Sự tinh tế trong cách thưởng trà của
người Hà Nội xưa
Mỗi cân trà, nghệ nhân Hà thành ướp cùng 1.000 -1.200 bông sen vì thế
người nước ngoài đã không ít lần xuýt xoa trước nghệ thuật ướp trà cầu
kỳ, tinh tế của người Hà Nội.

Ảnh:phache.net
Trong nghệ thuật ướp trà này, trà mạn hảo được ưa chuộng hơn cả. Nguyên
liệu là trà Tuyết Shan cổ thụ vùng mạn ngược Hà Giang, mọc tự nhiên trên
những dãy núi cao 800 -1.300 m, quanh năm sương phủ. Các nghệ nhân trà
Hà Nội trân trọng, nâng niu từng búp trà này như một báu vật. Họ chọn lựa
những búp non, những lá trà bánh tẻ rửa sạch, cho vào chõ đồ chín. Sau khi
phơi khô, họ cho trà vào chum (vại), trên phủ một lớp lá chuối khô, ủ 3 - 4
năm cho trà phong hoá bớt chất chát, có độ xốp như giấy bản mà vẫn lưu giữ
được hương vị đặc trưng.

Ảnh:vinacuoi.vn
Khi ướp, người ta rải một lớp trà rồi một lớp gạo sen mỏng, rồi lại một lớp
trà, một lớp gạo sen. Cứ thế cho đến khi hết trà. Sau cùng, phủ một lớp giấy
bản. Thời gian ướp tuỳ thuộc vào độ ẩm của gạo sen nhiều hay ít, thường từ
18 -24 giờ. Sau đó, đem sàng để loại bỏ những hạt gạo sen. Sàng loại xong,
trà được đóng vào những chiếc túi làm bằng giấy chống ẩm để giữ lấy cả
hương sen lẫn hương trà, rồi sấy cho đến khi cánh trà khô, hương sen quyện
thì bỏ ra. Lại ướp một lần sen thứ hai, thứ ba, thậm chí thứ tư, thứ năm tuỳ
thuộc vào sở thích của người thưởng trà đậm hay nhạt. Càng ướp nhiều lần
thì hương sen càng quyện, trà càng thơm. Trung bình, mỗi cân trà ướp cần
từ 1.000 -1.200 bông sen. Cho nên, không phải ngẫu nhiên, mỗi 1kg trà sen
thời xưa được đổi bằng 2 -3 chỉ vàng mà người sành trà vẫn nao nức lùng
mua bằng được.

Ảnh:vnthuquan.net

cũng phải chậm rãi mím miệng nuốt khẽ cho hương trà thoát ra đằng mũi và
đồng thời đọng trong cổ họng, nuốt tý nước bọt lần một, lần hai, lần ba để
cảm nhận.

Ảnh:baovietnam.vn
Ngoài cách uống trà trong gia đình, người Hà Nội xưa còn có các hình thức
Hội trà, uống trà thưởng hoa đầu năm, uống trà thưởng hoa quý và uống trà
ngũ hương. Trong đó, hội trà là hình thức tụ họp cùng thưởng trà khi có trà
ngon hay dịp đặc biệt của các cụ. Thưởng trà đầu xuân là thói quen của riêng
các bậc tao nhân chốn kinh thành xưa. Thường thì trước Tết, đích thân các
cụ đi chọn mua hoa đào, cúc, mai trắng, thuỷ tiên ở tận vườn, chuẩn bị loại
trà ngon nhất. Sáng mùng một, con cháu dành riêng cho cụ những giây phút
đầu tiên để tịnh tâm và ngắm hoa, thưởng trà, sau đó mới là cả đại gia đình
cùng ngồi quanh bàn trà chúc thọ cụ và nghe lời dặn dò.

Ảnh:vefac.vn
Uống trà thưởng hoa quý như hoa quỳnh, hoa trà cũng là cái thú của nhiều
người Tràng An. Đó cũng là hình thức hội trà quanh chậu hoa quý vào tối
hoa mãn khai của những người cao tuổi, đàm đạo thế sự, văn chương và dặn
dò lớp con cháu.

Ảnh:phache.net
Trà ngũ hương chỉ giới hạn cho 5 người. Khay uống trà ngũ hương phải thửa
5 chỗ trũng để 5 loại hoa đang độ đượm hương nhất: cúc, sói, nhài, sen,
ngâu và úp các chén kín hoa, bưng khay để lên nồi nước sôi cho hương hoa
bám vào lòng chén. Pha trà mạn ngon và rót đều vào từng chén, mỗi người
tham gia sẽ phải đoán hương trà trong chén của mình và cùng nhận xét. Sau
mỗi chén trà, người chủ trà lại hoán vị hương để ai cũng được thưởng thức
hết cái tinh tuý của hội trà ngũ hương.