Bộ Công thơng
tập đoàn điện lực Việt Nam
Viện năng lợng Bỏo cỏo tng kt ti cp b
Mã số: I-146
7177
17/3/2009

Hà nội - 10/2008
Chủ nhiệm đề tài: Nguyễn Quốc Khánh
Phòng kinh tế, dự báo và quản lý nhu cầu NL
Trởng phòng: Trần Mạnh Hùng
Viện trởng: Phạm Khánh Toàn
NH GI NHNG NHN T TC
NG TI TIấU TH NNG LNG
CA NGNH CễNG NGHIP VIT
NAM GIAI ON 1995-2005

Bé C«ng th−¬ng
tËp ®oµn ®iÖn lùc ViÖt Nam
ViÖn n¨ng l−îng

Mã số: I-146

Đề tài
ĐÁNH GIÁ NHỮNG NHÂN TỐ TÁC
ĐỘNG TỚI TIÊU THỤ NĂNG LƯỢNG
CỦA NGÀNH CÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
GIAI ĐOẠN 1995-2005
Hà nội - 10/2008 3
Bộ Công thơng
tập đoàn điện lực Việt Nam
Viện năng lợng Mã số: I-146


1. Giới thiệu 6
1.1 Đặt vấn đề 6
1.2 Mục tiêu và giới hạn của đề tài 7
1.3 Cấu trúc của đề tài 7
2. Điều tra, khảo sát tình hình tiêu thụ năng lượng của ngành công nghiệp phân
chia theo các phân ngành chính giai đoạn 1995-2005 8
3. Kết quả điều tra về tiêu thụ năng lượng của ngành công nghiệp 12
4. Đánh giá những nhân tốc tác động tới nhu cầu n
ăng lượng của ngành công
nghiệp giai đoạn 1990-2005 17
5. Một số ý nghĩa của kết quả đề tài 23
6. Tóm tắt và kết luận 27
Tài liệu tham khảo 30
Phụ lục 33
Phụ lục 1: Hệ số chuyển đổi 33
Phụ lục 2: Tiêu dùng năng lượng của khu vực công nghiệp phân chia theo loại
nhiên liệu 34
Phụ lục 3: Tiêu dùng năng lượng của khu vực công nghiệp phân chia theo các phân
ngành tiêu thụ năng lượng chính 35
Phụ lục 4: Tiêu dùng năng lượng của phân ngành sản xuất thép và luyện kim 36
Phụ lục 5: Tiêu dùng năng lượng của phân ngành sản xuất VLXD 37
Phụ lục 6: Tiêu dùng năng lượng của phân ngành hoá chất 38
Phụ lục 7: Tiêu dùng năng lượng của phân ngành giấy và bột giấy 39
Phụ lục 8: Tiêu dùng năng lượng của phân ngành dệt may 40Danh mục bảng
Bảng 1: Các số liệu thu thập được 10
Bảng 2: Tốc độ tăng giá trị sản xuất của các phân ngành công nghiệp 13

Hình 5: Những nhân tố làm thay đổi cường độ năng lượ
ng của ngành công nghiệp
19
Hình 6: Những nhân tố làm thay đổi cường độ năng lượng của ngành công nghiệp
giai đoạn 1990-1995 20
Hình 7: Những nhân tố làm thay đổi cường độ năng lượng của ngành công nghiệp
giai đoạn 1995-2000 21
Hình 8: Những nhân tố làm thay đổi cường độ năng lượng của ngành công nghiệp
giai đoạn 2000-2005 22

6
1. Giới thiệu
1.1 Đặt vấn đề
Công nghiệp là một trong những ngành tiêu thụ năng lượng chính, chiếm 27% tổng
tiêu dùng năng lượng cuối cùng năm 1990 và 31,5% năm 2005. Tốc độ tăng trung
bình giai đoạn 1990-2005 là 6,5%/năm với giai đoạn 1990-2000 là 5,7%/năm và
giai đoạn 2000-2005 là 8,1% (VNL, 2007). Với qui mô và đặc điểm về tiêu thụ
năng lượng như vậy, ngành công nghiệp cần được nghiên cứu chi tiết về tiêu thụ
năng lượng nhằm phục vụ cho công tác d
ự báo nhu cầu năng lượng và tiếp nối là
công tác qui hoạch năng lượng.
Trong khi việc thu thập số liệu về năng lượng được phần lớn các quốc gia trên thế
giới thu thập như là một phần của công tác thống kê, ví dụ như tại Trung Quốc, việc
thu thập số liệu năng lượng do Cục thống kê quốc gia (NBS) chịu trách nhiệm; ở
Đức là Cơ quan thống kê (Deustat) thì ở Việ
t Nam số liệu năng lượng chủ yếu được
Viện Năng Lượng thu thập thông qua các đề án được triển khai và thông qua phối

năng lượng của khu vực tiêu thụ năng lượng này, cụ thể là thay đổi cường độ
năng
lượng thông qua phương pháp phân tích chia tách.
1.3 Cấu trúc của đề tài
Đề án được cấu trúc thành 5 chương và 4 phụ lục. Chương I trình bày mục tiêu của
đề án. Chương II trình bày về việc khảo sát các số liệu tiêu thụ năng lượng của khu
vực công nghiệp phân chia theo các phân ngành tiêu thụ năng lượng chính cho giai
đoạn 1990-2005. Chương III trình bày về kết quả tổng hợp số liệu tiêu thụ năng
lượng của các phân ngành công nghiệp. Chương IV đánh giá những nhân tố tác
động tới tiêu thụ năng lượng củ
a ngành công nghiệp trong giai đoạn này. Chương V
phân tích ý nghĩa của các kết quả của đề tài đối với công tác dự báo nhu cầu năng
lượng và bảo tồn năng lượng. Chương VI đưa ra các kết luận cùng các kiến nghị. 8
2. Điều tra, khảo sát tình hình tiêu thụ năng lượng của ngành công
nghiệp phân chia theo các phân ngành chính giai đoạn 1995-2005
2.1 Phân ngành công nghiệp
Trên cơ sở đặc thù về công nghệ và số liệu sơ bộ về tiêu thụ năng lượng của các
phân ngành công nghiệp, đề án đã tiến hành khảo sát, tổng hợp số liệu tiêu thụ năng
lượng các phân ngành tiêu thụ nhiều năng lượng sau:
• Sản xuất thép và các sản phẩm luyện kim
• Vật liệu xây dựng (VLXD)
• Hoá chất
• Giấy và bột giấy
•
Dệt may
2.2 Phương pháp điều tra, khảo sát


Số liệu tiêu thụ
năng lượng của
m
ộ
t
n
g
ành
Phân tích, tổng
hợp

9
dầu và khí; Tập đoàn than và khoáng sản (Vinacomin) để thu thập các số liệu
về than; Tập đoàn điện lực Việt nam (EVN) để thu thập các số liệu về điện.
- Phối hợp với các cơ quan, hiệp hội quản lý ngành như Tổng công ty thép, Bộ
xây dựng, Tổng công ty xi măng, Tổng công ty hoá chất, Tổng công ty giấy,
Hiệp hội giấy, Tổng công ty dệt may, Hiệp hội dệt may…
để thu thập số liệu
về số lượng sản phẩm, giá trị sản xuất, định mức tiêu thụ năng lượng và tiêu
thụ năng lượng của ngành tương ứng.
- Phối hợp với Tổng cục thống kê để điều tra về giá trị sản xuất của các ngành.
Ngoài ra đề án còn tiến hành điều tra chi tiết tiêu thụ năng lượng của một số
đơn
vị đại diện cho mỗi phân ngành nhằm xác định hiện trạng công nghệ và để kiểm
chứng số liệu thu thập. Song song, đề án cũng tham khảo các đề tài, đề án đã
thực hiện có liên quan đến số liệu về năng lượng.
2.3 Qui trình thu thập
Trên cơ sở nhận diện các đầu mối thu thập trên, qui trình thu thập đã được thiết lập
như sau:
a. Thiết kế các bảng biểu điều tra tương ứng với nguồn cấp số liệu (đơn vị cung

sử dụng
NL
Giá trị sản
xuất
Số lượng
sản phẩm
Định mức
tiêu thụ NL
Tiêu thụ
NL của
một số đơn
vị đại diện
Số liệ
u tiêu
thụ NL
Sản xuất thép và các
sản phẩm luyện kim

VLXD
Hoá chất
Giấy và bột giấy
Dệt may
Ghi chú: Số liệu có đầy đủ và cho cả giai đoạn 1990-2005 Số liệu không đầy đủ và/hoặc thiếu một số năm


Hỡnh 2: S khi tng hp s liu

Số liệu TTNL
do ngành cấp
Số liệu TTNL do
đơn vị SXNL cấp
Có khớp
không?
Khôn
g

Có khớp
không?
Số liệu tiêu thụ
năng lợng
Định mức
tiêu thụ NL
Số lợng
sản phẩm
Khôn
g


1
Giá trị này không bao gồm giá trị sản xuất của ngành sản xuất và phân phối điện, khí đốt cũng như của
ngành công nghiệp khai thác than và dầu thô và khí tự nhiên để đảm bảo thống nhất với số liệu năng lượng
của ngành công nghiệp (không bao gồm số liệu sử dụng năng lượng của các ngành sản xuất điện, khai thác
than và khí tự nhiên do tiêu dùng năng lượng không phải là tiêu dùng cuối cùng).
-
50,000
100,000
150,000
200,000
250,000
300,000
350,000
400,000
1990 1995 2000 2005
Năm
GTSX (Tỷ đồng)

13
tăng trung bình, chỉ có ngành thép là tốc độ giảm mạnh, từ 27,6%/năm giai đoạn
1990-1995 xuống còn 11,8%/năm giai đoạn 1995-2000.
Giai đoạn 2000-2005 giá trị sản xuất được cải thiện ở tất cả các ngành, đặc biệt là
ngành công nghiệp khác (các ngành công nghiệp khác ngoài các ngành được liệt kê)
với tốc độ tăng trưởng 17,5%/năm và tỷ trọng chiếm gần 60% tổng giá trị sản xuất
công nghiệp, dẫn đế
n tốc độ tăng trưởng chung toàn ngành đạt 17,4%/năm.
Bảng 2: Tốc độ tăng giá trị sản xuất của các phân ngành công nghiệp
Phân ngành
1990-

2005, theo sau là ngành hoá chất với tốc độ cải thiện tương đối đều, từ 6,3% năm
1990 lên 10,9% năm 2000 và 11,7% năm 2005. Ngành VLXD có tỷ trọng khoảng
8,6% năm 1990 tăng lên 11,3% năm 2000, và đạt tỷ trọng lớn nhất vào năm 2002,
11,9% có lẽ là do sự bùng phát của thị trường địa ốc dẫn tới nhu c
ầu VLXD tăng

14
mạnh. Tuy nhiên, đóng góp của ngành này lại đang giảm dần kể từ đó. Năm 2005
ngành này đóng góp 10,3% vào tổng giá trị sản xuất của ngành công nghiệp.
Ngành dệt may với sản phẩm chủ yếu cho xuất khẩu và ngành giấy và bột giấy có
mức đóng góp tương đối ổn định, theo thứ tự là 15,0% và 2,3%. Điều này cho thấy
sự tương đồng về phát triển của các ngành này với ngành công nghiệp nói chung.
3.2 Tiêu dùng năng lượng
Tổng tiêu dùng năng lượng của ngành công nghiệp năm 2005 là 11,988 Mtoe,
chiếm 31,5% tổng tiêu dùng năng lượng. Giai đoạn 1990-2005, tiêu dùng năng
lượng tăng với tốc độ trung bình 6,5%/năm, trong đó giai đoạn 1990-2000 là 5,7%
và giai đoạn 2000-2005 là 8,3%. Tốc độ tiêu dùng năng lượng này thấp hơn nhiều
so với tốc độ tăng của giá trị sản xuất công nghiệp. Hệ số đàn hồi củ
a tiêu dùng
năng lượng của ngành công nghiệp theo GDP chỉ khoảng 0,5.
Trong khi tốc độ tăng của giá trị sản xuất công nghiệp tăng đều, giai đoạn sau cao
hơn giai đoạn trước thì tốc độ tiêu dùng năng lượng của ngành công nghiệp lại giảm
ở giai đoạn giữa (1995-2000): 5,5% so với 5,7% giai đoạn 1990-1995 và 8,3% giai
đoạn 2000-2005.
Bảng 4: Tốc độ tăng sử dụng năng lượng của các phân ngành công nghiệp
Phân ngành 1990-
1995
1995-
2000
2000-

tiêu dùng năng lượng lớn nhất với tốc độ giai đoạn 1990-1995, 1995-2000 và 2000-
2005 lần lượt là 23,3%; 16% và 18,8%, tiếp sau là ngành hoá chất với tốc độ trung
bình giai đoạn 1990-2005 là 13,3%. Tuy nhiên ngành có tỷ lệ tiêu dùng năng lượng
lớn nhất trong các phân ngành được liệt kê lại là ngành VLXD, chiếm hơn 24%
năm 1990 và 42,2% năm 2005 (Bảng 5). Tốc độ tăng trưởng tiêu dùng của ngành
VLXD tương đối ổn định trong suốt giai đoạn, trong khoảng 9 đến trên 11 %.
Ngành giấy và bột giấy có tỷ trọng tiêu dùng năng lượng không thay đổi, dao động
ở mức 2,1-2,4%.Ngành duy nhất có tỷ trọng tiêu dùng năng lượng giảm là ngành
dệt may, từ 3,1% năm 1990 còn 1,8% năm 1995, nhưng tỷ trọng của ngành này
đang có dấu hiệu hồi phục.
3.3 Thay
đổi của cường độ năng lượng
Do hai xu hướng trái ngược nhau: Giá trị sản xuất công nghiệp tăng với tốc độ càng
ngày càng cao trong khi tiêu dùng năng lượng lại có xu hướng chậm lại ở giai đoạn
giữa nên cường độ năng lượng, là thương số giữa tổng tiêu dùng năng lượng và giá
trị sản xuất của ngành công nghiệp giảm mạnh, từ mức 0,0987 toe/triệu đồng năm
1990 (theo giá cố định năm 1994) xuống còn 0,0333 toe/triệu đồng năm 2005. Mức
giảm đã diễn ra liên tục, năm sau thấp hơn năm trước (Hình 4).
Hình 4: Cường độ năng lượng của các phân ngành công nghiệp Việt Nam giai đoạn
1990-2005
Trong các phân ngành được phân loại, ngành VLXD là ngành có cường độ năng
lượng cao nhất, tiếp sau là ngành giấy, thép, dệt may và hoá chất (Hình 2). Cường
0.000
0.050
0.100
0.150
0.200
0.250
0.300
0.350

tới một nửa chỉ trong 4 năm từ 1990-1994 nhưng tốc độ giảm chậm lại sau đó.
Ngành hoá chất là ngành duy nhất có cường độ năng lượng tăng trong giai đoạn
đầu, từ 0,016 toe/triệu đồng năm 1990 lên 0,023 toe/triệu đồng năm 1993 nh
ưng sau
đó cũng như các ngành khác cường độ năng lượng của ngành này giảm đều và đến
năm 2005 chỉ còn 0,007 toe/triệu đồng. 17
4. Đánh giá những nhân tốc tác động tới nhu cầu năng lượng của ngành
công nghiệp giai đoạn 1990-2005
Phần 3.2 ở trên đã cho thấy tiêu dùng năng lượng của ngành công nghiệp giai đoạn
1990-2005 tăng liên tục do hoạt động sản xuất của ngành công nghiệp được mở
rộng. Nhưng đáng mừng là cường độ năng lượng không tăng mà giảm dần. Tuy
nhiên, chúng ta chưa biết cường độ năng lượng của ngành công nghiệp giảm trong
giai đoạn qua là do yếu tố nào: (i) do cơ cấu sản xuấ
t của ngành công nghiệp thay
đổi, và/hay (ii) do cường độ năng lượng của các phân ngành công nghiệp thành
phần thay đổi. Đây chính là lý do cho việc phân tích dưới đây.
4.1 Phân tích chia tách
Phân tích chia tách (decomposition analysis) là phương pháp nghiên cứu trong đó
các yếu tố ảnh hưởng tới một biến số được cô lập, được lượng hoá để giải thích cho
sự thay đổi của biến số chính. Các ứng dụng của phương pháp phân tích này bao
gồm: phân tích sự thay đổi về
lượng phát thải khí nhà kính của một quốc gia, phân
tích sự thay đổi tiêu dùng năng lượng của một ngành (WB, 2007; Cornillie và
Fankhauser, 2002; EBRD, 2002). Đối với sự thay đổi của cường độ năng lượng

I
i
= cường độ năng lượng của phân ngành công nghiệp i (I
i
=E
i
/Y
i
); (toe/triệu đồng) 18
Ta có cường độ năng lượng (I
t
):
YEI
i
it
/
∑
= (1)
hay
)/)(/(
ii
i
it
YEYYI
∑
= (2)
và tương đương:

=E
i
/E là tỷ trọng của tiêu thụ năng lượng của phân ngành công nghiệp i
trong tổng tiêu thụ năng lượng của ngành công nghiệp, thể hiện tỷ trọng của phân
ngành trong hàm tổng. Tích phân phương trình (5) cho khoảng từ 0 đến T ta có:
[][]
dtdtIdwdtdtydwII
T
i
i
i
T
i
i
it
∫
∑
∫
∑
+=
00
0
/)ln(/)ln()/ln( (6)
Lấy mũ hai bên khi đó phương trình (6) có thể thể hiện ở dạng tích số như sau:
int
DDD
strtot
=
(7)
trong đó:

i
i
i
0
int
/)ln(exp
(9)
Như vậy, phương trình (8) sẽ giúp lượng hoá hiệu ứng do thay đổi cơ cấu sản xuất
của ngành công nghiệp và phương trình (9) sẽ lượng hoá hiệu ứng do thay đổi
cường độ năng lượng của các phân ngành công nghiệp thành phần.

19
Trong đó hàm trọng số thường được biểu diễn một cách gần đúng bằng giá trị trung
bình số học của trọng số năm 0 và năm T. Tuy nhiên, cách này thường dẫn đến phần
dư nhưng có thể loại bỏ bằng cách sử dụng giá trị trung bình logarit:
)/ln(/)(),(
0,,0,,,0, iTiiTiTii
wwwwwwL −=
(10)
nhưng lại dẫn đến tổng tỷ trọng của các ngành lại khác một. Để giải quyết vấn đề
này, phương trình (10) có thể qui chuẩn như sau:
∑
= )/(/),(
,0,,0,
*
TkkTiii
wwLwwLw
(11)
Trong đó mẫu số của vế phải là tổng của trọng số của tất cả các phân ngành.
Khi đó, các tác nhân tới sự thay đổi cường độ năng lượng tổng thể được thể hiện lại

Chỉ số CĐNL N
L
SE
IE
Tot al

Hình 5: Những nhân tố làm thay đổi cường độ năng lượng của ngành công nghiệp
Trong giai đoạn 1990-1995, cường độ năng lượng của ngành công nghiệp giảm từ
0,0987 toe/triệu đồng xuống 0,072 toe/triệu đồng. Như hình 5 chỉ ra, sự suy giảm
cường độ năng lượng này là do tác động của hai xu hướng trái chiều nhau. Thay đổi

20
cơ cấu của ngành công nghiệp làm cường độ năng lượng tăng lên 102% trong khi
thay đổi cường độ năng lượng của các phân ngành công nghiệp làm cường độ năng
lượng tổng thể của ngành công nghiệp giảm xuống còn 72%.
Trong giai đoạn 1995-2000, cường độ năng lượng giảm thêm 31% và cả hai hiệu
ứng thay đổi cơ cấu và hiệu ứng thay đổi cường độ năng lượng đều đóng góp cho s
ự
suy giảm này. Thay đổi cơ cấu đóng góp 1% trong khi thay đổi cường độ năng
lượng đóng góp 30%.
Giai đoạn 2000-2005, cường độ năng lượng của ngành công nghiệp có mức giảm
lớn nhất trong cả 3 giai đoạn, 33%. Và tương tự như giai đoạn trước, sự suy giảm
này do cả việc thay đổi cơ cấu và thay đổi cường độ năng lượng của các phân ngành
đóng góp. Thay đổ
i cơ cấu làm cường độ năng lượng giảm 3% trong khi thay đổi
cường độ năng lượng của các phân ngành làm giảm cường độ năng lượng tổng thể
31%.
Chi tiết về các yếu tố tác động tới những sự thay đổi cường độ năng lượng được
phân tích ở sau.
4.2.1 Giai đoạn 1990-1995

có giá trị âm. Về trị số tuyệt đối thì sự thay đổi về tỷ trọ
ng về giá trị sản xuất của
ngành sản xuất VLXD và ngành khác trong giai đoạn này nhỏ hơn giai đoạn 1990-
1995.
70%
80%
90%
100%
110%
Thep VLXD Hoá chấtGiấyDệt may Khác
SE
IE
Tot al

Hình 7: Những nhân tố làm thay đổi cường độ năng lượng của ngành công nghiệp
giai đoạn 1995-2000
Hiệu ứng cường độ năng lượng làm cường độ năng lượng tổng thể giảm 30% và
góp phần vào sự suy giảm này là các ngành theo thứ tự đóng góp là ngành công
nghiệp khác (22%), ngành VLXD (8%), hoá chất (1%), giấy (1%). Ngành thép và
ngành dệt may có cường độ năng lượng không thay đổi trong giai đoạn này.
4.2.3 Giai đoạn 2000-2005
Giai đoạn này hiệu ứng cơ cấu giảm chỉ do tỷ trọng về giá trị sản xuất của ngành
công nghiệp VLXD giảm. Các ngành khác có tỷ trọng không thay đổi. Như vậy là
sau hai giai đoạn với tỷ trọng của giá trị sản xuất công nghiệp của ngành VLXD
tăng, giai đoạn này tỷ trọng của ngành VLXD đã giảm xuống.

22
70%
80%
90%

Bảng 6: Cường độ năng lượng của ngành công nghiệp của Việt Nam và một số quốc
gia trên thế giới năm 2000
Cường độ
NL
Quốc gia
kgoe/USD
Việt Nam 0,471
Phillipines 0,225
Thái Lan 0,178
Malaysia 0,228
Nam Triều Tiên 0,225
Nhật 0,084
Nguồn: - Số liệu về năng lượng lấy từ cơ sở dữ liệu NL của các nước APEC
(APERC, 2008)
- Số liệu về GDP của công nghiệp lấy từ World Development indicators của World Bank (WB, 2004)
Hiệu quả sử dụng năng lượng thấp là vấn đề ở tất cả các phân ngành công nghiệp.
Bảng 7 so sánh hiệu quả sử dụng năng lượng của một số phân ngành của Việt Nam
với Nhật Bản. Đương nhiên sự so sánh này là khập khiễng bởi Nhật Bản từ lâu đã
được biết là quốc gia đi đầu về tiết kiệm năng lượng.
Theo đó, ngành sả
n xuất VLXD là ngành có chêch lệch về hiệu suất sử dụng năng
lượng lớn nhất, hơn 7 lần có lẽ là do việc sử dụng nhiều sinh khối trong sản xuất
gạch. Ngoài ra công nghệ sản xuất xi măng, sản phẩm chính của ngành sản xuất
VLXD của Việt Nam cũng rất lạc hậu (Bảng 8). Công nghệ xi măng lò đứng - loại
công nghệ lạc hậu nhất vẫn được áp d
ụng tại 53 cơ sở với tổng công suất 4,03 triệu
tấn, chiếm khoảng 20% tổng công suất lắp đặt của toàn hệ thống. Công nghệ lò

24
quay phương pháp ướt cũng rất lạc hậu hiện đang được áp dụng tại 3 đơn vị với

Cường độ năng lượng (kgoe/USD) Quốc gia
Sản xuất
thép &
các SP
luyện kim
VLXD Giấy và
bột giấy
Dệt may
Việt Nam (năm 2005, giá năm 1994) 0,300 1,499 0,340 0,063
Nhật Bản (năm 1998, giá năm 1990)
0,224 0,179 0,151 0,098
Nguồn: Số liệu về Nhật Bản lấy từ Handbook of energy and economic statistics in Japan, 2006 (IEEJ, 2006)