm bảo tính
minh bạch tình hình kinh doanh của doanh nghiệp. Thứ ba là kế toán và kiểm
toán phải đáp ứng được yêu cầu của hội nhập: cần rà soát lại các văn bản pháp