TIẾT 46-47 : ĐỒNG CHÍ (Chính Hữu)
A. Mục tiêu cần đạt
- Hs cảm nhận được vẻ đẹp chân thực giản dị của tình đồng chí, đồng đội và hình
ảnh người lính cách mạng được thể hiện trong bài thơ.
- Hs nắm được đặc sắc nghệ thuật của bài thơ : chi tiết chân thực, hình ảnh gợi cảm
cô đọng, giàu ý nghĩa biểu tượng.
- Giúp hs rèn năng lực cảm thụ VH và phân tích các chi tiết NT, các hình ảnh trong
tác phẩm thơ giàu cảm hứng hiện thực mà không thiếu sức bay bổng.
B. Chuẩn bị
- Tập thơ “Đầu súng trăng treo”
- Ảnh chân dung Chính Hữu
- Bài hát “Đồng chí”
D. Tiến trình các hoạt động dạy học
1. Kiểm tra : Sự chuẩn bị bài của hs
2. Giới thiệu bài : Cho hs xem chân dung tác giả Chính Hữu và tập thơ “Đầu súng
trăng treo”. Gv giới thiệu : Chính Hữu là nhà thơ chiến sĩ, tên tuổi của ông gắn với tập
thơ “Đầu treo”. Nhan đề của tập thơ lấy từ câu cuối của một bài thơ rất hay viết về
người lính. Chúng ta hãy nghe tác giả kể về kỷ niệm nhỏ khi viết bài thơ “Vào cuối năm
1947 tôi đã làm bài thơ Đ/c”
3. Bài mới.
Hoạt động GV - học sinh Nội dung cần đạt
Hoạt động 1
? Dựa vào chú giải trong sgk,
giới thiệu đôi nét về tác giả.
→ Gv chốt
. ? Trình bày ~ hiểu biết của
em về bài thơ?
- Trích trong tập “Đầu súng

nhấn vào cấu trúc tương ứng.
? Nhân vật trữ tình?
? Tìm hiểu mạch cảm xúc và
kết cấu của bài thơ ?
Phân tích theo mạch cảm xúc.

Hs đọc đoạn 1.

Hoạt động 2
? Sáu dòng thơ đầu cho ta
thấy tình đ/c được hình thành
trên cơ sở nào ?
+Thể thơ: tự do, rất linh hoạt trong việc tổ chức các dòng thơ
và nhịp điệu.
- Mạch cảm xúc : thể hiện vẻ đẹp và sức mạnh của tình đ/c đồng
đội
+ Nhân vật trữ tình: Người lính.( Tự nhận thức, tự bộc lộ về
bản thân, về tình đồng đội của mình)
* Bố cục: 3 phần: - 7 câu đầu.( Cơ sở của tình đc)
- 10 câu tiếp ( Những biểu hiện của tình đc)
- 3 câu cuối ( Vẻ đẹp của tình đc)


thành đồng chí. Vì giữa họ có nhiều điểm chung:
* Cùng chung hoàn cảnh xuất thân: Đều là những người nông
dân đến từ những miền quê nghèo khó, lam lũ. Họ vốn quen với
cuốc cày hơn là khói lửa, binh đao.
* Cùng chung nhiệm vụ “ Súng bên súng”, chung lý tưởng “
Đầu sát bên đầu” => Họ cầm súng để bảo vệ Tổ Quốc, bảo vệ
cuộc sống bình yên.
=> nhiệm vụ cao cả đã gắn kết “anh” và “ Tôi” trong một đội
ngũ để trở thành đồng chí, đồng đội thân thiết. Sự gặp gỡ của họ
là tự nhiên, là tất yếu, do cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc
tạo ra.
* Cùng chung những khó khăn, gian khổ, thiếu thốn của
những tháng năm chống pháp: Những “Đêm rét chung chăn”
đã tạo nên tình tri kỷ, đồng cảm, thân thiết với nhau đến tận
cùng.
GV: Tình đồng chí tuy là một khái niệm hết sức mới mẻ, nhưng
nó không hề xa lạ với mọi người. Vì nó là sự kết tinh của tình
giai cấp, tình bạn, tình người tri kỷ mà cốt lõi của nó là tình yêu
nước ( (Tình cảm truyền thống của con người VN).
Tình cảm ấy được hình thành trên cơ sở đồng cảnh, đồng lòng Hoạt động 3.

? Theo em, những biểu hiện
đó đã được tác giả thể hiện
ntn? Em nghĩ gì về những
biểu hiện đó? ? Để diễn tả sự sẻ chia đó,
nhà thơ đã sử dụng những
biện pháp nghệ thuật gì
2. 10 câu thơ tiếp theo: Những biểu hiện của tình đồng chí.
GV: Đây là những dòng thơ triển khai cụ thể ý thơ của câu thơ
7:
+ Sự đồng cảm với nỗi lòng của nhau: Cùng ra đi vì nghĩa lớn,
để lại sau lưng một gia cảnh đầy ắp khó khăn “ Ruộng nương
gửi bạn thân cày. Gian nhà không mặc kệ gió lung lay”

đồng chí? ? Em cảm nhận ntn khi đọc 3
liệt kê để khắc hoạ cuộc sống gian khổ, thiếu thốn của người
chiến sĩ. Biện pháp đối ngẫu để đồng nhất và bổ sung; Nhịp thơ
cứ ngắn dần để diễn tả gian khổ mỗi lúc một thêm chồng chất,
bộn bề; 2 đại từ anh và tôi vẫn tiếp tục khi tách, khi nhập càng
góp phần tô đậm hơn sự gắn bó, sẻ chia ấm áp.
+ Dòng thơ thứ 10 đột nhiên trải dài ra như sự vỡ oà của cảm
xúc. Cụm từ “ tay nắm lấy bàn tay” diễn tả cái nắm tay quấn
quýt, thân ái như không muốn rời ra. Cái nắm tay như muốn
đưa tình thương dâng đến mênh mông, dài đến vô tận. đó chính
là sự cảm thông, chia sẻ, động viên, tin tưởng lẫn nhau. Đó
cũng là cách thể hiện tình cảm rất riêng và đầy ý nghĩa của
người lính: Một cái bắt tay thay cho bao nhiêu lời nói, cho nhau
bao nhiêu tình thương. Dường như nhà thơ cũng không ngăn
nổi niềm xúc động trào dâng khi đón nhận và chứng kiến cái bắt
tay đầy tình mến thương của người đồng đội.
=> Biểu hiện của tình đồng chí trong cuộc sống sinh hoạt của
người chiến sĩ thật cụ thể, giản dị. Những biểu hiện đó tuy
thuộc phạm trù tinh thần nhưng nó đã trở thành một sức
mạnh vật chất to lớn, giúp người lính đứng vững và chiến
thắng gian lao.
câu thơ cuối?
tâm hồn người lính vẫn chan chứa chất thơ “ đầu súng trăng
treo”=> Hình ảnh thơ được cấu trúc sóng đôi, đối lập, giàu
tính tạo hình. Hình ảnh thơ vừa chân thực vừa giàu ý nghĩa
biểu trưng, vừa hiện thực, vừa lãng mạn, bay bổng. ? H.a thơ có gợi em liên
tưởng đến điều gì không? ? Những nét tiêu biểu về nt?

* Là hình ảnh chân thực bởi nó bắt nguồn từ chính hiện thực
đời sống của người chiến sĩ( Trong chiến dịch, nhiều đêm có
trăng, suốt đêm vầng trăng xuống thấp dần, có khi như treo lơ
lửng ở đầu mũi súng) . Những ai đã từng đi qua gian khổ của
một thời chống pháp mới thấy hết được vẻ đẹp rất nên thơ của
hình ảnh này.

+ Kết cấu bài thơ theo lối quy nạp. Nhịp thơ, dòng thơ biến hoá
linh hoạt. Cách dùng đại từ rất hay.
2. ND: Bài thơ khắc hoạ chân thực chân dung người lính trong
những năm chống pháp gian khổ và tình đồng chí gắn bó keo
sơn của họ. Qua đó để ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn của người lính vệ
quốc – nhân vật trung tâm của đời sống nhân dân lúc bấy giờ.
IV. Luyện tập
Có ý kiến cho rằng : kết thúc bài thơ là một h/ảnh rất đặc sắc :
Đêm nay trăng treo
Đây là một bức tranh đẹp về tình đ/c, đ/đội, là biểu tượng đẹp
về cuộc đời người csĩ
Em có đồng ý với ý kiến đó không ? vì sao ? D. Củng cố – dặn dò :
- Viết đ/v hoàn chỉnh trình bày cảm nhận về h/ảnh người lính trong thời kỳ k/c chống
Pháp. (Sử dụng yếu tố miêu tả biểu cảm trong văn NL).
- Soạn “ Bài thơ về tiểu đội xe không kính ”.