Sáng tạo
(Bài 3) : Tìm hiểu, thu thập và xác định vấn đề.
Chúng ta hãy bắt đầu từ một điều mà mọi người đều nhất trí với nhau:
“Nhận thức vấn đề” là bước thứ nhất và là bước rất quan trọng trong chu
trình của tất cả các phương pháp sáng tạo từ trước đến nay. Các bạn có thể
gọi giai đoạn đầu tiên này là định nghĩa vấn đề, chuẩn bị vấn đề, phát biểu
vấn đề, xác định vấn đề v.v…tùy bạn. Nhưng tất cả cũng chỉ cùng chung
một mục đích, như Einstein đã viết: “Việc phát biểu vấn đề, nhiều khi còn
thiết yếu hơn giải pháp, vốn có thể chỉ là chuyện kỹ năng toán học hoặc kỹ
năng thực nghiệm. Muốn nêu lên những câu hỏi mới, vấn đề mới, muốn nhìn
vấn đề cũ dưới góc độ mới, ta phải có trí tưởng tượng sáng tạo và tiến bộ
thật sự”.
Hẳn nhiên là như thế, nhưng làm sao có thể có “tiến bộ thật sự” khi hầu hết
chúng ta đều được giáo dục chỉ đi tìm những giải pháp được gọi là đúng
đắn? Làm sao có được “trí tưởng tượng sáng tạo” khi chúng ta phải nghe
theo rằng: “chỉ những sự vật mới mẻ và có ích cho đời sống con người mới
được thừa nhận là sáng tạo”? Làm sao biết được sáng tạo nào là có ích, là có
hại? Dựa vào đâu để phê phán một ý tưởng là có và không có ý nghĩa? Tại
sao ta lại phải giới hạn sáng tạo bằng cách “tự giam cầm” mình lại chỉ vì
những chuẩn mực chi chi của một ai đó?
Vậy ta có thể làm gì cho việc: Tìm hiểu, thu thập và xác định vấn đề, giai
đoạn thứ nhất và cũng là bước quan trong nhất trong chu trình sáng tao?

Không cần phải dẫn chứng vì có quá nhiều bằng chứng: Cuộc sống của
chúng ta hiện tại đang được thừa hưởng từ các “sáng tạo”, trong đó có
những sáng tạo mà xưa kia từng bị xem là những ý tưởng điên rồ, ngu ngốc,
vô tích sự…, thậm chí còn bị xử giảo bởi những “giáo sư khả kính và uyên
bác”!

đánh bài, chơi cờ và cả trong sinh hoạt tình dục nữa, có phải thế không?
Bạn hãy sáng tạo để có niềm vui sống. Dù sao chăng nữa, tính sáng tạo là
một trong những lý do giải thích sự tồn tại của bạn trên thế gian này. Do đó,
bạn gạt bỏ mọi thành kiến khi tiếp nhận, thu thập các thông tin để làm chất
liệu cho sáng tạo. Không có gì là hữu ích hay vô ích, chỉ là phù hợp hay
không mà thôi, chuyện đó, bạn hãy để qua một bên.
Bạn là nhà kinh doanh, vấn đề của bạn hiện nay là khách hàng chẳng hạn:
Và để có một giải pháp nào đó cho phù hợp thì việc trước tiên bạn làm là
“thấu hiểu” khách hàng, thật sự thấu hiểu, thật sự lắng nghe để thấu hiểu.
Một khi đã thấu hiểu kỷ càng, nắm được cái rắc rối của vấn đề thì các giải
pháp, các hành động tiếp theo nên làm thế nào, thế nào không còn là chuyện
quá khó. Rõ ràng, mức độ thấu hiểu khách hàng của bạn càng lớn thì cơ hội
sáng tạo các giải pháp để nâng cao kết quả kinh doanh của bạn càng nhiều.
Điểm mấu chốt là “thật sự”: Thật sự lắng nghe, lắng nghe với sụ thích thú,
với sự vô tư khi tìm hiểu, chắc chắn bạn sẽ có sự nhận biết, sự thấu hiểu.
Trong khi, nếu lắng nghe với những định kiến đúng sai, đẹp xấu có sẵn, bạn
chỉ sẽ chọn những ý kiến mà bạn cho là hữu ích mà thôi. Làm sao biết được
những dữ liệu tầm thường vô dụng lại có thể kết hợp nên sáng tạo tuyệt vời?

Bởi thế nên những phương pháp sáng tạo được nhiều người ưa thích sử dụng
đều có yếu quyết “Không thành kiến”, yếu quyết “Vô chiêu” này. Đó là: hãy
sáng tạo như trẻ thơ, hãy viết vẽ ra giấy tất cả suy nghỉ của mình-không
chọn lựa, mũ xanh mũ đỏ, thu thập ngẫu nhiên, đảo lộn vấn đề v.v…Nhưng
chúng ta hầu như không thể chú ý đúng mức về yếu quyết này, chạy theo cái
gọi là “trí tuệ đám đông” thì dễ dàng hơn. Như thế này là đẹp, đẹp, đẹp. Như
kia là hữu ích ích ích. Chúng ta e dè, lo lắng, quan tâm về việc người khác
phản ứng như thế nào nên chúng ta chỉ có thể đi theo một khuôn mẫu định
sẵn.
Cho đến nay vẫn chưa có phương pháp nào gọi là hoàn hảo để khơi dậy khả
năng sáng tạo ẩn chứa trong mỗi con người. Tùy theo đặc tính của đối tượng