1
CÁC PHƯƠNG PHÁP
ĐI TÌM Ý TƯỞNG
SÁNG T
ẠO
Ths Nguyễn Hoàng Khắc Hiếu
Ts Huỳnh Văn Sơn
(Biên soạn & Tổng hợp)
(Tài liệu tham khảo môn Tâm lý học sáng tạo
dành cho sinh viên Khoa tâm lý Giáo dục -
trường ĐH Sư phạm Tp.HCM)
2
LỜI NÓI ĐẦU
“CÓ MỘT THỨ MẠNH HƠN TẤT CẢ CÁC ĐẠO QUÂN TR
ÊN
THẾ GIỚI ĐÓ LÀ Ý TƯỞNG, THỜI ĐẠI CỦA Ý TƯỞNG ĐÃ ĐẾN.”
- VICTOR HUGO -
Chắc hẳn trong mỗi chúng ta, kể từ khi còn cắp sách đến trường phổ
thông cho đến những năm tháng l
ê la trên ghế giảng đường Đại học rồi bước
chân vào đời với biết bao khát khao cháy bỏng về tương lai và những ho
ài
bão t
ừng ấp ủ… Ắt hẳn cũng như bao người khác, luôn nghe nói đến từ “Ý
TƯỞNG”. Vậy có bao giờ chúng ta chợt hỏi: Ý tưởng l
à gì và làm sao để có
ý tưởng?
Ý tưởng là hai từ thật ngắn gọn nhưng lại làm cho mỗi người có những
suy nghĩ khác nhau về nó. Ý tưởng - không chỉ ý tưởng về quảng cáo mà
còn là ý t
ưởng về mọi lĩnh vực trong cuộc sống hàng ngày; đó là hoạt động
báu này được xem l
à một trong những thước đo hiếm thấy để minh chứng về
sự phát triển và sự thành công một cách đúng nghĩa.
Tóm lại, giá trị thật của ý tưởng là vô biên. Không thể đánh giá một
cách đầy đủ hay đúng nghĩa đến mức tr
òn trĩnh về ý tưởng. Càng không thể
định h
ình những ý tưởng hay định giá ý tưởng một cách thô thiển vì có
nh
ững ý tưởng là vô giá. Những nghiên cứu hay những lý luận về ý tưởng sẽ
giúp mỗi người hiểu sự vật thấu đáo hơn, có những định hướng sâu sắc và lý
thú hơn. Khi những thông tin bùng nổ một cách bất ngờ, những khám phá
chỉ thực có khi được phối hợp với những thông tin khác để hình thành ý
tưởng mới: ý tưởng giải quyết vấn đề; ý tưởng giúp đỡ người khác; ý tưởng
để tiết kiệm, sửa chữa v
à tạo ra sự vật; ý tưởng làm cho sự vật tốt hơn, rẻ
hơn và có ích hơn; những tưởng có khả năng soi sáng, động vi
ên, tiếp sức,
tạo cảm hứng và làm cho cuộc sống thêm phong phú.
Ý t
ưởng là một danh từ nhưng ý tưởng cũng chính là một mỹ từ thật
đẹp. Ý tưởng d
ành cho mỗi người nếu như những cá nhân biết suy nghĩ, biết
cảm xúc, biết trăn trở và biết sáng tạo một cách tích cực. Ý tưởng không tự
4
đến nhưng ý tưởng có thể được gửi trao bằng hình thức thắp sáng niềm đam
mê, khát khao và nỗ lực ý chí. Cuộc sống vẫn ngày ngày diễn ra, mỗi người
sẽ bắt đầu thực hiện những nhiệm vụ khác nhau, mỗi người sẽ có thể có
những sự thay đổi hay phát triển nhưng chắc chắn mọi thứ đó không thể tách
rời ý tưởng. Ý tưởng là ngọn nguồn của mọi thứ trong cuộc sống này hiểu
ật sự có khá nhiều “ưu điểm” nhưng cũng không thể tránh khỏi quá nhiều
khuyết điểm. Hãy liệt kê thật nhiều khuyết điểm của gói mì theo nghĩa chưa
hài lòng về nó và mong muốn nó sẽ được cải tiến một cách thú vị. Từ việc
đánh gi
á về hình thức bên ngoài cho đến những “phản ánh” về chất lượng
c
ủa gói mì đều thể hiện những ý tưởng của con người. Đó chính là: “mì này
sao mà ít hay nhi
ều thế”, “có quá nhiều dầu”, “mùi có vẻ không thực sự
thơm lắm
”, “thiếu chất dinh dưỡng”, “thiếu độ xanh tươi vì không có rau”,
“
ăn vào khá nóng”, “có thể tăng cân một cách nhanh chóng” Tất cả những
điều đó
là những yếu tố phục vụ cho ý tưởng đánh giá về gói mì ăn liền. Mọi
thứ chưa dừng lại vì con người vẫn có quyền đưa ra những mong đợi lý
tưởng về gói mì như: “phải chi có thể thêm vài hạt bắp”, “phải chi có thể có
một chiếc tô hay cái muỗng kèm theo”, “phải chi có vài viên thịt băm”,
“ph
ải chi có một chút rau xanh được nén lại”, “phải chi có thể có nhiều chất
6
dinh dưỡng cộng thêm”, “phải chi có một chút nước chấm hay một tí ớt để
riêng” Tất cả lại tiếp tục trở thành những dữ liệu phục vụ cho ý tưởng của
con ng
ười trong cuộc sống. Thoạt đầu, khi ý tưởng “phản kích” gói mì ăn
liền ra đời, con người cũng không hiểu đó là ý tưởng nhưng khi mọi thứ
được h
ình thành thì có vẻ ý tưởng này cũng thật sự thú vị. Cái thú vị của nó
không chỉ thể hiện ở sự nhận thức ban đầu mà ở những sản phẩm của tư duy.
Con người chợt nhận
tưởng mà ai cũng có thể tạo ra những ý tưởng nếu mỗi người đều có quyền
suy nghĩ, đều có quyền phát kiến hay đều có quyền chia sẻ những ý tưởng
của mình trong cuộc sống hôm nay.
Bàn về ý tưởng, không thể bỏ qua khái niệm ý tưởng. Ý tưởng hiểu
theo ngh
ĩa dân gian đó chính là một suy nghĩ, một tư tưởng hàm ý được đưa
ra một cách thú vị nhờ quá trình động não hay quá trình tìm tòi của chính
con người. Ngay từ rất xa xưa, những ý tưởng của con người thường xuất
phát trực tiếp trong lúc con người lao động, trong lúc con người gặp khó
khăn hay gặp những thách thức nhất định.
Thử bàn về câu chuyện “Trí khôn của ta đây” để thấy ý tưởng con
người được gửi gắm một cách hết sức sâu sắc và đậm nét Đứng giữa cái
khó khăn và ác liệt của cuộc sống, đó l
à làm thế nào để có thể bảo vệ chính
bản thân mình khi bị cọp - một con vật rất hung ác tấn công. Con người cũng
thực sự trăn trở một cách đặc biệt. Nhiều suy nghĩ lóe lên để có thể giải
quyết vấn đề như van xin, bỏ chạy, nhờ sự giúp sức của người khác - của vật
nuôi Nhưng cuối c
ùng ý tưởng dùng mưu được lựa chọn như một điểm
đến. Sợi đây thừng sẵn có, cái cây to, mồi lửa l
à tất cả những gì có thể sử
dụng thì tại sao lại không sử dụng để dạy cho con cọp một bài học nhớ đời
về trí khôn của con người? Thế nhưng cũng chính câu chuyện này lại có thể
xuất phát từ một ý tưởng rất tự nhiên trong cuộc sống để giải thích cho
những hiện tượng không kém tự nhiên, đó chính là hàm răng rất lạ lùng của
chú trâu, đó chính là những vết loang lổ hay những đốm vằn vện tr
ên lưng
của chú hổ Những ý tưởng đó quả thật là đáng kinh ngạc khi nó xuất hiện
và tồn tại trong cuộc sống.
Theo từ điển Tiếng Việt thì ý tưởng là những gì con người nghĩ trong
ời trong thế giới thực. Có người cho rằng bản chất của ý tưởng là một
ý niệm, có người cho rằng bản chất của ý tưởng là một suy nghĩ mang tính
ch
ất mới mẻ. Thực ra, nếu cho rằng ý tưởng chỉ là ý tưởng thì quả thật là ý
tưởng có thể là một ý niệm thoáng qua trong cuộc đời của con người. Ý
t
ưởng có thể bay bổng hay thậm chí có thể nhẹ nhàng, có thể “trì nặng” và bị
rơi mất trong cuộc sống xung
quanh. Thế nhưng trong thực tế cũng có nhiều
người nói rằng nếu quan niệm như thế thì ý tưởng rõ ràng là không có giá trị.
Hãy b
ắt đầu bằng một tình huống để con người nhận ra rằng ý tưởng về bản
9
chất của nó thực sự rất đa dạng. Trong cuộc sống của con người, nhu cầu đi
lại là nhu cầu không thể thiếu được nhưng mấy ai có thể dễ dàng nảy sinh ý
tưởng trong nhu cầu đó. Ngay cả khi con người nảy sinh những ý tưởng
xoay quanh việc đi lại, di chuyển cũng không phải cá nhân nào cũng nghĩ
đến
việc sẽ đi lại theo hướng nhanh hơn, tiện lợi hơn. Cùng dạo bước trên
m
ột chuyến phà để con người thấy mọi ý tưởng có thể sẽ bắt nguồn hết sức
thú vị.
Khi bắt đầu bước lên một chuyến phà, có thể dễ dàng quan sát xung
quanh
để nhận ra con người trong cuộc sống này thực sự da dạng. Thế
nhưng khi họ đến với chuyến ph
à thì dường như tất cả đều trở thành hành
khách. V
ới nhu cầu an toàn, với kinh nghiệm của một người có quan tâm
đến quy định đường thủy bạn sẽ xem xét xem áo phao có đầy đủ hay
ứng thính
- thị hay hiệu ứng quảng cáo, những chuyên gia ý tưởng kinh
doanh đã mạnh dạn “mua đứt” khoảng không của chiếc phà để rồi “nhượng
lại” hay “chia lại” cho những những doanh nghiệp với một số tiền không
nhỏ Doanh số được tính bằng tỉ và có thể đem lại lợi nhuận không chỉ cho
người khai thác ý tưởng mà còn dành cho đơn vị quản lý cầu phà - người có
tài sản quý mà cũng chưa kịp khai thác hay chưa biết khai thác một cách
khéo léo và tinh tế.
Rõ ràng b
ản chất của ý tưởng là sự sáng tạo. Ý tưởng không thể tự
dưng mọc lên theo hướng nảy sinh một cách bất thường h
ay tuân thủ theo
nh
ững quy luật bất di bất dịch mà ý tưởng nó được hướng theo sự sáng tạo
của con người để quay lại phục vụ cho suộc sống của con người. Ở một góc
độ khác, kh
i nhu cầu của con người “quẫy đạp” theo hướng con người cần
nảy sinh ý tưởng thì dẫu là những ý tưởng rất thực tế hay những ý tưởng có
phần “lan man” hay “bay bổng” cũng đem lại những giá trị nhất định cho
hoạt động của con người mà hơn hết là sự sáng tạo.
Vì sao bản chất của ý tưởng được quy về sự sáng tạo?
Bản chất của sáng tạo là bắt đầu từ ý tưởng hay nói khác đi ý tưởng là
ng
ọn nguồn của quá trình sáng tạo vì đơn giản nếu không có ý tưởng thì
không th
ể có sự sáng tạo. Nói một cách ví von, ý tưởng là mồi lửa đầu tiên
cho ng
ọn lửa bắt đầu bừng sáng. Khởi đầu của sáng tạo dù ở bất kỳ cấp độ
11
nào đều phải là ý tưởng. Ý tưởng này nảy sinh trong suy nghĩ, tâm trí của
nhau nhưng chắc
chắn rằng ý tưởng là một nguồn lực hết sức đặc biệt gắn
chặt với sự sáng tạo. Nếu không có ý tưởng thì sự sáng tạo không thể và
12
không bao giờ diễn ra được. Chính vì vậy, con người “hơn hay thua” nhau là
ở ý tưởng và ý tưởng về bản chất của nó chính là sự sáng tạo.
Bên c
ạnh đó, khi xem xét ngược lại về mối quan hệ giữa sáng tạo và ý
tưởng, những cái nhìn thú vị cũng có thể đề cập ở đây. Sáng tạo còn được
cho rằng là việc thực hiện hai chức năng: tạo ra ý tưởng mới - giải quyết
nhiệm vụ và tạo ra sản phẩm mới. Ở đây bản chất của sáng tạo là tư duy có
định hướng để đạt đến một hiệu quả của việc giải quyết vấn đề.
Nếu như thế
thì ngay khi bắt đầu hoạt động sáng tạo, con người không thể lầm lũi hay
ngây ngô thực hiện bằng những thao tác thuần túy về kỹ thuật của sự sáng
tạo. Chính con người phải thực sự hoạt động để đẩy ý tưởng ra đời, phải
sáng tạo ra được ý tưởng và dựa vào đó để hoạt động sáng tạo. Như vậy sáng
tạo hàm chứa trong nó quá trình tạo ra ý tưởng hay bản chất của sáng tạo
cũng là quá trình tạo ra ý tưởng.
Với sự nhìn nhận sáng tạo như một quá trình tranh đấu về tinh thần
giữa con người với con người. Đó có thể là sự tranh đấu giữa hai cá thể, giữa
nhóm này và nhóm khác, giữa cá nhân với tổ chức và thậm chí là giữa cái tôi
của mình với chính mình, ý tưởng của sự sáng tạo xuất hiện như một ánh
sáng. Ánh sáng ấy được tạo nên khi con người tập trung hết tư duy, tưởng
tượng v
à thậm chí kể cả những rung cảm đích thực của chính mình để hướng
đến một suy nghĩ mới, một khám phá mới. Ý tưởng ra đời như thế. Như vậy,
sáng tạo còn được xem là sự đối thoại mở, đó là sự đối thoại hai chiều để
khẳng định hoặc phủ định tư tưởng và tư tưởng còn phát triển, không thể
hoàn tất nên phải luôn tìm đến cái mới nhờ vào sự đối thoại. Nhờ vào sự đối
mới. Lẽ đương nhiên, quá trình sáng tạo luôn đòi hỏi phải có sự động viên,
hướng dẫn, thậm chí là điều khiển khi cần thiết. Mối quan hệ này là quan hệ
hai chức năng: thực hiện và điều khiển. Dù mỗi một chức năng đòi hỏi người
chịu trách nhiệm sẽ có những nhiệm vụ khác nhau nhưng chắc chắn rằng chỉ
khi mỗi phía đều phải tư duy tích cực và hiệu quả thì “cái mới” mới có thể
xuất hiện và được thực thi đến độ tốt nhất.
Einstein cũng đưa ra những luận điểm khá độc đáo có liên quan đến
vấn đề ý tưởng. Theo ông, việc thiết lập vấn đề mà cụ thể là nghĩ ra ý tưởng
thường quan yếu hơn việc giải quyết vấn đề v
ì giải quyết vấn đề chỉ là công
vi
ệc của kỹ năng toán học hay kinh nghiệm. Nêu lên được vấn đề mới,
14
những khả năng mới, nhìn nhận những vấn đề dưới một góc độ mới đòi hỏi
phải có trí tưởng tượng và nó đánh dấu bước tiến bộ thực sự của khoa học.
Rõ ràng, hướng nghiên cứu của Einstein đã đánh vào gốc của vấn đề sáng
t
ạo. Cũng như một số cá nhân khác, ông đánh giá rất cao về việc nêu ra vấn
đề hay ý tưởng. Đương nhiên,
ý tưởng này là ý tưởng dưới dạng “đã được
biểu đạt”. Nếu vấn đề đã đạt được biểu đạt một cách hợp lý và mới mẻ, hấp
dẫn, chắc chắn việc tìm kiếm phương thức để giải quyết không còn là vấn đề
quá quan trọng hay phức tạp.
L.X. Vưgốtxki không những đưa ra khái niệm sáng tạo m
à ông còn
phân tích khá sâu v
ề bản chất của sáng tạo dưới góc nhìn hoạt động. L.X.
Vưgốtxki khẳng định hoạt động sáng tạo được c
oi là hoạt động cao nhất của
con người. Chính hoạt động sáng tạo của con người đ
tại đích thực của ý tưởng, có thể đặt mối quan hệ của ý tưởng với những
thuộc tính cơ bản của sự sáng tạo để nhìn nhận mối liên quan này. Sự sáng
tạo bao gồm ba thuộc tính cơ bản hay nó bộc lộ ở ba tính chất: tính mới mẻ,
tính độc lập v
à tính có lợi và dường như cả ba thuộc tính này đều có mối
quan hệ chặt chẽ với ý tưởng hay nói khác đi, ý tưởng thực sự cũng phải
thỏa những điều kiện này nếu đó là một ý thưởng thực tế và hữu hiệu.
+ Tính m
ới mẻ
Sáng tạo phải tạo ra cái gì đó “mới mẻ”. Cái mới mẻ này có thể là mới
đối với cá nhân hoặc đối với x
ã hội, đứng giữa từ “hoặc” đó chính là hai
quan ni
ệm nhưng quan niệm hai là quan niệm phù hợp hơn vì sáng tạo hay
hoạt động sáng tạo luôn có thể tồn tại và bộc lộ trong đời sống thường nhật
của mỗi người và mọi người. Nếu đã gọi là ý tưởng thì chắc chắn rằng ý
tưởng đó phải mới mẻ. Một ý tưởng đ
ã cũ nát hay một ý tưởng đã thực sự
quen thuộc đến mức nhàm chán thì chẳng sử dụng để tìm ra được một sản
phẩm đích thực.
+ Tính độc lập - tự lập
Tính độc lập
- tự lập ở đây tồn tại trong cả tư duy và trong cả hoạt
động. Nhờ vào tư duy độc lập th
ì sáng tạo lấy nó làm tiền đề để nảy sinh giải
pháp mới. Khả năng độc lập bộc lộ cả trong việc đặt mục đích tìm giải pháp
giải quyết vấn đề. Quá trình giải quyết vấn đề một cách độc lập - tự lập phải
bao gồm ba khâu: nhận ra - giải quyết - kiểm tra, đánh giá giải pháp giải
16
quyết vấn đề. Tuy nhiên tính độc lập - tự lập không phải là tính cá nhân hay
ưởng hướng đến việc tạo ra cái mới là ở những mức độ khác
nhau.
17
- Ý tưởng của con người tạo ra nhằm để phục vụ cho cuộc sống con
người, nhu cầu của x
ã hội.
- Ý tưởng là sự tạo ra cái mới của sáng tạo có sự tham gia khá đầy đủ
của các quá trình tâm lý của cá nhân.
II. SỨC MẠNH CỦA Ý TƯỞNG
Không thể phủ nhận sức mạnh của ý tưởng khi có thể nói rằng ý
tưởng l
à ngọn nguồn của mọi sức mạnh. Con người muốn chinh phục cuộc
sống xung quanh, con người muốn cải thiện chính mình và cải thiện người
khác, con người muốn hưống đến sự th
ành công không thể tách rời khỏi ý
tưởng. Nói khác đi, sức mạnh của ý tưởng thực sự làm cho con người trở
nên mạnh mẽ và kỳ bí. Sức mạnh của ý tưởng làm cho xã hội loài người
chúng ta hướng đến một giá trị mới, một đẳng cấp mới.
Đầu ti
ên, có thể nhận thấy sức mạnh của ý tưởng đối với sự phát triển
nói chung của con người và xã hội loài người. Ngay từ thời mông muội, con
người đ
ã nhận ra những ý tưởng rất sơ đẳng để có thể phục vụ cho chính
mình. Từ những hình ảnh rất đơn giản của thú rừng bị cháy thông qua trận
hỏa hoạn với mùi thịt thơm, con người dần dần nảy sinh ra những ý tưởng ăn
chín. Ý tưởng này đưa con người lên một nấc thang mới thoát khỏi suy nghĩ
của chuyện ăn sống - uống tươi trước đó. Con người cũng bắt đầu nhận ra
không thể sống một cách giản đơn hoàn toàn phụ thuộc vào tự nhiên thế là
vi
ệc sống ở hang động từng bầy từng đàn bắt đầu xuất hiện. Không dừng ở
ốc thì chiều cao trung bình của đàn ông đã không dừng lại ở mức trên 165
cm mà ti
ệm cận 170 cm, thậm chí là hơn thế. Quả thật là đáng nể khi ý
tưởng cải thiện về sức khỏe của con người bằng các dưỡng chất, bằng các
bài tập thể dục, bằng sự vận động của con người đã được đền đáp một cách
xứng đáng. Con người không dừng lại ở việc cao hay thấp mà đã hướng đến
một ý tưởng mới: kéo dài tuổi thọ. Ngay từ rất lâu, ý tưởng này có thể là
huy
ễn hoặc hoặc thực sự là “vô lối” khi không có quá nhiều cơ sở khoa học
của nó. Thực tế cho thấy ngay trong những dã sử khác nhau trong cuộc sống,
nhiều kỳ nhận dị sĩ bắt đầu tu đạo để hướng đến việc sống thọ ngàn năm.
Ngay cả những bậc đế vương ở các triều đại khác nhau của Trung Quốc
cũng rất muốn mình sẽ trường sinh bất lão. Nào là dược thảo kỳ hoa, nào là
19
tiên đơn diệu dược Nào là khí công võ thuật, nào là đạo hạnh pháp thuật
đều được sử dụng nhưng thách thức vẫn tồn tại sừng sững như một ngọn
núi Tất cả đều được cải thiện dần dần và ước mong trường sinh bất lão có
l
ẽ vẫn đang ở phía trước. Thế nhưng những bằng chứng về tuổi thọ của con
người được nâng l
ên một cách đáng kể trong vài chục năm qua cũng là
nh
ững minh chứng về sức mạnh của ý tưởng. Đã có không ít cụ ông và cụ bà
có tu
ổi thọ trên dưới 120 tuổi để thấy rằng những ý tưởng ấy của con người
không phải là không có căn cứ hay không phải là không khả thi nếu như mọi
thứ ý tưởng đều được cân nhắc để thực thi một cách khoa học.
Ngay trong thời đại ngày nay, con người khó có thể hướng đến những
thành công về mặt kinh tế hay những định hướng khác nếu không có những
ý tưởng. Hãy bắt đầu bằng sự nỗ lực của nhiều doanh nhân thành đạt trong
một bài thơ, ý tưởng của một quyển sách hay ý tưởng kinh doanh, ý tưởng
đột ph
á về mặt quân sự, “ý tưởng” chính trị tất cả đều có ngọn nguồn của
nó. Truy tìm ngọn nguồn của ý tưởng cũng nên bắt đầu bằng một câu chuyện
thú v
ị trong cuộc sống.
Màu trắng là màu của sự tinh khiết hay là màu của huyền thoại khởi
thủy cùng với màu đen. Ở màu trắng có cả sự hấp dẫn đến trong veo, có cả
sự lôi cuốn đến diệu kỳ, có cả sự lý thú của khám phá và có cả sự tươi tắn
của xuất phát Không ít người trong cuộc sống đã đắm đuối vì màu trắng
khi gặp nó và trải nghiệm cùng màu trắng. Và cũng chính vì thế, màu trắng
trở thành màu của cuộc sống và màu cung cấp dữ liệu độc đáo cho nhiều ý
tưởng thú vị.
“Dạ tiệc trắng” là một ý tưởng khá lý thú trong thời gian gần đây.
Bình thường, nếu một người chưa thể phát kiến ý tưởng, màu trắng cũng chỉ
là màu trắng hoặc chí ít chỉ làm cho con người cảm thấy xúc cảm về nó, lay
động khi gặp nó Gặp một chiếc áo trắng, ta cảm thấy sao m
à tinh tế thế,
gặp một dãi lụa trắng, cảm nhận được sự đáng yêu của nó, gặp một đóa hoa
tr
ắng muốt hay một bó hoa trắng, sự xuýt xoa hay thoải mái về yếu tố đơn
giản của nó được tôn vinh ở mức cao nhất được khai thác Tuy nhiên, điều
quan trọng ở đây là ý tưởng có thể nảy sinh trong “Dạ tiệc trắng” bằng
21
những suy nghĩ rất táo bạo và lý thú. Đó là dạ tiệc dành cho tất cả những ai
yêu thích màu trắng, đến đấy cũng bằng chính trang phục trắng, khăn ăn
màu trắng, đồ dùng ở bàn tiệc cũng màu trắng và nhiều thứ khác cùng
tr
ắng Tất cả là một ý tưởng được khai thác tạo ra điểm nhấn hết sức ấn
tượng và lý thú
vừa là đích đến của sáng tạo. Ý tưởng được xem là ngọn nguồn của sự sáng
tạo cũng như sáng tạo là bản chất của ý tưởng. Ý tưởng có thể bắt nguồn từ
những hình tượng mà con người quan sát trong cuộc sống, những biểu tượng
có được của trí nhớ v
à cả những biểu tượng đầy tính lãng mạn của tưởng
tượng.
Trước hết, có thể nói rằng ý tưởng xuất phát thật sự b
ình dị trong cuộc
sống thường nhật. Không những thế, ý tưởng có thể xuất phát một cách bất
ngờ từ những gì đó thật cụ thể trong quá trình con người tiếp nhận những
thông tin của thế giới bên ngoài hay thế giới thông tin mạng. Hãy bắt đầu
bằng những hình ảnh của một chiến dịch quảng cáo của một hãng kem đánh
răng để nhận ra được những vấn đề có li
ên quan. Giả định ban đầu về câu
chuyện của một chàng trai tình cờ gặp một người con gái rất dễ thương và
tốt bụng trong một chiều mưa đã làm cho chàng trai rung động đích thực.
Chàng vội vã và ngô nghê khi không xin số điện thoại người con gái đã gửi
tặng mình chiếc áo mưa thế nên thực sự buồn bã và thất vọng. Dán cả tờ rơi
ở các trạm xe bus khác nhau giữa trưa nắng gắt hay giữa trời mưa tầm t
ã để
tìm nàng, mua cả vài chùm bong bóng to dong ruổi trên con ngựa sắt kèm
theo nh
ững thông điệp: “em ở nơi nào” với hy vọng cô nàng sẽ quan tâm và
chú ý Nh
ững hình ảnh lãng mạn tại sao lại không trở thành một ý tưởng
mang tính nhân văn để hỗ trợ và giúp đỡ
. Thế là một cuộc hỗ trợ đúng nghĩa
kèm theo ý tưởng quảng cáo xuất hiện và nhãn hàng kem đánh răng ấy đã
đồng hành cùng với chàng trai để câu chuyện thú vị ấy trở thành ý tưởng
sáng tạo cũng khá độc đáo trong suốt năm 2008. Những ý tưởng mới lại tiếp
sinh cần chú ý và quan tâm đến những yêu cầu: đừng vội truy tìm nguồn gốc
của ý tưởng hay diễn trình của ý tưởng khi phát triển ý tưởng, càng tạo ra
nhiều ý tưởng càng tốt, hãy ghi chép hoặc lưu giữ ý tưởng khi chúng xuất
hiện, luôn phát triển những ý tưởng đang được lưu giữ Vấn đề quan trọng
khi nhận ra một ý tưởng lóe sáng, dù ở bất kỳ nguồn nào đi chăng nữa thì
đừng vội vã dành thời gian và công sức truy tìm nguồn gốc bằng những
nhưng câu hỏi tại sao hay ý tưởn
g này từ đâu ra mà những câu hỏi rằng ý
24
tưởng này sẽ được phát triển như thế nào, được vận dụng ra sao sẽ là những
câu hỏi thực sự thú vị để khai thác sức mạnh tối đa của ý tưởng.
Thói quen của nhiều người là hay chỉ trích hoặc phê bình ý tưởng của
người
khác mà không có sự chân thành theo hướng chấp nhận. Ở đây, chính
thái độ chỉ trích, ph
ê phán một chiều sẽ là yếu tố tiêu diệt ý tưởng sáng tạo
và cả sự sáng tạo một cách hữu hiệu. Bản năng phê phán ngay tức khắc
những ý tưởng sẽ làm cho việc rơi rớt những ý tưởng sẽ xuất hiện, đó là
chưa kể đến việc chính người phát kiến ý tưởng sẽ chán nản và mất hết động
lực để phát kiến ý tưởng nảy sinh. Nếu điều này tiếp tục xảy ra thì sự an toàn
trong vi
ệc lựa chọn các ý tưởng sẽ xuất hiện vì những ý tưởng đột phá sẽ bị
giết chết mà thay vào đó là những ý tưởng yếu, an toàn và dè dặt được lựa
chọn. Nguồn gốc ý tưởng cho thấy ý tưởng có thể xuất hiện một cách bất
ngờ và đa dạng, mỗi nguồn gốc của ý tưởng đều đem lại những gợi ý thú vị
cho quá trình làm việc nếu như những người tiếp nhận ý tưởng có đủ tầm
nhìn và có đủ sức tưởng tượng tiếp nối. Mỗi khung cảnh, mỗi điều kiện, mỗi
sự tương tác giữa người và người, mỗi nhiệm vụ cấp bách được đặt ra từ
thực tiễn cuộc sống hay của chính những đối tác đều có thể là những “đòn
b
chính chủ thể sáng tạo đặt ra chỉ tiêu. Trong những ý tưởng được xem xét,
những ý tưởng đầu tiên thường có chất lượng kém hơn những ý tưởng sau và
có th
ể những ý tưởng ban đầu chưa phải là ý tưởng đích thực nhưng chắc
chắn rằng nó là cơ sở quan trọng cho dòng chảy liên tục của những ý tưởng.
Nếu định lượng những ý tưởng, có thể chia thành ba phần. Những ý tưởng
đầu ti
ên là những ý tưởng cũ, lặp lại; một phần ba kế tiếp là ý tưởng thú vị,
sáng tạo và một phần ba cuối cùng là những thấu hiểu sâu sắc đầy phức tạp
và cũng thật triển vọng.
M
ột phương châm cũng khá quan trọng khi đề cập đến việc chọn lựa ý
tưởng hay kết hợp ý tưởng l
à hãy “dàn” các ý tưởng để nhìn nó một cách sâu
sắc nhất. Điều này đòi hỏi chủ thể ý tưởng phải chọn ngay những ý tưởng
với các thuộc tính có quan hệ gần với các thuộc tính của đối tượng, áp dụng
những ý tưởng vào thực tế dù là một phần hay trọn vẹn, sau đó là kết hợp
hay sử dụng các thuộc tính hay phương thức tương ứng từ một hay nhiều ý
tưởng.
Cách thức này sẽ làm cho ý tưởng trở nên sắc sảo hơn, mang tính ứng
dụng hơn và thực tế hơn với những định hướng của người khai thác, người
sử dụng để đảm bảo tính khách quan và khả thi của nó.
Copyright: Tài liệu đại học ©