BỘ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

BỘ NÔNG NGHIỆP & PTNT

VIỆN KHOA HỌC THỦY LI MIỀN NAM Chương trình bảo vệ môi trường và phòng tránh thiên tai

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU CẤP NHÀ NƯỚC – MÃ SỐ KC-08.29

NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP KHCN ĐỂ ỔN ĐỊNH LÒNG DẪN
HẠ DU HỆ THỐNG SÔNG ĐỒNG NAI - SÀI GÒN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN
KINH TẾ - XÃ HỘI VÙNG ĐÔNG NAM BỘ

Chuyên đề 2:

BÁO CÁO KẾT QUẢ
ĐIỀU TRA KHẢO SÁT THỰC ĐỊA VỀ TÌNH HÌNH
XÓI BỒI DỌC SÔNG HẠ DU ĐỒNG NAI - SÀI GÒN,
MỨC ĐỘ THIỆT HẠI VÀ ẢNH HƯỞNG Chủ nhiệm đề tài: PGS.TS. Hoàng Văn Huân

Chủ nhiệm chuyên đề: TS. Nguyễn Thế Biên
Tham gia thực hiện: ThS. Nguyễn Anh Tiến

TìNH HìNH XóI, BồI VùNG Hạ DU SÔNG ĐồNG NAI- SàI
GòN.
5

II.1
Tình hình xói lở bờ
5

II.1.1. Sông Sài Gòn
5
1. Khu vực từ hồ Dầu Tiếng đến cầu Bình Phớc 5
2. Khu vực thợng và hạ lu cầu Bình Phớc 7
3. Khu vực nhà thờ Fatima 9
4. Khu vực bán đảo Thanh Đa 9
5. Khu vực ngã ba mũi Đèn Đỏ 14
6. Khu vực ngã ba mũi Nhà Bè 15

II.1.2 Sông Đồng Nai 15
1. Đoạn từ chân đập Trị An đến Uyên Hng 15
2. Đoạn từ Uyên Hng đến cù lao Ba Xang, Ba Xê 21
3. Đoạn từ cù lao Ba Xang, Ba Xê đến ngã ba mũi
Đèn đỏ
30

II.1.3 Sông Lòng Tàu 35
1. Phần phía bờ hữu sông. 35
2. Phần phía bờ tả sông. 39

II.1.4 Sông Nhà Bè Soài Rạp 41


Phòng nghiên cứu động lực sông, ven biển & công trình bảo vệ bờ - viện khoa học thủy lợi miền nam
2 II.4 Phân loại bồi lắng 69
III.
Các khu vực xói, bồi trọng điểm hạ du sông Đồng
Nai - Sài Gòn
70

III.1
Tiêu chí
70
III.1.1. Dựa vào mức độ xói, bồi 70
III.1.2. Dựa vào vị trí của các đoạn bị xói lở 70
III.1.3. Nút khống chế của con sông 70
III.1.4. Các tiêu chí khác 70

III.2
Các khu vực xói bồi
71
III.2.1. Khu vực thành phố Biên Hoà (sông Đồng Nai) 71
III.2.2. Khu vực bán đảo Thanh Đa (sông Sài Gòn) 71
III.2.3. Khu vực Nhà Bè (sông Nhà Bè) 71
III.2.4. Khu vực cầu Mơng Chuối (sông Mơng Chuối) 72
III.2.5. Khu vực cửa sông Soài Rạp 72
IV.
Những ảnh hởng của xói, bồi lòng dẫn
73


thống sông Đồng Nai Sài Gòn phục vụ phát triển kinh tế xã hội vùng Đông Nam Bộ
Chuyên đề 2: báo cáo hiện trạng hạ du hệ thống sông đồng nai - sài gòn
Phòng nghiên cứu động lực sông, ven biển & công trình bảo vệ bờ - viện khoa học thủy lợi miền nam
3BáO CáO KếT QUả ĐIềU TRA khảo sát tình hình xói,
bồi hạ du sông đồng nai sài gòn
(Kết quả điều tra cập nhật đến tháng 12/2005)
I. Đặt vấn đề:
Lu vực sông Đồng Nai - Sài Gòn đóng vai trò quan trọng trong sự nghiệp phát
triển kinh tế - xã hội của đất nớc. Tuy dân số chiếm khoảng gần 19% và diện tích
chiếm 14,9% của cả nớc nhng kinh tế hàng năm lại luôn chiếm tỷ trọng từ 30 - 40%
tổng sản phẩm quốc nội của cả nớc. Đặc biệt vùng hạ du có những thành phố, hải
cảng, khu công nghiệp lớn bậc nhất, tiềm năng thuỷ điện lớn đứng thứ hai, lại nằm
trong vùng có trình độ khoa học, công nghệ cao và vùng kinh tế trọng điểm phát triển
nhanh nhất nớc ta.
Lu vực sông Đồng Nai còn là căn cứ hậu cần quan trọng của công nghiệp
khai thác dầu khí đang hiện là ngành kinh tế mũi nhọn của nớc ta, là động lực mạnh
mẽ thúc đẩy sự phát triển các ngành kinh tế khác.
Tuy nhiên, kinh tế càng phát triển thì lu vực càng phải đối mặt với nhiều vấn
đề khá phức tạp, trong đó vấn đề sạt lở bờ sông và ô nhiễm môi trờng nớc đã gây ra
những hậu quả rất lớn đối với chiến lợc phát triển kinh tế của cả lu vực. Hàng chục
ngàn hecta rừng bị tàn phá kèm theo hậu quả mất rừng làm tăng lũ lụt vào mùa ma,
giảm nguồn nớc ngọt, tăng xâm nhập mặn vào mùa kiệt, giảm đa dạng sinh học, làm
mất cân bằng sinh thái và làm cho hình thái sông vùng hạ du biến đổi sâu sắc gây ra
những tác động tiêu cực đến hàng triệu ngời dân đang sinh sống trong vùng. Nguồn
nớc từ bao đời nay nuôi sống cả một vùng dân c đông đúc nay đang bị ô nhiễm và
làm bẩn bởi một lợng lớn thuốc bảo vệ thực vật, nớc thải từ các khu vực khai thác
khoáng sản, các khu công nghiệp chảy vào...
II. Tình hình xói, bồi vùng hạ du sông Đồng Nai - Sài Gòn
II.1. Tình hình xói lở bờ:
II.1.1. Sông Sài Gòn:
1. Khu vực từ hồ Dầu Tiếng đến cầu Bình Phớc:
Từ hồ Dầu Tiếng đến cầu Bình Phớc có chiều dài khoảng 90km chảy qua
nhiều địa phận khác nhau thuộc các tỉnh Tây Ninh, Bình Dơng, TP. Hồ Chí Minh.
Dòng sông quanh co, uốn khúc và bờ đá nên địa hình khá phức tạp và đoạn từ hồ Dầu
Tiếng đến Củ Chi hầu nh không có ghe thuyền lu thông do lòng sông dốc và rất
nhiều đá lởm chởm. Do đặc tính địa hình nên có thể chia đoạn này thành hai đoạn nhỏ
là từ hồ Dầu Tiếng đến đền Bến Dợc, Củ Chi và đoạn từ đền Bến Dợc Củ Chi đến
cầu Bình Phớc:
a) Đoạn từ hồ Dầu Tiếng đến đền Bến Dợc Củ Chi: có chiều dài khoảng
45km chảy qua các huyện Dơng Minh Châu, Trảng Bàng thuộc tỉnh Tây Ninh, huyện
Dầu Tiếng, tỉnh Bình Dơng và huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh. Đoạn này lòng
sông tơng đối dốc và rất nhiều đoạn cong, trong đó có một số đoạn cong rất gấp khúc.
Tuy nhiên do sông có nhiều bờ đá lởm chởm nên hầu nh rất ít bị sạt lở, mặc dù khi hồ
Dầu Tiếng xả lũ thì lu lợng và lu tốc rất lớn. Theo các đợt điều tra, khảo sát hiện
trạng bờ sông tháng 10 và tháng 11/2004 thì chỉ có một đoạn đờng bờ tại ấp 2, xã Bến
Củi, huyện Dơng Minh Châu, tỉnh Tây Ninh là bị sạt lở tơng đối mạnh. Chỉ riêng từ
tháng 11/2003 đến tháng 7/2004 trên đoạn đờng bờ có chiều dài khoảng 350m tại ấp
này bị sạt lở, nhiều nhất là tại bến đò Bến Củi bị sạt lở sâu vào bờ khoảng 7m trên
chiều dài 180m, còn trung bình các đoạn khác bị sạt từ 2m đến 5m. Theo nhiều ngời
dân sống trong khu vực này cho biết, trong khoảng thời gian trên cứ từ nửa đêm đến
khoảng 3 giờ sáng rất nhiều ghe nhỏ tập trung dọc theo đoạn này khai thác đá nhỏ, nếu
khi đợc phát hiện thì ghe bỏ chạy còn nếu không đợc phát hiện thì cứ khai thác bừa
bãi làm cho lòng sông bị đào bới và bờ bị sạt lở. Mãi đến tháng 6/2004 thì các cấp
chính quyền ở Tây Ninh và Bình Dơng phối hợp đã ngăn chặn đợc tình trạng khai
thác đá nhỏ, tuy nhiên bờ hiện nay vẫn còn tiếp tục bị sạt lở nhng tơng đối ít hơn.

Đờng bờ sông Sài Gòn từ xã Phú Mỹ Hng đến cuối xã An Phú huyện Củ Chi
có chiều dài khoảng 11km, trong đó có đoạn dài khoảng 500m thuộc khu di tích lịch sử
đền Bến Dợc và địa đạo Củ Chi bị sạt lở mạnh. Đoạn bờ lở nằm ngay khu đền Bến
Dợc có nguy cơ gây mất ổn định khu đền nên các cấp chính quyền thành phố Hồ Chí
Minh đã đầu t xây dựng một tuyến kè dài hơn 300m để bảo vệ khu đền.
Đoạn đờng bờ từ cuối xã An Phú, huyện Củ Chi đến cuối xã Phú An, huyện
Bến Cát có chiều dài khoảng 20km có nhiều nơi bờ sông thấp hơn mực nớc triều
cờng, cho nên mỗi khi triều cờng thì nớc tràn vào sâu trong nội đồng và gây nên
tình trạng ngập úng nhiều nơi dọc theo hai bên bờ sông. Vì thế trong những năm vừa
qua, Nhà nớc đã đầu t xây dựng các tuyến đê bao dọc theo hai bên bờ sông để ngăn
chặn tình trạng ngập úng các khu vực này. Các tuyến đê này đã có tác dụng rất lớn, tuy
nhiên trong thời gian gần đây nhiều đoạn đã bị h hỏng, trong đó có nhiều chỗ bị h

hỏng khá nặng làm cho một số nơi trong huyện Củ Chi và tỉnh Bình Dơng thờng
xuyên bị ngập sâu trong nớc nhất là trong các đợt triều cờng của các tháng 9 + 10 +
11/2003, tháng 11 + 12/2004 và gần đây nhất là đợt triều cờng kéo dài nhiều ngày từ
ngày 3 đến 8/11/2005 gây ra rất nhiều thiệt hại cho nhân dân trong vùng. Đờng bờ
trong đoạn này hầu nh rất ít bị sạt lở, chỉ có tình trạng thờng bị ngập sâu trong nớc
mỗi khi triều cờng. Từ khi đa vào vận hành hồ Dầu Tiếng (từ năm 1984) đến nay thì
sông Sài Gòn hầu nh không có lu lợng nguồn vì vậy tránh đợc tình trạng ngập lụt
nh trớc đây và hiện tợng sạt lở bờ sông do tác động của dòng chảy nguồn hầu nh
không còn nữa. Ngoài ra, trong đoạn này của sông Sài Gòn, mật độ ghe thuyền rất ít
nên các tác động của sóng tàu cũng không ảnh hởng đến các quá trình sạt lở bờ.
Đề tài KC 08.29: Nghiên cứu đề xuất các giải pháp KHCN để ổn định lòng dẫn hạ du hệ
thống sông Đồng Nai Sài Gòn phục vụ phát triển kinh tế xã hội vùng Đông Nam Bộ
Chuyên đề 2: báo cáo hiện trạng hạ du hệ thống sông đồng nai - sài gòn
Phòng nghiên cứu động lực sông, ven biển & công trình bảo vệ bờ - viện khoa học thủy lợi miền nam
7
nhiên một vấn đề đang làm quan tâm đến các ngành chức năng và nhân dân dọc theo
sông Sài Gòn là một số nơi ở huyện Củ Chi ruộng đã bị mặn, tuy mức độ còn ít, nhng
nếu không có ma thì hồ Dầu Tiếng sẽ buộc phải giữ n
ớc lại và không xả xuống hạ du,
lúc đó độ mặn sẽ tăng cao, ảnh hởng lớn đến đời sống và sản xuất của ngời dân.
2. Khu vực thợng và hạ lu cầu Bình Phớc:
Trong những năm từ 2000 đến 2003 bờ sông Sài Gòn, đoạn từ cầu Bình Phớc
đi về phía thợng lu thuộc các phờng Hiệp Bình Phớc, huyện Thủ Đức, TP. Hồ Chí
Minh và xã Vĩnh Phú, huyện Thuận An, tỉnh Bình Dơng thờng xuyên bị sạt lở, có
Đề tài KC 08.29: Nghiên cứu đề xuất các giải pháp KHCN để ổn định lòng dẫn hạ du hệ
thống sông Đồng Nai Sài Gòn phục vụ phát triển kinh tế xã hội vùng Đông Nam Bộ
Chuyên đề 2: báo cáo hiện trạng hạ du hệ thống sông đồng nai - sài gòn
Phòng nghiên cứu động lực sông, ven biển & công trình bảo vệ bờ - viện khoa học thủy lợi miền nam
8nơi sạt lở lấn sâu vào bờ từ 5 - 10m qua mỗi đợt, điển hình nh đợt sạt lở nhà hàng
Thanh Cảnh năm 2000 và 2001, đợt sạt lở kho chứa vôi của lò vôi Tấn Phát năm 2001
và năm 2002. Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng sạt lở mạnh là do tình hình khai
thác cát rất phổ biến trên đoạn sông Sài Gòn thuộc địa phận tỉnh Bình Dơng từ Thủ
Dầu Một đến huyện Thuận An trong những năm từ 1999 đến năm 2002. Năm 2003
tình hình sạt lở tuy vẫn còn, nhng không nghiêm trọng nh các năm trớc đó, do các
cấp chính quyền tỉnh Bình Dơng đã nghiêm cấm, không cho khai thác cát dọc theo
lòng sông và nhiều hộ gia đình sống dọc theo bờ sông đã xây dựng những bờ kè bảo vệ
bờ bằng bêtông, rọ đá hay bằng cừ tràm.
- Đoạn đờng bờ tả sông Sài Gòn thuộc khu du lịch Thanh Cảnh, TP. Hồ Chí
Minh đã đợc đầu t xây dựng kè bảo vệ bờ dài gần 1.000m với hai cầu tàu dành cho
ghe thuyền và canô đa đón khách du lịch. Ngoài ra, một số đoạn khác nối tiếp hai bên
bờ kè đã đợc thả rất nhiều lục bình để chống lại tác động của sóng và dòng chảy cũng
là một trong những nguyên nhân gây nên xói lở bờ. Đoạn này hiện nay đã tơng đối ổn

- Đoạn đờng bờ hữu sông Sài Gòn, đoạn đối diện nhà máy đay Indira Ghandi
thuộc phờng An Phú Đông, quận 12 có một số đoạn bị sạt lở, nh đoạn khu biệt thự
An Phú Đông, do xây dựng khu biệt thự có tải trọng trên bờ lớn và đây cũng là đoạn
sông cong nên thờng bị sạt lở. Hiện nay ban Quản lý khu biệt thự đã cho xây dựng
một số đoạn kè bảo vệ bờ trên các đoạn xung yếu nên đã khắc phục đợc tình trạng sạt
lở này. Ngoài ra, cũng có hai đoạn bờ bồi và có rất nhiều dừa nớc và một ít bần mọc
tự nhiên nên đã bảo vệ bờ một cách hữu hiệu.
3. Khu vực nhà thờ Fatima:

Sông Sài Gòn, đoạn nhà thờ Fatima cách cầu Bình Lợi 350m về phía thợng
lu, thuộc phờng Hiệp Bình Chánh, Thủ Đức, trớc đây là một trong những điểm bị
sạt lở trọng điểm của thành phố Hồ Chí Minh. Trớc năm 2000 khoảng cách từ nền của
nhà thờ đến bờ sông là khoảng 60m, nhng do bờ thờng xuyên bị sạt lở nên khoảng
cách này cứ bị thu hẹp dần và đến những năm gần đây chỉ còn khoảng 20m. Do đó
Giáo xứ dòng thánh Fatima đã đầu t xây dựng một bờ kè dài khoảng 100m để bảo vệ
nhà thờ. Tuy nhiên do việc thiết kế và thi công cha theo đúng qui trình, qui phạm nên
đoạn bờ kè này đã nhanh chóng bị h hỏng mặc dù trong giai đoạn từ sau khi hồ Dầu
Tiếng đợc đa vào sử dụng thì sông Sài Gòn hầu nh không có lu lợng nguồn, do
đó không có tác động của dòng chảy nguồn. Đến khoảng năm 2000 thì nhiều đoạn của
bờ kè bảo vệ nhà thờ đã bị sụp xuống sông, những đoạn còn lại bị võng xuống và khu
tiền sảnh của nhà thờ lại có nguy cơ sụp đổ. Năm 2002 giáo xứ nhà thờ lại đầu t xây
dựng bờ kè mới trên nền đoạn bờ kè cũ bị sụp đổ và đến tháng 6/2003 đã đợc xây
dựng xong. Bờ kè đợc xây dựng bằng hai hàng cọc bêtông dài 18m và tờng chắn
bằng tấm bêtông. Hiện nay đoạn đờng bờ này đã tơng đối ổn định và không còn bị
sạt lở nữa. Tuy nhiên một đoạn đờng bờ nối tiếp của bờ kè về phía hạ lu dài khoảng
60m, không thuộc địa phận nhà thờ lại bị sạt lở và có nguy cơ lan rộng thêm.
Kết quả đợt điều tra tháng 12/2005 cho thấy bờ sông Sài Gòn khu vực nhà thờ
Fatima từ đợt khảo sát tháng 10/2004 và đợt tháng 4/2005 đến nay vẫn giữ nguyên hiện
trạng không có một đoạn nào bị sạt lở và đờng bờ hiện nay là rất ổn định.
4. Khu vực bán đảo Thanh Đa:

hại về vật chất là rất lớn: nhà kho tang vật của Công an quận Bình Thạnh số 595/11
đờng Xô Viết Nghệ Tĩnh thuộc phờng 26, Bình Thạnh bị sạt lở ngày 29/6/2002, vụ
sạt lở một đoạn bờ sông dài khoảng 200m của Trạm than Sài Gòn của Công ty than
miền Nam thuộc phờng 25, quận Bình Thạnh ngày 8/7/2002 làm mất hơn 4.000 tấn
than cám, trị giá khoảng 1 tỉ đồng, vụ sạt lở quán cháo vịt Bích Liên số 1002 đờng Xô
Viết Nghệ Tĩnh vào ngày 14/7/2002 đã làm mất khoảng hơn 200m
2
đất ngay sát mố
cầu Kinh Thanh Đa.

Hình 3: Quán Càfê APT, phờng 28- quận
Bình Thạnh bị sụp vào đêm 20/6/01.

Hình 4: Sạt lở quán cháo vịt Bích Liên
Thanh Đa, Q.Bình Thạnh
Đề tài KC 08.29: Nghiên cứu đề xuất các giải pháp KHCN để ổn định lòng dẫn hạ du hệ
thống sông Đồng Nai Sài Gòn phục vụ phát triển kinh tế xã hội vùng Đông Nam Bộ
Chuyên đề 2: báo cáo hiện trạng hạ du hệ thống sông đồng nai - sài gòn
Phòng nghiên cứu động lực sông, ven biển & công trình bảo vệ bờ - viện khoa học thủy lợi miền nam
11
Hình5: Sạt lở kho tang vật công an Q. Bình
Thạnh Hình 6: Sạt lở bờ sông Sài Gòn tại Cty
than miền Nam - P.25, Q.Bình Thạnh
- Đêm 29/6/2003 khu vực sân

mục và sụp xuống sông. Vụ sụp nhà xuống sông không gây thiệt hại về ngời và tài
sản cũng không nhiều lắm, nhng đây là lời cảnh báo đối với nhiều hộ dân c xây lấn
chiếm bờ sông.
§Ị tµi KC 08.29: Nghiªn cøu ®Ị xt c¸c gi¶i ph¸p KHCN ®Ĩ ỉn ®Þnh lßng dÉn h¹ du hƯ
thèng s«ng §ång Nai – Sµi Gßn phơc vơ ph¸t triĨn kinh tÕ x· héi vïng §«ng Nam Bé
Chuyªn ®Ị 2: b¸o c¸o hiƯn tr¹ng h¹ du hƯ thèng s«ng ®ång nai - sµi gßn
Phßng nghiªn cøu ®éng lùc s«ng, ven biĨn & c«ng tr×nh b¶o vƯ bê - viƯn khoa häc thđy lỵi miỊn nam
12- §o¹n bê s«ng t¹i khu vùc kh¸ch s¹n s«ng Sµi Gßn vµ nhµ hµng Hoµng Ty
còng ®· ®−ỵc x©y dùng bê kÌ chèng s¹t lë b»ng cäc bªt«ng nªn ®o¹n nµy hiƯn nay
t−¬ng ®èi ỉn ®Þnh.
- Nh÷ng ®o¹n ®−êng bê s«ng thc b¸n ®¶o Thanh §a nh− ®o¹n nhµ hµng gÊu
Misa dµi 50m, ®o¹n cđa C«ng ty Hãa mü phÈm P/S dµi 70m thc khu phè 1, Ph−êng
28, ®o¹n ®−êng bê dµi 300m ngay ng· ba r¹ch CÇu cèng thc khu phè 2, ph−êng 28,
B×nh Th¹nh, ®o¹n ®−êng bê h÷u ngay s¸t mè cÇu Kinh, Thanh §a, ®o¹n ®−êng bê
thc c¸c Êp An §iỊn vµ Th¶o §iỊn, ph−êng An Phó, qn 2, ®o¹n ®−êng bê c¸ch r¹ch
¤ng Ng÷ 200m vỊ phÝa h¹ l−u, thc khu phè 1, ph−êng 28, qn B×nh Th¹nh ®ang cã
nguy c¬ s¹t lë rÊt cao vµ cã thĨ sơp bÊt cø lóc nµo.
Tõ th¸ng 10/2004 ®Õn ci th¸ng 3/2005 bê s«ng Sµi Gßn, b¸n ®¶o Thanh §a
vµ kªnh Thanh §a ch−a x¶y ra mét vơ s¹t lë nµo. Nh÷ng ®iĨm nãng bÞ s¹t lë tr−íc ®©y
hiƯn nay hÇu nh− ®· ®−ỵc x©y dùng bê kÌ d−íi nhiỊu h×nh thøc kh¸c nhau ®Ĩ b¶o vƯ bê
c¸c ®o¹n s¹t lë nµy, ®iĨn h×nh nh−:
- §−êng bê ®o¹n kh¸ch s¹n s«ng Sµi Gßn ®· ®−ỵc ®ãng cäc bªt«ng trßn ®−êng
kÝnh cäc 45cm víi h×nh thøc ®ãng dµy ken s¸t nhau, ®o¹n nhµ hµng Hoµng Ty ®ãng
cäc bªt«ng vu«ng (30x30)cm, b−íc cäc 1,5m vµ l¸t tÊm ®an b»ng bªt«ng.
- §−êng bê ®o¹n héi qu¸n APT vµ Trung t©m cai nghiƯn ma tóy Thanh §a
®−ỵc ®ãng cäc bªt«ng (25x25)cm vµ l¸t tÊm bªt«ng
- §o¹n Hỵp t¸c x· ®ãng tµu TiỊn Phong ®−ỵc gia cè bê b»ng ®¸ héc vµ x©y

- Vào lúc 3 giờ 45 phút ngày
14/6/2005 tại khu phố 1, phờng Linh
Đông, quận Thủ Đức gần 1.000m2 đất
thuộc bãi kinh doanh cát của ông Nguyễn
Văn út đã bất ngờ sụp xuống sông kéo
theo hai cần cẩn xúc cát (loại dài 10m) rơi
xuống nớc. Trên bờ cách đoạn sạt lở từ
10 -15m, xuất hiện một vết nứt dài
khoảng 80m và nguy cơ sạt lở đoạn nứt
này là rất cao.

Hình 9: Sạt lở tại khu phố 1, P. Linh
Đông, Thủ Đức
- Dọc theo kênh Thanh Đa bờ sông vẫn giữ nguyên hiện trạng không có một
đợt sạt lở nào, nhng đoạn ngã ba kênh Thanh Đa sông Sài Gòn một bờ kè khá đẹp dài
280m đã đợc xây dựng để bảo vệ các lô từ lô 2 đến lô 11 của khu c xá Thanh Đa nên
đoạn này rất ổn định.
-Ngoài ra, các đoạn bờ sông dọc theo các phờng Thảo Điền và An Phú, quận
Thủ Đức cũng đã xây dựng xong các bờ kè bằng bêtông để bảo vệ các cơ sở hạ tầng
nh nhà cửa, khách sạn...
Một số điểm nóng bị sạt lở trớc đây của bán đảo Thanh Đa đã đợc xây dựng
kè bảo vệ bờ dới nhiều hình thức khác nhau nh:
- Đoạn khách sạn sông Sài Gòn đã đợc đóng cọc bêtông tròn đờng kính cọc 45cm
với hình thức đóng dày ken sát nhau, đoạn nhà hàng Hoàng Ty đóng cọc bêtông vuông
(30x30)cm, bớc cọc 1,5m và lát tấm đan bằng bêtông.
- Đờng bờ đoạn hội quán APT và Trung tâm cai nghiện ma túy Thanh Đa đợc
đóng cọc bêtông (25x25)cm và lát tấm bêtông
- Đoạn Hợp tác xã đóng tàu Tiền Phong đợc gia cố bờ bằng đá hộc và xây thêm
cầu cảng.
- Đoạn nhà thờ La San Mai Thôn đã đợc xây dựng bờ kè dài 395m bằng cọc

vị trí cách trụ đèn hiện nay khoảng gần 200m, nghĩa là đờng bờ hiện nay cách đờng
bờ cũ của những năm 90 là khoảng hơn 200m. Do liên tục bị sạt lở, từ năm 1992 đến
nay trụ đèn đã đợc dời 4 lần và cứ sau mỗi lần dời thì bờ lại tiếp tục bị sạt lở.
- Năm 2000 Ban Quản lý đờng sông thuộc Cục bảo đảm và an toàn hàng hải
đã cho xây bờ kè bằng đá hộc bảo vệ bờ và trụ đèn, nhng chỉ trong vòng cha đầy 1
năm thì nhiều đoạn của bờ kè này đã bị sạt lở và nguy cơ sụp đổ trụ đèn báo là rất cao,
do đó vào năm 2002, Cục bảo đảm và an toàn hàng hải đã đầu t xây dựng bờ kè kiên
cố bằng bêtông và đá hộc, đồng thới xây dựng một cầu cảng dài 20m cho tàu tuần tra
của Ban Quản lý đờng sông ra vào. Nhờ vậy, hiện nay đoạn bờ sông khu vực trụ đèn
báo tại mũi Đèn đỏ tơng đối ổn định không còn bị sạt lở nữa. Việc xây dựng kè kiên
cố bảo vệ trụ đèn tại mũi Đèn đỏ đã góp phần rất lớn vào việc bảo đảm an toàn cho tàu
bè, ghe thuyền ra vào các cảng lớn trên sông Sài Gòn và Đồng Nai.
- Đoạn bờ sông hạ lu mũi Đèn
Đỏ cũng ổn định không bị sạt lở do dừa
nớc và bần mọc khá dày nên có khả
năng che chắn và bảo vệ bờ khá tốt.
- Tuy nhiên đoạn bờ sông Sài
Gòn dài khoảng 150m cách mũi Đèn đỏ
khoảng 50m về phía thợng lu thuộc
phờng Phú Mỹ, quận 7 lại đang bị sạt lở
mạnh với tốc độ khoảng >2m/năm. Một
số nhà dân đang có nguy cơ bị sụp và một
số đã đóng cừ tràm, thả bao cát bảo vệ

Hình 10: Đờng bờ bị sạt lở sát nhà dân
cách mũi Đèn đỏ 100m về phía thợng
lu
Đề tài KC 08.29: Nghiên cứu đề xuất các giải pháp KHCN để ổn định lòng dẫn hạ du hệ
thống sông Đồng Nai Sài Gòn phục vụ phát triển kinh tế xã hội vùng Đông Nam Bộ
Chuyên đề 2: báo cáo hiện trạng hạ du hệ thống sông đồng nai - sài gòn

đến cù lao Bạch Đằng
Đề tài KC 08.29: Nghiên cứu đề xuất các giải pháp KHCN để ổn định lòng dẫn hạ du hệ
thống sông Đồng Nai Sài Gòn phục vụ phát triển kinh tế xã hội vùng Đông Nam Bộ
Chuyên đề 2: báo cáo hiện trạng hạ du hệ thống sông đồng nai - sài gòn
Phòng nghiên cứu động lực sông, ven biển & công trình bảo vệ bờ - viện khoa học thủy lợi miền nam
16a) Khu vực xã Tân An:
Ngày 12/6/2004 tại khu vực ấp 1, xã Tân An, huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai
đã xảy ra hiện tợng nứt và sụt lún đất dọc theo bờ sông Đồng Nai với chiều dài
khoảng gần 200m, bắt đầu từ nhà ông Nguyễn Văn Hùng và kết thúc tại nhà ông Cao
Thành Sơn. Việc nứt và sụt lún đất đờng bờ đã làm ảnh hởng đến 12 hộ dân trong
khu vực, cụ thể nh đã làm sụp đổ các bức tờng nhà của 5 căn hộ dân (do ba đờng
nứt đất này song song với nhau và nằm ngay sau các căn nhà của 13 hộ dân). Dọc theo
bờ sông đoạn bị nứt đất có nơi đất sụp xuống hơn 1m so với mặt đất ban đầu. Hiện nay,
khoảng cách từ mép sông đến đờng nứt gần nhất khoảng từ 5m đến 17m. Đoạn sông
Đồng Nai chảy qua khu vực nứt đất là đoạn sông cong với bờ tả thuộc tỉnh Đồng Nai
và bờ hữu thuộc tỉnh Bình Dơng. Bờ đoạn nứt đất thuộc huyện Vĩnh Cửu tỉnh Đồng
Nai. Cách khu vực này vào khoảng từ 250m - 300m về phía thợng lu tồn tại một dãy
đá ngầm nằm dới lòng sông làm cản trở dòng chảy tạo ra một dòng chảy quẩn mạnh
xoáy ngợc vào phía bờ tỉnh Đồng Nai làm bờ bị sạt lở mạnh, nhất là mỗi khi hồ Trị
An xả lũ. Trớc đây các hộ dân c sinh sống trong khu vực này chỉ là các dãy nhà tạm,
nhng từ đầu năm 2004 khi khi nhà máy nớc Thiện Tân chi trả các khoản bồi thờng
để giải toả hành lang an toàn lới điện của nhà máy thì nhiều hộ dân đã đồng loạt xây
dựng nhà kiên cố và dịch chuyển về phía bờ sông làm cho tải trọng lên đờng bờ gia
tăng đáng kể. Thêm vào đó, do tính chất cơ lý của đất, vào thời điểm giao mùa giữa hai
mùa ma và khô, s trơng nở của đất xảy ra mạnh làm cho đất có phần mềm yếu hơn
nên rất dễ bị sụt lún khi chịu tác động của dòng chảy và tải trọng lớn trên bờ.
Ngoài ra, trên địa phận xã Tân An dọc theo bờ tả sông Đồng Nai các hiện

chiều dài khoảng 35m và lấn sâu vào đất
liền khoảng từ 7 15m.
Hình 14
: Sạt lở bến bốc xếp vật liệu xây
dựng tại x Thiện Tân, H. Vĩnh Cửu,
Đồng Nai

Kết quả các đợt điều tra cuối tháng 3/2005 cho thấy, đoạn đờng bờ khu vực bị
sạt lở thuộc xã Tân An đã đợc điều tra tháng 11/2004 đến nay cha xảy ra thêm một
đợt sạt lở nào nữa, tuy nhiên lại xuất hiện thêm các đoạn bị sạt lở khác về phía thợng
lu xảy ra vào các tháng 1 và 2 năm 2005, cụ thể nh sau:
- Đoạn đờng bờ tả dài khoảng 300m thuộc ấp Bình Chung, xã Tân An bị sạt
lở sâu vào bờ khoảng từ 1,5m đến 2m và giữa tháng 1 năm 2005. Đợt sạt lở này đã làm
mất khoảng gần 500m
2
đất ruộng và rẫy trồng mía của nhân dân.
- Đoạn đờng bờ tả dài khoảng 150m thuộc ấp Bình Chánh, xã Tân An bị sạt
lở sâu vào bờ khoảng 1m vào đầu tháng 2 năm 2005 làm mất khoảng 120m2 đất ruộng
và đất trồng cây bạch đàn.
- Đoạn đờng bờ hữu thuộc ấp 2, xã Lạc An, huyện Tân Uyên, tỉnh Bình Dơng
có chiều dài khoảng 250m bị sạt lở sâu vào bờ khoảng 1,5m vào cuối tháng 1 năm 2005 đã
làm mất gần 300m
2
đất vờn trồng cây ăn trái và một số đất rẫy trồng mía và chuối.
Các kết quả điều tra cho thấy, tại các đoạn bị sạt lở bờ có mái dốc thẳng đứng,
bậc thụt cao hơn 3m và hầu hết là tại các đoạn bờ lõm, sông cong.
Từ ấp Bình Chung đi về phía thợng lu đến hồ chứa nớc của nhà máy thủy
điện Trị An đờng bờ khá ổn định cha có một đoạn nào bị sạt lở. Đoạn này bờ có rất
nhiều đá, trong đó có nhiều tảng đá rất lớn khoảng vài chục tấn và đá có tác dụng che
chắn rất tốt, nên đờng bờ hầu nh không bị sạt lở.

xã Tân An đã bị sạt lở trong mùa nớc lớn của năm 2005 (tháng 11). Đây là một trong
những đoạn bị sạt lở mạnh của sông Đồng Nai trong mùa nớc lớn của năm 2005.
Tại xã Tân An, Đồng Nai:
Bảng 2.3: Vị trí đoạn sạt lở tại xã Tân An, Đồng Nai
Vị trí đoạn sạt lở X Y
Nhà ông Nguyễn Văn Dừa 0708973 1220844
- Bờ sông Đồng Nai thuộc xã Thờng Tân, huyện Tân Uyên, Bình Dơng có 3
đoạn bị sạt lở tháng 11/2005:
Bảng 2.4: Vị trí đoạn sạt lở tại xã Thờng Tân, Bình Dơng

Kết quả các đợt khảo sát từ tháng 11 - 12/2005 cho thấy trên bờ sông Đồng
Nai khu vực các xã Tân An và Thờng Tân lại xuất hiện thêm 6 điểm sạt lở, trong đó
có đoạn phía sau nhà ông Nguyễn Văn Dừa là bị sạt lở nghiêm trọng, còn những đoạn
khác tơng đối ít hơn, nhng nguy cơ sạt lở vẫn còn rất cao.
Vị trí các đoạn sạt lở X Y
ấp 1, xã Thờng Tân 0703742 1219645
ấp 3, xã Thờng Tân 0703824 1219571
ấp 4, xã Thờng Tân 0703082 1219292
Đề tài KC 08.29: Nghiên cứu đề xuất các giải pháp KHCN để ổn định lòng dẫn hạ du hệ
thống sông Đồng Nai Sài Gòn phục vụ phát triển kinh tế xã hội vùng Đông Nam Bộ
Chuyên đề 2: báo cáo hiện trạng hạ du hệ thống sông đồng nai - sài gòn
Phòng nghiên cứu động lực sông, ven biển & công trình bảo vệ bờ - viện khoa học thủy lợi miền nam
19

Hình 15: Điểm sạt lở tại ấp 2, x Tân
An, H.Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai


Phòng nghiên cứu động lực sông, ven biển & công trình bảo vệ bờ - viện khoa học thủy lợi miền nam
20- Tại ấp 2 xã Bình Lợi, tổng chiều
dài đờng bờ bị sạt lở là khoảng 800m, có
đoạn bờ bị sạt lở sâu vào khoảng 20m, hiện
tại đờng bờ đang bị dốc đứng, bậc thụt
khoảng 6m và nguy cơ sạt lở là rất cao. Mặc
dù dọc theo bờ đoạn này ít có nhà cửa,
nhng là các ruộng mía và đây là nguồn lợi
thu nhập chính của ngời dân, nên nếu
đờng bờ vẫn tiếp tục bị sạt lở thì sẽ gây
thiệt hại rất lớn cho ngời dân địa phơng.

Hình 19: Bờ sông Đồng Nai thuộc x Bình
Lợi, H. Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai tiếp tục sạt
lở nghiêm trọng
- Đoạn đờng bờ dài khoảng 200m tại ấp 4, xã Tân Mỹ, huyện Tân Uyên cũng
đã bị sạt lở vào tháng 8/2004. Đoạn này nằm ngay tại bờ lõm đỉnh cong của sông Đồng
Nai và cũng do tác động của dòng chảy cũng nh lợng cát giữa sông bị mất nhiều nên
bị sạt lở cũng rất mạnh, nhất là vào các tháng hồ Trị An xả lũ.
Kết quả các đợt điều tra cuối tháng 3/2005 cho thấy, đoạn đờng bờ các khu
vực bị sạt lở vào năm 2004 thuộc xã Bình Lợi, huyện Vĩnh Cửu, Đồng Nai đến nay đã
tơng đối ổn định, không còn bị sạt lở thêm, tuy nhiên một số đoạn bờ nhánh phải sông
Đồng Nai trên cù lao thuộc ấp 1, xã Bạch Đằng (gần chùa Phớc Hng), đoạn ngã ba
rạch Bến Cát, xã Tân Bình lại đang có nguy cơ bị sạt lở do vẫn còn nạn khai thác cát
lén dọc theo bờ sông các khu vực này. Ngoài ra, bờ sông đoạn cuối hai bên đuôi cù lao
thuộc ấp 3, xã Bạch Đằng đang bị bào mòn và cũng có nguy cơ bị sạt lở, mặc dù đoạn
này có nhiều đá gốc và bờ đá lởm chởm, nhng trong những năm gần đây một số

Đây là đoạn sông chuyển tiếp từ vùng đồi núi cao nguyên xuống vùng đồng
bằng. So với đoạn trớc thì ở đoạn này sông Đồng Nai có những thay đổi cơ bản nh
sau: Hớng sông thay đổi từ hớng Đông - Đông bắc sang hớng Nam - Đông Nam,
lòng sông mở rộng và phân lạch trên nhiều đoạn. Do sự thay đổi của tính chất sông
cũng nh những thay đổi về các điều kiện địa hình, địa chất nên đoạn sông có những
diễn biến phức tạp hơn đoạn sông trớc. Dựa vào những đặc điểm, có thể chia đoạn
sông thành 2 phân đoạn chính: Đoạn 1 từ Uyên Hng đến cuối cù lao Rùa và đoạn 2
chảy qua khu vực thành phố Biên Hòa, từ cù lao Rùa tới các cù lao Ba Xang, Ba Xê.
A. Đoạn từ Thị trấn Uyên Hng đến cuối cù lao Rùa:
Đoạn này có chiều dài khoảng 30km và sông Đồng Nai có 2 lần phân lạch:
-
Lần phân lạch thứ nhất đợc bắt đầu từ thị trấn Tân Uyên, sông Đồng Nai chia làm
hai nhánh, nhánh lớn chảy theo hớng Tây Đông, còn nhánh nhỏ chảy theo hớng
gần nh Bắc Nam. Lần phân lạch này hình thành nên một cù lao lớn nhất của sông
Đồng Nai bao gồm 4 ấp của xã Bạch Đằng với dân số khoảng hơn 400 ngời.

Theo nhiều tài liệu thống kê thì
cù lao này đợc hình thành đã rất lâu,
nhng không rõ thời gian. Đất trên cù lao
phần lớn là đất rất chắc, cho nên hiện
tợng xói lở bờ hầu nh ít xảy ra. Tuy
nhiên bờ nhánh trái của cù lao có một số
đoạn ngắn cũng bị sạt lở nhất là vào các
tháng mùa lũ khi hồ Trị An xả lũ, còn bờ
nhánh phải sông Đồng Nai thì dòng chảy
rất yếu, ngay cả trong mùa lũ nên hầu
nh không có một đoạn nào bị sạt lở.
Hình 21
: Các vị trí xói, bồi và hiện trạng
các công trình bảo vệ bờ trên sông Đồng

ngời dân.

Hình 22: Đoạn sạt lở cách đuôi cù lao
Rùa 500m về thợng lu
- Đoạn đờng bờ ngay đuôi cù lao (bờ đối diện với phờng Bửu Long, TP. Biên
Hoà) có chiều dài bị sạt lở khoảng 250m làm cho trụ đèn báo phải di dời 2 lần trong
các năm từ 2002 đến 2004. Hiện nay các ngành chức năng đã đóng cọc tràm để bảo vệ
phần chân trụ đèn báo, nhng các phần đờng bờ khác vẫn tiếp tục bị sạt lở.
Đoạn đờng bờ đuôi cù lao (đối diện với xã Thạnh Phớc, huyện Tân Uyên,
Bình Dơng) bị sạt lở khoảng 350m và tốc độ sạt lở đoạn này là rất mạnh. Nguyên
nhân là do nhánh sông Đồng Nai này có chiều rộng khá hẹp (khoảng từ 150m 180m),
nhng ghe thuyền, kể cả xà lan qua lại đoạn này rất nhiều, ngoài ra, dòng chảy trên
đoạn sông này cũng khá mạnh nhất là khi hồ Trị An xả lũ và việc khai thác cát lén lút
vẫn thờng hay tiếp diễn trên đoạn sông này. Mãi đến tháng 7/2004 các cấp chính
quyền tỉnh Đồng Nai mới cấm ghe, thuyền, xà lan khai thác cát trong đoạn sông này,
nhng do lợng cát bị khái thác khá lớn nên đờng bờ vẫn còn tiếp tục bị sạt lở.
Đề tài KC 08.29: Nghiên cứu đề xuất các giải pháp KHCN để ổn định lòng dẫn hạ du hệ
thống sông Đồng Nai Sài Gòn phục vụ phát triển kinh tế xã hội vùng Đông Nam Bộ
Chuyên đề 2: báo cáo hiện trạng hạ du hệ thống sông đồng nai - sài gòn
Phòng nghiên cứu động lực sông, ven biển & công trình bảo vệ bờ - viện khoa học thủy lợi miền nam
23
Hình 23: Đoạn lở nhánh bờ trái
cù lao Rùa

Hình 24: Đoạn lở nhánh bờ phải cù lao
Rùa
- Đoạn đờng bờ trên cù lao ngay khúc sông cong thuộc ấp 3, xã Thạnh Phớc

Phòng nghiên cứu động lực sông, ven biển & công trình bảo vệ bờ - viện khoa học thủy lợi miền nam
24xuống hoạt động trên đoạn sông này). Các đoạn bị sạt lở tuy không gây thiệt hại về
ngời và tài sản, nhng đã làm mất nhiều m2 đất của phờng Bửu Long.
Vị trí các đoạn bị sạt lở mạnh trên cù lao Rùa đợc xác định bằng máy định vị
vệ tinh GPS nh sau:
Bảng 2.6: Vị trí đoạn sạt lở tại cù lao Rùa
Vị trí các đoạn sạt lở X Y
Điểm số 1 0695080 1213025
Điểm số 2 0694806 1213178
Điểm số 3 0695777 1213270
Điểm số 4 0696720 1213550
Ghi chú: X, Y là tọa độ các điểm giữa đoạn bị sạt lở.
Vị trí các đoạn bị sạt lở tại bến đò Xóm lá, phờng Bửu Long, TP. Biên Hòa
nh sau:
Bảng 2.7: Vị trí đoạn sạt lở tại phờng Bửu Long, TP. Biên Hòa
Vị trí đoạn sạt lở X Y
Đoạn sạt lở 0695824 1213546

Đờng bờ khu vực cù lao Rùa cha xuất hiện một vị trí sạt lở nào thêm so với
trớc đây. Đó là kết quả của đợt khảo sát tháng 11/2005 vừa qua.
B. Đoạn từ cù lao Rùa đến các cù lao Ba Xang, Ba Xê:
Sông Đồng Nai từ cuối cù lao Rùa đến các cù lao Ba Xê (thuộc Thành phố
Biên Hòa), cù lao Ba Xang (thuộc Thành phố Hồ chí Minh) với chiều dài khoảng 11km
có địa hình phức tạp với nhiều đoạn phân lu lớn, trong đó có đoạn phân lu hình
thành cù lao Phố và các đoạn phân lu hình thành các cù lao Ba Xang và Ba Xê.
Do địa hình sông Đồng Nai khu vực thành phố Biên Hòa bị tác động bởi các
công trình nhân tạo nh cầu Hóa An, cầu Ghềnh, cầu Rạch Cát, cầu Đồng Nai, các