BỘ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ BỘ NÔNG NGHIỆP & PTNT
VIỆN KHOA HỌC THỦY LI MIỀN NAM Chương trình bảo vệ môi trường và phòng tránh thiên tai

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU CẤP NHÀ NƯỚC – MÃ SỐ KC-08.29
NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP KHCN ĐỂ ỔN ĐỊNH LÒNG DẪN
HẠ DU HỆ THỐNG SÔNG ĐỒNG NAI - SÀI GÒN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN
KINH TẾ - XÃ HỘI VÙNG ĐÔNG NAM BỘ

Chuyên đề 2:
BÁO CÁO KẾT QUẢ
ĐIỀU TRA KHẢO SÁT THỰC ĐỊA VỀ TÌNH HÌNH
XÓI BỒI DỌC SÔNG HẠ DU ĐỒNG NAI - SÀI GÒN,
MỨC ĐỘ THIỆT HẠI VÀ ẢNH HƯỞNG Chủ nhiệm đề tài: PGS.TS. Hoàng Văn Huân

Chủ nhiệm chuyên đề: TS. Nguyễn Thế Biên
Tham gia thực hiện: ThS. Nguyễn Anh Tiến
KS. Hồ Lương Tụy
KS. Phạm Trung
KS. Hoàng Đức Cường
KS. Nguyễn Văn Điển
1. Khu vực từ hồ Dầu Tiếng đến cầu Bình Phớc 5
2. Khu vực thợng và hạ lu cầu Bình Phớc 7
3. Khu vực nhà thờ Fatima 9
4. Khu vực bán đảo Thanh Đa 9
5. Khu vực ngã ba mũi Đèn Đỏ 14
6. Khu vực ngã ba mũi Nhà Bè 15

II.1.2 Sông Đồng Nai 15
1. Đoạn từ chân đập Trị An đến Uyên Hng 15
2. Đoạn từ Uyên Hng đến cù lao Ba Xang, Ba Xê 21
3. Đoạn từ cù lao Ba Xang, Ba Xê đến ngã ba mũi
Đèn đỏ
30

II.1.3 Sông Lòng Tàu 35
1. Phần phía bờ hữu sông. 35
2. Phần phía bờ tả sông. 39

II.1.4 Sông Nhà Bè Soài Rạp 41

II.1.5 Sông Ngã Bảy 42
1. Bờ hữu sông Ngã Bảy: 42
2. Bờ tả và vùng cửa sông Ngã Bảy. 45
II.1.6. Sông Thêu 46
1. Bờ hữu sông Thêu 46
2. Bờ tả sông Thêu 47
II.1.7. Sông Đồng Tranh 48

1. Bờ hữu sông Đồng Tranh 48


III.1.1. Dựa vào mức độ xói, bồi 70
III.1.2. Dựa vào vị trí của các đoạn bị xói lở 70
III.1.3. Nút khống chế của con sông 70
III.1.4. Các tiêu chí khác 70

III.2
Các khu vực xói bồi
71
III.2.1. Khu vực thành phố Biên Hoà (sông Đồng Nai) 71
III.2.2. Khu vực bán đảo Thanh Đa (sông Sài Gòn) 71
III.2.3. Khu vực Nhà Bè (sông Nhà Bè) 71
III.2.4. Khu vực cầu Mơng Chuối (sông Mơng Chuối) 72
III.2.5. Khu vực cửa sông Soài Rạp 72
IV.
Những ảnh hởng của xói, bồi lòng dẫn
73

Iv.1 ảnh hởng đến phát triển kinh tế-xã hội 73
IV.1.1. Cơ sở hạ tầng 73
IV.1.2. Sinh mạng con ngời 73
IV.1.3. Thiệt hại vật chất 74
IV.1.4.
ảnh hởng đến các hoạt động giao thông thuỷ
74

Iv.2 ảnh hởng đến môi trờng sinh thái 75
V.
Những công trình bảo vệ bờ đ đợc xây dựng ở
hạ du sông Đồng Nai - Sài Gòn
76

nhanh nhất nớc ta.
Lu vực sông Đồng Nai còn là căn cứ hậu cần quan trọng của công nghiệp
khai thác dầu khí đang hiện là ngành kinh tế mũi nhọn của nớc ta, là động lực mạnh
mẽ thúc đẩy sự phát triển các ngành kinh tế khác.
Tuy nhiên, kinh tế càng phát triển thì lu vực càng phải đối mặt với nhiều vấn
đề khá phức tạp, trong đó vấn đề sạt lở bờ sông và ô nhiễm môi trờng nớc đã gây ra
những hậu quả rất lớn đối với chiến lợc phát triển kinh tế của cả lu vực. Hàng chục
ngàn hecta rừng bị tàn phá kèm theo hậu quả mất rừng làm tăng lũ lụt vào mùa ma,
giảm nguồn nớc ngọt, tăng xâm nhập mặn vào mùa kiệt, giảm đa dạng sinh học, làm
mất cân bằng sinh thái và làm cho hình thái sông vùng hạ du biến đổi sâu sắc gây ra
những tác động tiêu cực đến hàng triệu ngời dân đang sinh sống trong vùng. Nguồn
nớc từ bao đời nay nuôi sống cả một vùng dân c đông đúc nay đang bị ô nhiễm và
làm bẩn bởi một lợng lớn thuốc bảo vệ thực vật, nớc thải từ các khu vực khai thác
khoáng sản, các khu công nghiệp chảy vào
Nhiều khu dân c, các cơ sở hạ tầng dọc theo hai bên bờ các sông lớn, kênh
rạch đang bị đe dọa bởi hiện tợng sạt lở bờ, nhiều vùng nguồn nớc bị nhiễm đủ thứ
chất thải công nghiệp, nớc thải sinh họat, hiện tợng triều cờng gây ngập những
vùng đô thị rộng lớn, hiện tợng nhiễm mặn làm cho nớc sinh hoạt bị ảnh hởng nặng
nề đang đặt ra cho các ngành chức năng những vấn đề hết sức bức xúc là làm thế nào
để bảo vệ đ
ợc những cơ sở hạ tầng dọc theo hai bên bờ sông và bảo vệ đợc nguồn
nớc phục vụ cho chiến lợc phát triển kinh tế bền vững của toàn lu vực.
Để phục vụ cho mục đích trên và thực hiện theo đề cơng của đề tài nghiên
cứu khoa học và phát triển công nghệ: Nghiên cứu đề xuất các giải pháp khoa học
công nghệ để ổn định lòng dẫn hạ du hệ thống sông Đồng Nai - Sài Gòn phục vụ phát
triển kinh tế xã hội vùng Đông Nam Bộ của Bộ Khoa học & Công nghệ, trong tháng
10 + 11/2004, 3 + 4/2005 và 11+12/2005, Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam đã tổ
Đề tài KC 08.29: Nghiên cứu đề xuất các giải pháp KHCN để ổn định lòng dẫn hạ du hệ
thống sông Đồng Nai Sài Gòn phục vụ phát triển kinh tế xã hội vùng Đông Nam Bộ
Chuyên đề 2: báo cáo hiện trạng hạ du hệ thống sông đồng nai - sài gòn

này bị sạt lở, nhiều nhất là tại bến đò Bến Củi bị sạt lở sâu vào bờ khoảng 7m trên
chiều dài 180m, còn trung bình các đoạn khác bị sạt từ 2m đến 5m. Theo nhiều ngời
dân sống trong khu vực này cho biết, trong khoảng thời gian trên cứ từ nửa đêm đến
khoảng 3 giờ sáng rất nhiều ghe nhỏ tập trung dọc theo đoạn này khai thác đá nhỏ, nếu
khi đợc phát hiện thì ghe bỏ chạy còn nếu không đợc phát hiện thì cứ khai thác bừa
bãi làm cho lòng sông bị đào bới và bờ bị sạt lở. Mãi đến tháng 6/2004 thì các cấp
chính quyền ở Tây Ninh và Bình Dơng phối hợp đã ngăn chặn đợc tình trạng khai
thác đá nhỏ, tuy nhiên bờ hiện nay vẫn còn tiếp tục bị sạt lở nhng tơng đối ít hơn.
Ngoài đoạn bờ này ra, hầu hết các đoạn khác đều không bị sạt lở.
Kết quả các đợt điều tra, khảo sát hiện trạng mới nhất đợc thực hiện vào
tháng 11 và đầu tháng 12/2005 cho thấy hiện trạng đờng bờ sông Sài Gòn đoạn từ hồ
Dầu Tiếng đến đền Bến Dợc, Củ Chi vẫn không thay đổi so với các đợt khảo sát tháng
10/2004 và 5/2005. Đoạn đờng bờ thuộc ấp 2, xã Bến Củi, huyện Dơng Minh Châu,
Tây Ninh bị sạt lở từ năm 2003 đến tháng 7/2004 đã đợc chính quyền địa phơng
phối hợp cùng nhân dân đem các loại đá lớn lấy ở đoạn phía trên đem thả dọc theo bờ
đoạn sạt lở, một số nơi còn đóng thêm cừ tràm rồi thả đá vào. Ngoài ra từ tháng
11/2004 đến tháng 12/2005 lợng ma trong khu vực này là rất ít và hồ Dầu Tiếng xả
Đề tài KC 08.29: Nghiên cứu đề xuất các giải pháp KHCN để ổn định lòng dẫn hạ du hệ
thống sông Đồng Nai Sài Gòn phục vụ phát triển kinh tế xã hội vùng Đông Nam Bộ
Chuyên đề 2: báo cáo hiện trạng hạ du hệ thống sông đồng nai - sài gòn
Phòng nghiên cứu động lực sông, ven biển & công trình bảo vệ bờ - viện khoa học thủy lợi miền nam 6
rất ít nớc để đẩy mặn nên dòng nớc hầu nh không gây một tác động nào đến bờ và
vì vậy, đoạn này bờ vẫn giữ nguyên hiện trạng không còn bị sạt lở nữa.
b) Đoạn từ đền Bến Dợc - Củ Chi đến cầu Bình Phớc:
Sông Sài Gòn đoạn từ Bến Dợc, Củ Chi đến cầu Bình Phớc có chiều dài
khoảng 70km, nằm trên địa phận các huyện Củ Chi, Hóc Môn, các quận 12 thuộc
thành phố Hồ Chí Minh. Dọc hai bên bờ sông Sài Gòn có rất nhiều công trình xây
dựng, các khu dân c, các khu vui chơi, giải trí, cơ quan, trờng học, kho tàng, bến bãi.
Cùng với các công trình xây dựng nạn lấn chiếm bờ sông, khai thác các nguồn lợi ven
sông nh khai thác cát hay chặt phá cây cối ven sông, xây dựng nhà cửa lấn chiếm bờ

Chuyên đề 2: báo cáo hiện trạng hạ du hệ thống sông đồng nai - sài gòn
Phòng nghiên cứu động lực sông, ven biển & công trình bảo vệ bờ - viện khoa học thủy lợi miền nam 7
Đờng bờ tả sông Sài Gòn chảy ngang qua thị xã Thủ Dầu Một từ phờng Tân
An đến cuối phờng Chánh Nghĩa có chiều dài khoảng 18km tơng đối ổn định, tuy
nhiên tại ngã ba rạch Trầu (xã Chánh Mỹ) và tại ngã ba sông Bà Lụa (ranh giới giữa
phờng Chánh Nghĩa, thị xã Thủ Dầu Một và xã An Thạnh, huyện Thuận An) hai đoạn
đờng bờ này thờng hay bị sạt lở mà nguyên nhân chính là do việc xây dựng lấn
chiếm bờ sông dọc theo hai bên rạch Trầu và sông Bà Lụa đã làm cản trở dòng chảy và
trong đoạn này có rất nhiều ghe thuyền các loại thờng xuyên lu thông nên làm cho
đờng bờ đoạn này luôn luôn tiềm ẩn nguy cơ mất ổn định. Ngời dân c trú trong các
vùng này đã tự đóng các bờ kè bằng cừ tràm để bảo vệ nhà cửa của họ, nên đã làm mất
đi vẽ mỹ quan của khu đô thị và ngoài ra môi trờng còn bị ô nhiễm nặng nề do các
loại rác thải sinh hoạt đều đợc thải bừa bãi ra sông.

Đoạn đờng bờ sông Sài Gòn bắt đầu từ xã An Sơn, huyện Thuận An, tỉnh
Bình Dơng đến cầu Bình Phớc với chiều dài khoảng 17km có địa hình thẳng chỉ có
hai đoạn sông cong, nhng bán kính cong khá lớn. Đoạn này tơng đối ổn định, chỉ có
khu vực cách cầu Bình Phơc khoảng 1km về phía thợng lu đờng bờ bắt đầu sạt lở
cho mãi đến sát ngay mố cầu. Hiện nay ngời dân đã xây kè bảo vệ dọc theo nhà của
họ từ các loại thô sơ nh thả lá dừa nớc, đóng cọc bằng cừ tràm hay xây kiên cố bằng
bêtông. Đến nay đoạn này đã tơng đối ổn định.
Kết quả đợt điều tra, khảo sát hiện trạng đầu tháng 4/2005 và gần đây nhất là
đợt cuối tháng 11/2005 cho thấy đờng bờ sông Sài Gòn đoạn từ đền Bến Dợc, Củ Chi
đến cầu Bình Phớc vẫn giữ đợc ổn định, không có một trờng hợp sạt lở hay bồi lắng
nào. Các đoạn bờ tại ngã ba rạch Trầu (xã Chánh Mỹ) và tại ngã ba sông Bà Lụa (ranh
giới giữa phờng Chánh Nghĩa, thị xã Thủ Dầu Một và xã An Thạnh, huyện Thuận An)
thờng hay bị sạt lở trớc đây mà nguyên nhân chính là do việc xây dựng lấn chiếm bờ
sông dọc theo hai bên rạch Trầu và sông Bà Lụa đã làm cản trở tác động dòng chảy thì
nay đã đợc khắc phục, một số đoạn đang đợc đầu t xây dựng kè kiên cố, những đoạn
khác đang đợc đóng cừ tràm và bỏ đá hộc. Ngoài ra, chính quyền địa phơng đã vận

dùng cho khu du lịch. Đợt khảo sát cuối tháng 11/2005 cho thấy đờng bờ đọan này đã
đợc ngời dân bỏ vốn đầu t xây dựng nhiều đọan kè bảo vệ bờ nên hầu nh không
còn bị sạt lở nữa.
- Đoạn đờng bờ tả dọc
theo kho chứa vôi của lò vôi Tấn
Phát, thuộc phờng Hiệp Bình
Phớc, huyện Thủ Đức đã đợc
đóng cừ tràm, thả lục bình và
kho chứa vôi cũng đã đợc di dời
đi nơi khác nên không còn bị sạt
lở nữa. Tuy nhiên một số vết nứt
trên bờ tuy không phát triển
nhng vẫn còn và cũng còn nguy
cơ sạt lở đoạn này.
Hình 2
: Các vị trí sạt lở và công
trình bảo vệ từ cầu Bình Phớc
đến cầu Sài Gòn
- Đoạn đờng bờ tả ngay sát mố cầu Bình Phớc về phía thợng và hạ lu khu
vực nhà máy đay Indira Ghandi có chiều dài khoảng 250m đã bị sạt lở, tuy nhiên trong
những năm vừa qua đã đợc đầu t xây dựng một số đoạn kè bảo vệ, tuy vẫn còn bị sạt
lở nhng mức độ nhẹ không còn ảnh hởng đến khu nhà máy.
Đề tài KC 08.29: Nghiên cứu đề xuất các giải pháp KHCN để ổn định lòng dẫn hạ du hệ
thống sông Đồng Nai Sài Gòn phục vụ phát triển kinh tế xã hội vùng Đông Nam Bộ
Chuyên đề 2: báo cáo hiện trạng hạ du hệ thống sông đồng nai - sài gòn
Phòng nghiên cứu động lực sông, ven biển & công trình bảo vệ bờ - viện khoa học thủy lợi miền nam 9
- Đoạn đờng bờ hữu sông Sài Gòn, đoạn đối diện nhà máy đay Indira Ghandi
thuộc phờng An Phú Đông, quận 12 có một số đoạn bị sạt lở, nh đoạn khu biệt thự
An Phú Đông, do xây dựng khu biệt thự có tải trọng trên bờ lớn và đây cũng là đoạn
sông cong nên thờng bị sạt lở. Hiện nay ban Quản lý khu biệt thự đã cho xây dựng

ợc bao bọc bởi sông Sài Gòn, có một vị trí rất thuận lợi về mặt du
lịch, tuy nhiên đoạn sông này cũng là nơi bị sạt lở trọng điểm và là nơi mà bờ sông mất
ổn định nhất của sông Sài Gòn. Hầu nh năm nào bờ sông bán đảo Thanh Đa cũng bị
sạt lở và gây ra nhiều thiệt hại nghiêm trọng đến tính mạng và tài sản của ngời dân.
Dọc theo phía bờ hữu nằm trong vòng cung bán đảo, nhà cửa, các công trình kiên cố,
Đề tài KC 08.29: Nghiên cứu đề xuất các giải pháp KHCN để ổn định lòng dẫn hạ du hệ
thống sông Đồng Nai Sài Gòn phục vụ phát triển kinh tế xã hội vùng Đông Nam Bộ
Chuyên đề 2: báo cáo hiện trạng hạ du hệ thống sông đồng nai - sài gòn
Phòng nghiên cứu động lực sông, ven biển & công trình bảo vệ bờ - viện khoa học thủy lợi miền nam 10
trong đó có rất nhiều công trình, nhà cửa có tải trọng rất lớn làm cho đờng bờ bị quá
tải là những nguyên nhân chính gây nên sạt lở bờ liên tiếp trong nhiều năm gần đây.

- Đợt sạt lở đất bờ sông làm sụp căn nhà của nhà thờ La San Mai Thôn cách
đây hơn 10 năm làm thiệt mạng 5 ngời là tổn thất nhân mạng lớn nhất trong rất nhiều
vụ sạt lở đất bờ sông.
- Từ năm 1999 đến 2001 các vụ sạt lở đất liên tục xảy ra tại các phờng 27 và
28 quận Bình Thạnh, điển hình nh khu vực Hợp tác xã Tiền Phong, nhà hàng Mũi
Tàu, khách sạn sông Sài Gòn, nhà hàng Hoàng Ty, hội quán APT của Công ty thủy sản
thuộc Tổng Công ty thơng mại Sài Gòn đã làm hàng ngàn mét vuông bị sụp đổ xuống
sông, trong đó vụ sạt lở khu vực nhà hàng Hoàng Ty vào đêm 5/7/2001 đã làm thiệt
mạng hai ngời.
- Trong vòng hai tháng 6 và 7 của năm 2002 đã xảy ra nhiều vụ sạt lở đất rất
nghiêm trọng tại khu vực Thanh Đa, tuy không bị thiệt hại về nhân mạng nhng thiệt
hại về vật chất là rất lớn: nhà kho tang vật của Công an quận Bình Thạnh số 595/11
đờng Xô Viết Nghệ Tĩnh thuộc phờng 26, Bình Thạnh bị sạt lở ngày 29/6/2002, vụ
sạt lở một đoạn bờ sông dài khoảng 200m của Trạm than Sài Gòn của Công ty than
miền Nam thuộc phờng 25, quận Bình Thạnh ngày 8/7/2002 làm mất hơn 4.000 tấn
than cám, trị giá khoảng 1 tỉ đồng, vụ sạt lở quán cháo vịt Bích Liên số 1002 đờng Xô
Viết Nghệ Tĩnh vào ngày 14/7/2002 đã làm mất khoảng hơn 200m
2

sạt lở và đã có hơn 1.000m
2
bị sụp xuống Hình 7: Dy nhà Lý Hoàng số 762 đờng
Bình Qới bị sập đêm 29/6/03

- Rạng sáng ngày 26/5/2004 lại có thêm hơn 300m
2
đất trong khuôn viên sân
quần vợt Lý Hoàng bị sụp hoàn toàn xuống sông. Đây là vị trí có nguy cơ bị sạt lở rất
cao do lu tốc dòng chảy sông Sài Gòn tác động vào rất mạnh. Sau đó theo đề nghị của
ngời dân, Khu Đờng sông TP. Hồ Chí Minh đã đề xuất giải pháp bảo vệ bờ và đã
đợc Sở Giao thông Công chánh thành phố Hồ Chí Minh chấp thuận cho phép câu lạc
bộ quần vợt Lý Hoàng xây bờ kè chống sạt lở bờ. Công trình đợc xây dựng và sẽ góp
phần làm ổn định bờ khu vực này.
- Tháng 5/2004 có hai căn nhà trên bờ kênh Thanh Đa thuộc phờng 26 quận
Bình Thạnh bị sụp xuống sông. Đây là hai căn nhà xây cọc gỗ lấn chiếm nhô ra bờ
sông khoảng 6m trên chiều dài 14m. Những căn nhà sàn này xây đã lâu năm cây gỗ bị
mục và sụp xuống sông. Vụ sụp nhà xuống sông không gây thiệt hại về ngời và tài
sản cũng không nhiều lắm, nhng đây là lời cảnh báo đối với nhiều hộ dân c xây lấn
chiếm bờ sông.
§Ị tµi KC 08.29: Nghiªn cøu ®Ị xt c¸c gi¶i ph¸p KHCN ®Ĩ ỉn ®Þnh lßng dÉn h¹ du hƯ
thèng s«ng §ång Nai – Sµi Gßn phơc vơ ph¸t triĨn kinh tÕ x· héi vïng §«ng Nam Bé
Chuyªn ®Ị 2: b¸o c¸o hiƯn tr¹ng h¹ du hƯ thèng s«ng ®ång nai - sµi gßn
Phßng nghiªn cøu ®éng lùc s«ng, ven biĨn & c«ng tr×nh b¶o vƯ bê - viƯn khoa häc thđy lỵi miỊn nam 12
- §o¹n bê s«ng t¹i khu vùc kh¸ch s¹n s«ng Sµi Gßn vµ nhµ hµng Hoµng Ty
còng ®· ®−ỵc x©y dùng bê kÌ chèng s¹t lë b»ng cäc bªt«ng nªn ®o¹n nµy hiƯn nay
t−¬ng ®èi ỉn ®Þnh.

mét diƯn tÝch ®Êt kho¶ng h¬n 1.000m
2
.
HiƯn nay mét d·y nhµ dïng lµm n¬i nghØ
cđa c¸c vËn ®éng viªn ®· bÞ nøt vµ ®o¹n
nµy ®ang cã nguy c¬ s¹t lë rÊt cao.

H×nh 8: Sạt lở sân quần vợt Lý Hoàng
(đợt lở tháng 6/2005)

Đề tài KC 08.29: Nghiên cứu đề xuất các giải pháp KHCN để ổn định lòng dẫn hạ du hệ
thống sông Đồng Nai Sài Gòn phục vụ phát triển kinh tế xã hội vùng Đông Nam Bộ
Chuyên đề 2: báo cáo hiện trạng hạ du hệ thống sông đồng nai - sài gòn
Phòng nghiên cứu động lực sông, ven biển & công trình bảo vệ bờ - viện khoa học thủy lợi miền nam 13
- Vào lúc 3 giờ 45 phút ngày
14/6/2005 tại khu phố 1, phờng Linh
Đông, quận Thủ Đức gần 1.000m2 đất
thuộc bãi kinh doanh cát của ông Nguyễn
Văn út đã bất ngờ sụp xuống sông kéo
theo hai cần cẩn xúc cát (loại dài 10m) rơi
xuống nớc. Trên bờ cách đoạn sạt lở từ
10 -15m, xuất hiện một vết nứt dài
khoảng 80m và nguy cơ sạt lở đoạn nứt
này là rất cao.

Hình 9: Sạt lở tại khu phố 1, P. Linh
Đông, Thủ Đức
- Dọc theo kênh Thanh Đa bờ sông vẫn giữ nguyên hiện trạng không có một
đợt sạt lở nào, nhng đoạn ngã ba kênh Thanh Đa sông Sài Gòn một bờ kè khá đẹp dài
280m đã đợc xây dựng để bảo vệ các lô từ lô 2 đến lô 11 của khu c xá Thanh Đa nên

Tổng cộng đã có 4.950m kè đợc xây dựng với nhiều kết cấu khác nhau. Tuy nhiên việc
xây dựng kè bảo vệ bờ là tự phát, cha theo qui hoạch nên có nhiều kết cấu khác nhau, lồi
ra lõm vào làm mất vẻ mỹ quan của khu đô thị. (xem bảng vị trí các đoạn sạt lở và các
công trình bảo vệ bờ đã đợc xây dựng tại khu vực Thanh Đa).
5 . Khu vực ngã ba mũi Đèn Đỏ:
Ngã ba mũi Đèn Đỏ là nơi giao lu của 3 sông lớn là Sài Gòn, Đồng Nai và
Nhà Bè thuộc hệ thống sông Đồng Nai-Sài Gòn nên chế độ thủy lực, thủy văn rất phức
tạp vì vậy hiện tợng xói lờ bờ, biến đổi lòng dẫn cũng khá phức tạp. Ngoài ra, do hầu
hết các cảng lớn trên sông Sài Gòn và Đồng Nai đều nằm ở thợng lu cho nên đoạn
sông khu vực mũi Đèn đỏ hàng ngày phải hứng chịu những đợt sóng rất lớn do hàng
trăm tàu bè có tải trọng rất lớn ra vào các cảng trên. Trớc đây, trụ đèn đỏ báo hiệu có
vị trí cách trụ đèn hiện nay khoảng gần 200m, nghĩa là đờng bờ hiện nay cách đờng
bờ cũ của những năm 90 là khoảng hơn 200m. Do liên tục bị sạt lở, từ năm 1992 đến
nay trụ đèn đã đợc dời 4 lần và cứ sau mỗi lần dời thì bờ lại tiếp tục bị sạt lở.
- Năm 2000 Ban Quản lý đờng sông thuộc Cục bảo đảm và an toàn hàng hải
đã cho xây bờ kè bằng đá hộc bảo vệ bờ và trụ đèn, nhng chỉ trong vòng cha đầy 1
năm thì nhiều đoạn của bờ kè này đã bị sạt lở và nguy cơ sụp đổ trụ đèn báo là rất cao,
do đó vào năm 2002, Cục bảo đảm và an toàn hàng hải đã đầu t xây dựng bờ kè kiên
cố bằng bêtông và đá hộc, đồng thới xây dựng một cầu cảng dài 20m cho tàu tuần tra
của Ban Quản lý đờng sông ra vào. Nhờ vậy, hiện nay đoạn bờ sông khu vực trụ đèn
báo tại mũi Đèn đỏ tơng đối ổn định không còn bị sạt lở nữa. Việc xây dựng kè kiên
cố bảo vệ trụ đèn tại mũi Đèn đỏ đã góp phần rất lớn vào việc bảo đảm an toàn cho tàu
bè, ghe thuyền ra vào các cảng lớn trên sông Sài Gòn và Đồng Nai.
- Đoạn bờ sông hạ lu mũi Đèn
Đỏ cũng ổn định không bị sạt lở do dừa
nớc và bần mọc khá dày nên có khả
năng che chắn và bảo vệ bờ khá tốt.
- Tuy nhiên đoạn bờ sông Sài
Gòn dài khoảng 150m cách mũi Đèn đỏ
khoảng 50m về phía thợng lu thuộc

trung tâm huyện lỵ của huyện Tân Uyên, tỉnh Bình Dơng có chiều dài 44km. Đây là
đoạn sông có nhiều khúc sông cong và nhiều đoạn hai bên bờ lởm chởm đá. Đoạn này
lòng sông hẹp, bờ dốc đứng và khi hồ Trị An xả lũ thì dòng chảy rất mạnh chảy cuồn
cuộn, nhất là khi chảy qua các đoạn sông cong. Trong đoạn sông này có hai đoạn bị sạt
lở mạnh xảy ra trong các tháng từ tháng 2 đến tháng 9/2004:

Hình 13
: Các vị trí sạt lở trên sông Đồng Nai đoạn từ sau NMTĐ Trị An
đến cù lao Bạch Đằng
Đề tài KC 08.29: Nghiên cứu đề xuất các giải pháp KHCN để ổn định lòng dẫn hạ du hệ
thống sông Đồng Nai Sài Gòn phục vụ phát triển kinh tế xã hội vùng Đông Nam Bộ
Chuyên đề 2: báo cáo hiện trạng hạ du hệ thống sông đồng nai - sài gòn
Phòng nghiên cứu động lực sông, ven biển & công trình bảo vệ bờ - viện khoa học thủy lợi miền nam 16
a) Khu vực xã Tân An:
Ngày 12/6/2004 tại khu vực ấp 1, xã Tân An, huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai
đã xảy ra hiện tợng nứt và sụt lún đất dọc theo bờ sông Đồng Nai với chiều dài
khoảng gần 200m, bắt đầu từ nhà ông Nguyễn Văn Hùng và kết thúc tại nhà ông Cao
Thành Sơn. Việc nứt và sụt lún đất đờng bờ đã làm ảnh hởng đến 12 hộ dân trong
khu vực, cụ thể nh đã làm sụp đổ các bức tờng nhà của 5 căn hộ dân (do ba đờng
nứt đất này song song với nhau và nằm ngay sau các căn nhà của 13 hộ dân). Dọc theo
bờ sông đoạn bị nứt đất có nơi đất sụp xuống hơn 1m so với mặt đất ban đầu. Hiện nay,
khoảng cách từ mép sông đến đờng nứt gần nhất khoảng từ 5m đến 17m. Đoạn sông
Đồng Nai chảy qua khu vực nứt đất là đoạn sông cong với bờ tả thuộc tỉnh Đồng Nai
và bờ hữu thuộc tỉnh Bình Dơng. Bờ đoạn nứt đất thuộc huyện Vĩnh Cửu tỉnh Đồng
Nai. Cách khu vực này vào khoảng từ 250m - 300m về phía thợng lu tồn tại một dãy
đá ngầm nằm dới lòng sông làm cản trở dòng chảy tạo ra một dòng chảy quẩn mạnh
xoáy ngợc vào phía bờ tỉnh Đồng Nai làm bờ bị sạt lở mạnh, nhất là mỗi khi hồ Trị
An xả lũ. Trớc đây các hộ dân c sinh sống trong khu vực này chỉ là các dãy nhà tạm,
nhng từ đầu năm 2004 khi khi nhà máy nớc Thiện Tân chi trả các khoản bồi thờng
để giải toả hành lang an toàn lới điện của nhà máy thì nhiều hộ dân đã đồng loạt xây

Hờng, xã Thiện Tân, huyện Vĩnh Cửu,
Đồng Nai xảy ra một vụ trợt khối đất với
chiều dài khoảng 35m và lấn sâu vào đất
liền khoảng từ 7 15m.
Hình 14
: Sạt lở bến bốc xếp vật liệu xây
dựng tại x Thiện Tân, H. Vĩnh Cửu,
Đ
ồn
g
Na
iKết quả các đợt điều tra cuối tháng 3/2005 cho thấy, đoạn đờng bờ khu vực bị
sạt lở thuộc xã Tân An đã đợc điều tra tháng 11/2004 đến nay cha xảy ra thêm một
đợt sạt lở nào nữa, tuy nhiên lại xuất hiện thêm các đoạn bị sạt lở khác về phía thợng
lu xảy ra vào các tháng 1 và 2 năm 2005, cụ thể nh sau:
- Đoạn đờng bờ tả dài khoảng 300m thuộc ấp Bình Chung, xã Tân An bị sạt
lở sâu vào bờ khoảng từ 1,5m đến 2m và giữa tháng 1 năm 2005. Đợt sạt lở này đã làm
mất khoảng gần 500m
2
đất ruộng và rẫy trồng mía của nhân dân.
- Đoạn đờng bờ tả dài khoảng 150m thuộc ấp Bình Chánh, xã Tân An bị sạt
lở sâu vào bờ khoảng 1m vào đầu tháng 2 năm 2005 làm mất khoảng 120m2 đất ruộng
và đất trồng cây bạch đàn.
- Đoạn đờng bờ hữu thuộc ấp 2, xã Lạc An, huyện Tân Uyên, tỉnh Bình Dơng
có chiều dài khoảng 250m bị sạt lở sâu vào bờ khoảng 1,5m vào cuối tháng 1 năm 2005 đã
làm mất gần 300m
2

Đoạn sạt lở (ấp 2) 0709896 1223396
Kết quả các đợt khảo sát tháng 11+12/2005 cho thấy:
- Đoạn đờng bờ dài khoảng 20m phía sau trờng tiểu học Tân An và đoạn
đờng bờ dài 150m phía sau nhà ông Nguyễn Văn Dừa (số 295 Tỉnh lộ 768 thuộc ấp 2)
xã Tân An đã bị sạt lở trong mùa nớc lớn của năm 2005 (tháng 11). Đây là một trong
những đoạn bị sạt lở mạnh của sông Đồng Nai trong mùa nớc lớn của năm 2005.
Tại xã Tân An, Đồng Nai:
Bảng 2.3: Vị trí đoạn sạt lở tại xã Tân An, Đồng Nai
Vị trí đoạn sạt lở X Y
Nhà ông Nguyễn Văn Dừa 0708973 1220844
- Bờ sông Đồng Nai thuộc xã Thờng Tân, huyện Tân Uyên, Bình Dơng có 3
đoạn bị sạt lở tháng 11/2005:
Bảng 2.4: Vị trí đoạn sạt lở tại xã Thờng Tân, Bình Dơng

Kết quả các đợt khảo sát từ tháng 11 - 12/2005 cho thấy trên bờ sông Đồng
Nai khu vực các xã Tân An và Thờng Tân lại xuất hiện thêm 6 điểm sạt lở, trong đó
có đoạn phía sau nhà ông Nguyễn Văn Dừa là bị sạt lở nghiêm trọng, còn những đoạn
khác tơng đối ít hơn, nhng nguy cơ sạt lở vẫn còn rất cao.
Vị trí các đoạn sạt lở X Y
ấp 1, xã Thờng Tân 0703742 1219645
ấp 3, xã Thờng Tân 0703824 1219571
ấp 4, xã Thờng Tân 0703082 1219292
Đề tài KC 08.29: Nghiên cứu đề xuất các giải pháp KHCN để ổn định lòng dẫn hạ du hệ
thống sông Đồng Nai Sài Gòn phục vụ phát triển kinh tế xã hội vùng Đông Nam Bộ
Chuyên đề 2: báo cáo hiện trạng hạ du hệ thống sông đồng nai - sài gòn
Phòng nghiên cứu động lực sông, ven biển & công trình bảo vệ bờ - viện khoa học thủy lợi miền nam 19 Hình 15: Điểm sạt lở tại ấp 2, x Tân
A

nhiều nên đờng bờ ấp 2, xã Bình Lợi, Vĩnh Cửu và ấp 4 xã Tân Mỹ, Tân Uyên bị sạt
lở khá mạnh vào các tháng 2, tháng 6 và tháng 8 năm 2004. Những tài liệu khảo sát địa
hình lòng sông khu vực này của các ngành chức năng tỉnh Đồng Nai cho thấy, đoạn
này lòng sông rất sâu, có nơi sâu hơn 20m, trong khi chiều rộng lòng sông chỉ vào
khoảng 250m.
Đề tài KC 08.29: Nghiên cứu đề xuất các giải pháp KHCN để ổn định lòng dẫn hạ du hệ
thống sông Đồng Nai Sài Gòn phục vụ phát triển kinh tế xã hội vùng Đông Nam Bộ
Chuyên đề 2: báo cáo hiện trạng hạ du hệ thống sông đồng nai - sài gòn
Phòng nghiên cứu động lực sông, ven biển & công trình bảo vệ bờ - viện khoa học thủy lợi miền nam 20
- Tại ấp 2 xã Bình Lợi, tổng chiều
dài đờng bờ bị sạt lở là khoảng 800m, có
đoạn bờ bị sạt lở sâu vào khoảng 20m, hiện
tại đờng bờ đang bị dốc đứng, bậc thụt
khoảng 6m và nguy cơ sạt lở là rất cao. Mặc
dù dọc theo bờ đoạn này ít có nhà cửa,
nhng là các ruộng mía và đây là nguồn lợi
thu nhập chính của ngời dân, nên nếu
đờng bờ vẫn tiếp tục bị sạt lở thì sẽ gây
thiệt hại rất lớn cho ngời dân địa phơng.

Hình 19: Bờ sông Đồng Nai thuộc x Bình
Lợi, H. Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai tiếp tục sạt
lở nghiêm trọng
- Đoạn đờng bờ dài khoảng 200m tại ấp 4, xã Tân Mỹ, huyện Tân Uyên cũng
đã bị sạt lở vào tháng 8/2004. Đoạn này nằm ngay tại bờ lõm đỉnh cong của sông Đồng
Nai và cũng do tác động của dòng chảy cũng nh lợng cát giữa sông bị mất nhiều nên
bị sạt lở cũng rất mạnh, nhất là vào các tháng hồ Trị An xả lũ.
Kết quả các đợt điều tra cuối tháng 3/2005 cho thấy, đoạn đờng bờ các khu
vực bị sạt lở vào năm 2004 thuộc xã Bình Lợi, huyện Vĩnh Cửu, Đồng Nai đến nay đã
tơng đối ổn định, không còn bị sạt lở thêm, tuy nhiên một số đoạn bờ nhánh phải sông

sông Đồng Nai.
2. Đoạn từ Uyên Hng đến cù lao Ba Xang, Ba Xê:
Đây là đoạn sông chuyển tiếp từ vùng đồi núi cao nguyên xuống vùng đồng
bằng. So với đoạn trớc thì ở đoạn này sông Đồng Nai có những thay đổi cơ bản nh
sau: Hớng sông thay đổi từ hớng Đông - Đông bắc sang hớng Nam - Đông Nam,
lòng sông mở rộng và phân lạch trên nhiều đoạn. Do sự thay đổi của tính chất sông
cũng nh những thay đổi về các điều kiện địa hình, địa chất nên đoạn sông có những
diễn biến phức tạp hơn đoạn sông trớc. Dựa vào những đặc điểm, có thể chia đoạn
sông thành 2 phân đoạn chính: Đoạn 1 từ Uyên Hng đến cuối cù lao Rùa và đoạn 2
chảy qua khu vực thành phố Biên Hòa, từ cù lao Rùa tới các cù lao Ba Xang, Ba Xê.
A. Đoạn từ Thị trấn Uyên Hng đến cuối cù lao Rùa:
Đoạn này có chiều dài khoảng 30km và sông Đồng Nai có 2 lần phân lạch:
- Lần phân lạch thứ nhất đợc bắt đầu từ thị trấn Tân Uyên, sông Đồng Nai chia làm
hai nhánh, nhánh lớn chảy theo hớng Tây Đông, còn nhánh nhỏ chảy theo hớng
gần nh Bắc Nam. Lần phân lạch này hình thành nên một cù lao lớn nhất của sông
Đồng Nai bao gồm 4 ấp của xã Bạch Đằng với dân số khoảng hơn 400 ngời.

Theo nhiều tài liệu thống kê thì
cù lao này đợc hình thành đã rất lâu,
nhng không rõ thời gian. Đất trên cù lao
phần lớn là đất rất chắc, cho nên hiện
tợng xói lở bờ hầu nh ít xảy ra. Tuy
nhiên bờ nhánh trái của cù lao có một số
đoạn ngắn cũng bị sạt lở nhất là vào các
tháng mùa lũ khi hồ Trị An xả lũ, còn bờ
nhánh phải sông Đồng Nai thì dòng chảy
rất yếu, ngay cả trong mùa lũ nên hầu
nh không có một đoạn nào bị sạt lở.
Hình 21
: Các vị trí xói, bồi và hiện trạng

Hình 22: Đoạn sạt lở cách đuôi cù lao
Rùa 500m về thợng lu
- Đoạn đờng bờ ngay đuôi cù lao (bờ đối diện với phờng Bửu Long, TP. Biên
Hoà) có chiều dài bị sạt lở khoảng 250m làm cho trụ đèn báo phải di dời 2 lần trong
các năm từ 2002 đến 2004. Hiện nay các ngành chức năng đã đóng cọc tràm để bảo vệ
phần chân trụ đèn báo, nhng các phần đờng bờ khác vẫn tiếp tục bị sạt lở.
Đoạn đờng bờ đuôi cù lao (đối diện với xã Thạnh Phớc, huyện Tân Uyên,
Bình Dơng) bị sạt lở khoảng 350m và tốc độ sạt lở đoạn này là rất mạnh. Nguyên
nhân là do nhánh sông Đồng Nai này có chiều rộng khá hẹp (khoảng từ 150m 180m),
nhng ghe thuyền, kể cả xà lan qua lại đoạn này rất nhiều, ngoài ra, dòng chảy trên
đoạn sông này cũng khá mạnh nhất là khi hồ Trị An xả lũ và việc khai thác cát lén lút
vẫn thờng hay tiếp diễn trên đoạn sông này. Mãi đến tháng 7/2004 các cấp chính
quyền tỉnh Đồng Nai mới cấm ghe, thuyền, xà lan khai thác cát trong đoạn sông này,
nhng do lợng cát bị khái thác khá lớn nên đờng bờ vẫn còn tiếp tục bị sạt lở.
Đề tài KC 08.29: Nghiên cứu đề xuất các giải pháp KHCN để ổn định lòng dẫn hạ du hệ
thống sông Đồng Nai Sài Gòn phục vụ phát triển kinh tế xã hội vùng Đông Nam Bộ
Chuyên đề 2: báo cáo hiện trạng hạ du hệ thống sông đồng nai - sài gòn
Phòng nghiên cứu động lực sông, ven biển & công trình bảo vệ bờ - viện khoa học thủy lợi miền nam 23

Hình 23: Đoạn lở nhánh bờ trái
cù lao Rùa

Hình 24: Đoạn lở nhánh bờ phải cù lao
Rùa
- Đoạn đờng bờ trên cù lao ngay khúc sông cong thuộc ấp 3, xã Thạnh Phớc
(đối diện với doi đất thuộc ấp 1, xã Thạnh Phớc) có chiều dài khoảng 300m bị sạt lở
với tốc độ trung bình hàng năm là từ 2m 3m. Do bờ liên tục bị sạt lở nên phần đầu cù
lao Rùa thuộc ấp 3 đang có nguy cơ bị chia cắt làm hai phần vì hiện nay chiều rộng cù
lao đoạn này chỉ còn vào 60m và cha có một công trình nào bảo vệ.
Kết quả các đợt điều tra, khảo sát cuối tháng 3/2005 cho thấy, đoạn đờng bờ

Bảng 2.6: Vị trí đoạn sạt lở tại cù lao Rùa
Vị trí các đoạn sạt lở X Y
Điểm số 1 0695080 1213025
Điểm số 2 0694806 1213178
Điểm số 3 0695777 1213270
Điểm số 4 0696720 1213550
Ghi chú: X, Y là tọa độ các điểm giữa đoạn bị sạt lở.
Vị trí các đoạn bị sạt lở tại bến đò Xóm lá, phờng Bửu Long, TP. Biên Hòa
nh sau:
Bảng 2.7: Vị trí đoạn sạt lở tại phờng Bửu Long, TP. Biên Hòa
Vị trí đoạn sạt lở X Y
Đoạn sạt lở 0695824 1213546

Đờng bờ khu vực cù lao Rùa cha xuất hiện một vị trí sạt lở nào thêm so với
trớc đây. Đó là kết quả của đợt khảo sát tháng 11/2005 vừa qua.
B. Đoạn từ cù lao Rùa đến các cù lao Ba Xang, Ba Xê:
Sông Đồng Nai từ cuối cù lao Rùa đến các cù lao Ba Xê (thuộc Thành phố
Biên Hòa), cù lao Ba Xang (thuộc Thành phố Hồ chí Minh) với chiều dài khoảng 11km
có địa hình phức tạp với nhiều đoạn phân lu lớn, trong đó có đoạn phân lu hình
thành cù lao Phố và các đoạn phân lu hình thành các cù lao Ba Xang và Ba Xê.
Do địa hình sông Đồng Nai khu vực thành phố Biên Hòa bị tác động bởi các
công trình nhân tạo nh cầu Hóa An, cầu Ghềnh, cầu Rạch Cát, cầu Đồng Nai, các
công trình bảo vệ bờ cục bộ thiếu qui hoạch nh các cảng Đồng Nai và mới đây là cảng
Bình Dơng, các cụm dân c lấn chiếm cả lòng sông, việc khai thác cát thiếu qui
hoạch, nạn đổ đất đá xây kè lấn chiếm đất để xây dựng các khu nghỉ mát, nhà hàng,
quán càphê, các bãi khai thác và vật liệu xây dựng, các nhà nổi nuôi cá bè trên sông đã
làm thay đổi kết cấu dòng chảy, gây nên sạt lở hai bên bờ sông Đồng Nai đoạn chạy
qua thành phố Biên Hòa.
Trên dòng chính sông Đồng Nai:
(a). Đoạn từ cù lao Rùa đến cầu Hóa An: