Nghệ thuật Việt Nam thời Lý

Nghệ thuật Đại Việt thời Lý phản ánh
thành tựu các loại hình nghệ thuật của
nước Đại Việt dưới thời nhà Lý, chủ yếu trên
lĩnh vực kiến trúc, điêu khắc và âm nhạc.
Mục lục
 1 Kiến trúc
o 1.1 Kinh thành, cung điện

o 1.2 Chùa, đền, miếu
 2 Điêu khắc, đúc tượng
 3 Âm nhạc
 4 Đánh giá khái quát
 5 Xem thêm
 6 Tham khảo
 7 Chú thích
Kiến trúc Gạch lát nền trang trí hoa cúc, thế kỷ 11-12, được tìm thấy tại Thành cổ Hà Nội.
Những công trình kiến trúc chủ yếu thời kỳ này là kinh thành, cung điện, dinh thự
các quan lại, lăng mộ vua chúa và đặc biệt là chùa chiền, đền miếu.
Kinh thành, cung điện
Đại Việt sử ký toàn thư mô tả việc xây dựng kinh thành Thăng Long thời Lý Thái
Tổ như sau
[1]
:
Xây dựng các cung điện trong kinh thành Thăng Long, phía trước dựng
điện Càn Nguyên làm chỗ coi chầu, bên tả làm điện Tập Hiền, bên hữu
dựng điện Giảng Võ. Lại mở cửa Phi Long thông với cung Nghênh Xuân,

Bến sông Hồng có điện Hàm Quang, bên hồ Kim Minh có điện Hồ Thiên Bát Giác,
trên hồ Dâm Đàm có cung Tây Hồ. Trong kinh thành có các vườn ngự uyển như
Xuân Quang, Thượng Lâm, Quỳnh Lâm, Bảo Hoa Đời Lý Thái Tông làm thêm
điện Tuyên Đức, điện Diên Phúc có thềm trước gọi là thềm rồng (long trì), phía
đông thềm rồng đặt điện Văn Minh, phía tây đặt điện Quang Vũ.
Chùa, đền, miếu
Chùa chiền mọc lên khắp nơi và trở thành biểu tượng của Phật giáo. Chùa thời Lý
được chia làm 3 hạng: Đại, Trung và Tiểu danh lam
[2]
.
Nổi lên các chùa lớn là chùa Dâu, chùa Phật Tích, chùa Dạm (Bắc Ninh), chùa
Long Đọi (Hà Nam). Năm 1049, Lý Thái Tông cho xây chùa Diên Hựu (chùa Một
Cột), dựng cột đá ở giữa ao, làm tòa sen của Phật Quan Âm đặt trên cột đá. Năm
1105, Lý Nhân Tông cho sửa lại, vét hồ Liên Hoa đài, gọi là hồ Linh Chiểu, ngoài
hồ có hành lang chạm vẽ chạy xung quanh, ngoài hồ có hành lang lại đào hồ Bích
Trì có cầu bắc qua để đi lại…
Thời Lý có nhiều quần thể chùa – tháp lớn. Kiến trúc chùa thời Lý thường có
nhiều tầng nền giật cấp, bạt sâu vào sườn núi, cao dần lên đỉnh, chỉ một tầng nền
đã có chiều dài 120 mét và rộng 70 mét, tất cả được kè đá và bố cục đối xứng qua
trục chính tâm và quy hoạch tổng thể, kết hợp hài hòa giữa chùa và tháp. Trong
chùa đặt tượng thờ, đồ thờ với nhiều chất liệu khác nhau, kết hợp cả 3 yếu tố thiền,
tịnh, mật của các tông phái Phật giáo
[5]
.
Các chùa thường có tháp lớn như tháp Báo Thiên 12 tầng – vài chục mét, tháp Phổ
Minh cao 14 tầng – 21 mét, tháp Chiêu Ân 9 tầng, tháp Phật Tích 10 tầng, tháp
Sùng Thiện Diên Linh 13 tầng, tháp Vạn Phong Thành Thiện… Các tháp được
trang trí tượng tròn, phù điêu bằng đá, đất nung đẹp và nhiều tranh vẽ Phật trên
tường và các bức chạm lộng bằng gỗ với chủ đề động vật, thực vật tươi vui
[4]

[9][10][8][11][12][13]

1. Tháp Báo Thiên còn gọi là Đại Thắng Tư Thiên Tháp, được xây trên một
quả gò cạnh hồ Lục Thủy vào tháng ba năm 1057 đời vua Lý Thánh Tông,
trong phạm vi chùa Báo Thiên. Tháp xây 12 tầng, cao mấy chục trượng
2. Chuông Quy Điền (chùa Một Cột – Hà Nội) đúc năm 1080 thời Lý Nhân
Tông.
3. Tượng Phật Di Lặc chùa Quỳnh Lâm (Đông Triều, Quảng Ninh) do nhà sư
Dương Không Lộ đúc, cao 6 trượng (khoảng 20 mét).
Ngoài 3 tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao trên, các tác phẩm khác được xem là tiêu
biểu gồm có:
[14]

 Tượng Phật A Di Đà ở chùa Phật Tích - Bắc Ninh. Tượng được tạc năm
1057, cao 2,77 mét, liền với bệ. Nét mặt tượng trầm tư nhưng vẫn rạng rỡ
 Các tượng linh điểu (Garuda)
 Tượng người có cánh đánh trống (Kinnari) mang phong cách nghệ thuật
Cham Pa, nét mặt đẹp dịu dàng, trầm tư
 Tượng sư tử chùa Hương Lãng dài gần 3 mét, rộng 1,5 mét có vẻ dũng
mãnh
 Dãy 10 con thú nằm ở cửa tiền đường chùa Phật Tích
 Tượng rồng nằm dài theo bậc thềm, tượng người, voi, ngựa…
Các tượng người hay vật đều sinh động và có hồn; đường cong lớn và dày đặc, nét
uyển chuyển mềm mại, dù làm bằng chất liệu nào. Bố cục các tác phẩm điêu khắc
đẹp cân xứng, hài hòa.
[15]

Âm nhạc
Ban đầu nhạc Việt thời Lý chịu ảnh hưởng ít nhiều từ nhạc Chiêm Thành (mà
nguồn gốc xa từ Tây Thiên tức Ấn Độ) qua những tù binh người Chiêm (cả nam

Nghệ thuật điêu khắc thời Lý được đánh giá là đạt tới đỉnh cao của nghệ thuật tạo
hình dân tộc Việt
[15]
.
Theo quan điểm của nhiều nhà nghiên cứu trong giới sử học, nghệ thuật kiến trúc
và điêu khắc thời Lý góp phần to lớn để sáng tạo ra giá trị của đỉnh cao văn hóa,
văn minh thứ hai của người Việt phục hưng
[19]
.