Đề tài:
Sự phát triển của kế toán thế giới và kế toán Việt Nam. Các vấn đề đặt ra
với kế toán Việt Nam trong xu thế toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế
I. Lịch sử phát triển của kế toán trên thế giới
Không giống như phần lớn các nghề nghiệp hiện đại khác, kế toán có lịch sử
phát triển lâu đời. Đã có không ít các cuộc hội thảo bàn về lịch sử phát triển của kế
toán mà một trong những nội dung được đề cập thường xuyên nhất là quá trình ra
đời và phát triển của phương pháp ghi sổ kép gắn liền với đóng góp của vị thầy tu
kiêm nhà toán học người Ý Luca Pacioli.
Lịch sử của kế toán gắn liền với sự ra đời và phát triển của hoạt động thương
mại của con người mà cốt lõi là sự ra đời và phát triển của chữ viết cũng như việc
sử dụng các con số và phép tính. Có ý kiến cho rằng kế toán phát triển nhằm đáp
ứng nhu cầu của thời đại nảy sinh do những sự thay đổi của môi trường và nhu cầu
xã hội. Một số khác lại cho rằng chính sự phát triển của kế toán mới tạo điều kiện
cho sự phát triển của thương mại vì chỉ thông qua việc sử dụng các phương pháp kế
toán chính xác và đầy đủ, hoạt động sản xuất kinh doanh hiện đại mới có thể phát
triển rực rỡ, đáp ứng được yêu cầu của chủ thể kinh doanh và xã hội. Tuy nhiên, dù
khác nhau song hai ý kiến trên đều thống nhất ở một điểm, đó là sự gắn bó chặt chẽ
giữa lịch sử phát triển của kế toán với hoạt động sản xuất kinh doanh của con người.
1. Thời Cổ đại
* Kế toán ở vùng Mesopotamia Cổ đại:
Khoảng thế kỷ 36 trước Công nguyên, nền văn minh Át-xi-ri, Babylon và
Xume phát triển rực rỡ ở thung lũng Mesopotamia - nhờ điều kiện tự nhiên thuận lợi
mà trở thành vùng nông nghiệp trù phú. Đây cũng là nơi xuất hiện những ghi chép
cổ xưa nhất về hoạt động buôn bán. Khi người nông dân đã trở nên giàu có, các hoạt
động kinh doanh dịch vụ và các ngành công nghiệp nhỏ phát triển ở khu vực lân cận
thung lũng Mesopotamia. Thành phố Babylon và Ninevah trở thành các trung tâm
thương mại của vùng, trong đó Babylon được xem như là tiếng nói của kinh doanh
và chính trị của cả vùng Cận Đông. Có hơn một ngân hàng ở Mesopotamia sử dụng
Trang 1
thước đo tiêu chuẩn là vàng và bạc và cho phép một số giao dịch bằng tiền gửi ngân

mô tả tất cả hàng hoá, do đó làm cho việc tích luỹ và tổng kết tài sản trở nên khó
khăn, ảnh hưởng đến sự phát triển của cả hệ thống kế toán.
- Kế toán ở Trung Hoa trước Công Nguyên được sử dụng cho mục đích đánh
giá hiệu quả của chương trình Chính phủ và những người vận hành chương trình đó.
- Vào thế kỷ thứ 5 trước Công Nguyên, người Hy Lạp đã áp dụng “kế toán
công khai” để tạo điều kiện cho toàn thể công dân theo dõi tình hình tài chính chính
phủ. Thành viên của Hiệp Hội Nhân dân Athens lập ra những quy tắc pháp lý cho
vấn đề tài chính và quản lý thu chi của hệ thống công thông qua sự giám sát của 10
nhân viên kế toán Nhà nước. Có lẽ sự đóng góp quan trọng nhất của Hy Lạp là việc
sáng tạo ra tiền kim loại vào khoảng năm 600 trước Công Nguyên. Việc sử dụng
rộng rãi tiền kim loại trong một thời gian dài đã có tác động đến sự phát triển của kế
toán. Hoạt động ngân hàng ở Hy Lạp cổ đại đạt được sự phát triển nhiều hơn các xã
hội trước. Các ngân hàng giữ sổ ghi chép, tiền cho vay, và thậm chí thực hiện các
giao dịch chuyển tiền cho các cư dân ở các thành phố cách xa nhau thông qua các
ngân hàng trong cùng hệ thống.
- Kế toán ở Roma phát triển từ việc ghi chép truyền thống của các gia đình
được thực hiện bởi người chủ gia đình. Việc ghi chép này vốn nhằm mục đích phục
vụ cho việc tính thuế và xác định vị thế cũng như quyền lực của mỗi gia đình. Ở
Roma duy trì một hệ thống chứng từ và cân đối chính xác đối với các hoạt động thu
chi của chính phủ được dưới sự thực hiện người quản lý ngân sách quốc gia. Hệ
thống kế toán công được kiểm tra thường xuyên bởi các nhân viên kiểm tra sổ sách
và những người quản lý ngân sách quốc gia phải bàn giao lại toàn bộ công việc cho
người kế nhiệm của mình và cho Thượng viện La Mã trước khi thôi việc. Một trong
những cách tân của kế toán La Mã là việc sử dụng ngân sách thường niên nhằm phối
hợp các hoạt động tài chính khác nhau của nhà nước, hạn chế chi tiêu để đạt được
mức thu mong muốn và số thuế thu được trong một đơn vị quản lý sau khi xem xét
khả năng chi trả của dân cư.
2. Thời Trung đại
Thời kỳ kéo dài hàng nghìn năm kể từ khi đế quốc La Mã sụp đổ cho đến
trước thời điểm ra đời của cuốn sách đầu tiên của Luca Pacioli mang tên “Summa”

phương pháp xác định lợi nhuận chuẩn xác hơn.
Trang 4
Kể từ Pacioli, phương pháp ghi sổ đã được thay đổi. Chuỗi những sự kiện
trong chu kỳ kế toán và các trình tự đặc biệt được Pacioli miêu tả trong cuốn “De
Computis” khá quen thuộc với kế toán viên hiện đại. Trên thực tế, sự khác nhau
giữa trình tự kế toán hiện đại với phương pháp kế toán của Pacioli là sự bổ sung và
trình độ tinh vi hơn xuất phát từ nhu cầu của quy mô hoạt động kinh doanh lớn hơn.
Theo Luca Pacioli, một thương nhân thành công phải hội tụ được 3 thứ: đủ vốn,
người ghi sổ có năng lực và hệ thống kế toán cho phép anh ta có được những thông
tin về tình hình tài chính của mình một cách nhanh nhất. Pacioli đưa ra hệ thống
gồm các thành phần sau:
- Bản ghi: nhằm ghi chép lại các nghiệp vụ phát sinh theo thứ tự phát sinh. Các
nghiệp vụ này có thể được ghi sổ theo nhiều đơn vị tiền tệ khác nhau được chấp
nhận ở thời kỳ đó và sau đó được quy đổi ra đồng tiền hạch toán chung.
- Nhật ký: bao gồm ghi nợ, có và phần giải thích nội dung nghiệp vụ được ghi
sổ. Không tính tổng quy mô nghiệp vụ phát sinh và không ghi đối ứng.
- Sổ cái: đây là bộ phận gần giống nhất với kế toán hiện đại. Cột số tiền và cột
ngày tháng giống y hệt như trong sổ kế toán hiện nay, với các mục bao gồm các
đoạn ngắn, ghi nợ ở bên trái và ghi có ở bên phải của trang sổ được đôi. Sau khi sổ
kế toán được thiết lập, hai được chéo sẽ được kẻ xuyên suốt mỗi lần ghi sổ, một từ
trái sang phải khi ghi nợ và một từ phải sang trái khi ghi có.
Kết thúc chu trình kế toán là việc lên bảng cân đối thử. Các số dư bên nợ trên
sổ cái được ghi vào bên trái của bảng cân đối còn các số dư bên có trên sổ cái được
ghi vào bên phải của bảng cân đối. Nếu việc ghi sổ đã được thực hiện chuẩn xác thì
bảng cân đối sẽ cân giữa hai bên.
3. Thời Cận đại và Đương đại
* Thế kỷ 19 ở Scotland, Anh và Mỹ
Scotland được coi là nơi sinh của kế toán hiện đại. Đây là nơi sản sinh các
nguyên tắc kế toán và cũng là nơi có những hội kế toán công khai lâu đời nhất. Kế
toán trở nên có vai trò đặc biệt quan trọng với những ảnh hưởng không thể phủ nhận