Phòng chống khô hạn và cháy rừng ở Nghệ An
Trong lịch sử tiến hoá, con người đã biết lợi dụng lửa để phục vụ lợi ích cuộc sống
của chính mình như đun nấu, đốt nương làm rẫy Tuy nhiên, lửa cũng gây không
ít tai họa cho cuộc sống của họ. Trong 4 nguy cơ đe doạ đến cuộc sống của dân
lành mà ông cha ta đã đúc kết "Thuỷ, Hoả, Đạo, Tặc" thì "Bà Hoả" là mối nguy
hiểm thứ 2 bởi đi đến đâu sẽ xoá sạch, biến mọi thứ thành tro bụi đến đó, kể cả đe
doạ đến tính mạng của con người.
Lửa rừng (wildfire) là một nhân tố sinh thái, trong điều kiện tự nhiên, nó chỉ
xuất hiện khi có sấm sét, động đất, núi lửa và qua những biến cố đó lửa có thể
thiêu trụi hàng trăm, thậm chí hàng chục ngàn ha rừng. Sau khi lửa tắt, qua một
thời gian nhất định, ở những vùng bị cháy bắt đầu hình thành nên một lớp thảm
thực vật khác thay thế thảm thực vật ban đầu, đây được gọi là diễn thế rừng tự
nhiên. Như vậy, lửa rừng, xét về một phương diện nhất định, là yếu tố tạo ra sự đa
dạng của thảm thực vật. Tuy nhiên, đây là một hiểm họa khôn lường có thể trong
phút chốc làm mất đi hàng ngàn ha rừng, kéo theo nhiều thảm hoạ như lũ lụt, hạn
hán, ô nhiễm, biến đổi khí hậu Cháy rừng là một hiện tượng phổ biến và thường
xuyên ở nước ta cũng như nhiều nước trên thế giới. Hàng năm cả nước xảy ra từ
hàng chục đến hàng trăm vụ cháy rừng, gây thiệt hại hàng ngàn ha rừng. Một số
vụ cháy điển hình như vụ cháy rừng ở U Minh kéo dài từ ngày 7-12/4/2002 đã
thiêu trụi gần 4.000ha rừng tràm nguyên sinh. Vụ cháy mới đây vào ngày 8-
11/2/2010 ở Sa Pa, Lào Cai đã thiêu trụi hơn 2.000ha rừng tự nhiên của Khu Bảo
tồn Thiên nhiên Hoàng Liên. Tại Nghệ An, trước đây vào mùa nắng nóng có thể
thấy lửa rừng xuất hiện liên tục từ ngày này sang ngày khác. Số liệu thống kê các
vụ cháy rừng ở Nghệ An cho thấy năm 1998, toàn tỉnh đã xảy ra 105 vụ cháy rừng
với diện tích thiệt hại 564ha và 7 tháng đầu năm 2010, toàn tỉnh đã xảy ra 33 vụ
cháy với diện tích rừng bị cháy trên 150ha, trong đó hơn 62ha rừng thông. Thực
tế cho thấy, vào những năm có thời tiết khắc nghiệt nắng nóng, khô hạn kéo dài
thì diễn biến của cháy rừng phức tạp, nguy cơ cháy lớn rất hay xảy ra. Nước ta
nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, thường chia ra 2 mùa rõ rệt, mùa
khô từ tháng 11 năm trước đến tháng 4 năm sau, mùa mưa từ tháng 4-10 hàng
năm. Vì vậy, mùa cháy rừng ở nước ta thường diễn ra trong 6 tháng của mùa

nước bước vào mùa mưa (từ tháng 4-10) thì Nghệ An lại trải qua 4-5 tháng cao
điểm của mùa cháy. Khi có gió Tây Nam khô nóng thổi với cường độ mạnh từ
tháng 4-8, nhiệt độ ngoài trời có thể lên tới 45-46
0
C, độ ẩm không khí luôn dưới
30% làm cho thảm thực vật dưới tán rừng, cành khô, lá rụng khô rất dễ bắt lửa và
gây ra cháy lớn. Các khu rừng thông, keo, tre nứa ở các huyện đồng bằng, trung
du núi thấp là đối tượng thường hay xảy ra cháy.
Như vậy, có thể thấy Nghệ An là một trong những tỉnh có mùa cháy rừng kéo
dài và cực kỳ nguy hiểm. Vì vậy, việc sống chung với hạn hán khắc nghiệt và sự
đe doạ từ cháy rừng sẽ diễn ra thường xuyên, phức tạp hơn. Cũng giống như các
tỉnh đồng bằng sông Cửu Long xác định là “sống chung với lũ” vậy. Nhưng điểm
quan trọng là làm sao tìm ra được giải pháp tối ưu để chống chọi với điều kiện
nắng nóng, khô hạn kéo dài nhằm hạn chế các vụ cháy rừng, giảm đến mức thấp
nhất thiệt hại do cháy rừng gây ra. Đây là bài toán đặt ra cho các ngành, các cấp
chính quyền. Một trong những giải pháp quan trọng luôn đặt lên hàng đầu là
công tác phòng cháy rừng. Xác định phương châm trong công tác phòng cháy,
chữa cháy rừng (PCCCR) là “Phòng là chính, chữa cháy rừng là giải pháp tình
thế”.
Để đề phòng cháy rừng, chính quyền các cấp, các ngành và các chủ rừng đã đề
ra nhiều biện pháp như tuyên truyền giáo dục, xây dựng các công trình phòng cháy
(đường băng cản lửa, biển cấm lửa, hồ đập dự trữ nước), xác định vùng trọng điểm
cháy, dự báo và cảnh báo cháy rừng tuy nhiên, hiện nay trong thực tế công tác
phòng cháy rừng vẫn còn một số bất cập, hạn chế cần khắc phục, đó là:
- Xác định vùng rừng trọng điểm và biện pháp giảm vật liệu cháy
Hầu như các đơn vị trong tỉnh khi lên phương án PCCCR đều xác định được
vùng trọng điểm cháy nhưng giải pháp đưa ra chủ yếu là biện pháp hành chính,
nhiều khi chỉ mang tính hình thức, chưa quan tâm đến nguồn vật liệu cháy đó là
loại gì và cách giải quyết ra sao. Trong đó có thể thấy mối nguy hiểm của cháy
rừng đó là rừng trồng, đặc biệt là rừng thông. Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy, có

Nghệ An như trên đã đề cập là tỉnh có điều kiện khí hậu rất phức tạp, nằm vào
vùng lõi, rốn của gió mùa Tây Nam nên cần phải duy trì thường xuyên, liên tục
việc dự báo, cảnh báo cháy rừng. Trước đây, Đài Phát thanh và Truyền hình
Nghệ An thường xuyên có các bản tin dự báo, cảnh báo cháy rừng để chính
quyền địa phương, các chủ rừng và nhân dân chủ động nâng cao tinh thần cảnh
giác để thực hiện các biện pháp đề phòng cháy rừng, nhưng vài năm trở lại đây,
bản tin này không còn thực hiện. Do điều kiện thời tiết khí hậu ở Nghệ An quá
khắc nghiệt, diện tích rừng lớn và loại hình đa dạng, cháy rừng luôn đe doạ ở
mức cao, thiết nghĩ các ngành chức năng liên quan ở Nghệ An cần tiếp tục củng
cố, nâng cấp công tác dự báo cháy rừng riêng của tỉnh và thường xuyên cảnh báo
cháy rừng trên các phương tiện thông tin đại chúng.
- Công tác tổ chức lực lượng PCCCR
Chúng ta đều biết trách nhiệm PCCCR là của toàn dân, trong đó chính quyền
các cấp phải chịu trách nhiệm trước tiên. Trong các phương án PCCCR của các
ngành, các cấp, chủ rừng luôn đề cao phương châm "4 tại chỗ", đó là chỉ huy
tại chỗ, lực lượng tại chỗ, phương tiện tại chỗ và hậu cần tại chỗ. Đối với các
vụ cháy lớn ở Nghệ An, phần lớn chỉ có lực lượng quân đội mới chữa cháy hiệu
quả. Còn các thành phần khác chỉ hỗ trợ thêm. Sở dĩ họ chữa cháy tốt vì lực
lượng này được đào tạo chính quy, được tập duyệt, rèn luyện bài bản, có sức
khoẻ, có chỉ huy, mệnh lệnh tốt. Còn các lực lượng tại chỗ ít được huấn luyện,
nhất là đối với người dân. Nhiều vụ cháy huy động đến hàng trăm người nhưng
vẫn rất lúng túng, họ không được trang bị về kỹ năng, kỹ thuật chữa cháy rừng
và cũng không biết cách xử lý đối với những tình huống cụ thể, do đó nhiều vụ
cháy đáng lẽ ra có thể khống chế, cứu chữa kịp thời khi quy mô đám cháy còn
nhỏ nhưng lại để cho lửa rừng lây lan gây ra cháy lớn. Lực lượng chuyên trách
chữa cháy rừng thì quá mỏng, khả năng tiếp cận còn nhiều hạn chế. Do vậy,
muốn vận dụng tốt phương châm “4 tại chỗ” thì người dân phải được trang bị
kiến thức về PCCCR, nhất là lực lượng tại các địa phương có rừng, trong đó
cần quan tâm đến lực lượng dân quân tự vệ, trung đội mạnh. Cần ưu tiên hướng
dẫn, tập huấn, huấn luyện kỹ thuật chỉ huy và kỹ thuật chữa cháy rừng thành