Quyền sở hữu trí tuệ
TẠI SAO BẢO VỆ QUYỀN SỞ HỮU
TRÍ TUỆ LẠI QUAN TRỌNG
E. Anthony Wayne
Hiện nay, người ta ngày càng quan tâm tới các vấn đề sở hữu trí tuệ. Nhưng đáng
tiếc là vấn đề này lại thường xuyên được đề cập theo chiều hướng nhấn mạnh đến
những điều gây tranh cãi và những tranh luận trái ngược nhau. Thực ra có rất
nhiều nội dung về bảo vệ sở hữu trí tuệ mà mọi người có thể nhất trí được với
nhau.
Để hiểu đầy đủ hơn về vấn đề này, chúng ta cần dành một chút thời gian xem xét
quá trình phát triển của quyền sở hữu trí tuệ (IPR) và vai trò của IPR trong việc đạt
được những những mục tiêu chung. Sau khi xem xét, chúng ta đi tới một kết luận
rằng việc bảo vệ sở hữu trí tuệ đóng một vai trò sống còn trong quá trình phát triển
kinh tế, văn hóa, xã hội. Nhưng chỉ bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không thôi sẽ
không thể có được những phát triển về kinh tế, văn hóa, xã hội. Nhưng một quốc
gia khó có thể đạt được những mục tiêu phát triển nếu không có sự bảo vệ này.
BẢN QUYỀN VÀ VĂN HÓA
Chúng ta có thể ghi nhận khái niệm về “bản quyền” đã có từ thế kỷ 17 ở nước Anh
với luật bảo vệ những tác phẩm sáng tạo của văn sỹ, nghệ sỹ, ca sỹ và sau này là
các nhà làm phim và chuyên gia viết phần mềm. Khái niệm này thậm chí còn được
trang trọng ghi nhận trong Hiến pháp Hoa Kỳ tại Điều I, Mục 8, Khoản 8 “Quốc
hội có quyền … nhằm thúc đẩy tiến bộ khoa học và nghệ thuật bằng cách đảm bảo
quyền tối cao của tác giả và nhà phát minh trong một khoảng thời gian nhất định
đối với những tác phẩm và phát minh của họ”.
Quyền sở hữu trí tuệ
Ý tưởng cơ bản về bản quyền này rất đơn giản: Các nghệ sỹ và người sáng tác cần
phải được hưởng thành quả lao động của mình trong một khoảng thời gian nhất
định và sau đó thì những thành quả này sẽ thuộc về toàn thể xã hội. Xã hội được
lợi bởi quy định này sẽ khuyến khích sáng tạo và tạo ra những sản phẩm văn hóa
phong phú đa dạng cho mọi người. Thực chất thì chúng ta có thể nói rằng bảo hộ
bản quyền là điều cần thiết để đảm bảo sự sáng tạo văn hóa trong xã hội.

bảy tháng liền vào năm 2003 nhằm gây áp lực đòi chính phủ phải có những biện
pháp chống nạn ăn cắp bản quyền mạnh mẽ hơn. Các nghệ sỹ này đều hiểu rõ tầm
quan trọng của việc bảo vệ những tác phẩm của họ trước những kẻ xâm phạm bản
quyền.
BẰNG SÁNG CHẾ VÀ SỰ ĐỔI MỚI
Bằng sáng chế bảo hộ rất nhiều các loại phát minh như kiểu dáng công nghiệp,
quy trình sản xuất, sản phẩm công nghệ cao, hợp chất phân tử. Bằng sáng chế
cũng được ghi nhận trong Hiến pháp Hoa Kỳ giống như bản quyền. Hiến pháp trao
cho Quốc hội quyền thúc đẩy “sự tiến bộ của khoa học và nghệ thuật” bằng cách
cho các nhà phát minh được hưởng độc quyền tối cao trong một thời gian nhất
định đối với những “phát minh” của họ.
Khái niệm về bằng sáng chế dựa trên cơ sở thỏa hiệp có đi, có lại. Nhà phát minh
hay sáng chế có độc quyền tối cao trong việc sử dụng phát minh của mình trong
một thời gian nhất định. Để đổi lại, quy định của hầu hết các quốc gia đều yêu cầu
nhà phát minh công bố phương pháp tìm ra phát minh để cho mọi người có thể
hiểu và học hỏi được từ những phát minh này. Sau khi thời hạn bảo hộ phát minh
hết hạn thì bất cứ ai cũng có thể sử dụng hay bán phát minh này. Nhà phát minh
được khuyến khích về mặt kinh tế để chấp nhận rủi ro và sáng tạo; xã hội nhận
Quyền sở hữu trí tuệ
được lợi ích của phát minh và kiến thức của nhà phát minh được ứng dụng trong
những lĩnh vực khác.
Người Mỹ luôn tự hào là một dân tộc có nhiều nhà phát minh sáng chế sẵn sàng
thử nghiệm những cái mới trong cả ngành công nghiệp lẫn cả trong chính trị. Vì
vậy, bằng sáng chế là một phần quan trọng trong lịch sử phát triển của Hoa Kỳ.
Mặc dù hầu hết học sinh Mỹ có thể không biết rằng bằng sáng chế được đề cập tới
trong Hiến pháp nhưng nhiều học sinh biết qua các bài học rằng một trong những
bằng sáng chế đầu tiên được cấp cho máy tỉa hột bông của Eli Whitney, chiếc máy
có ảnh hưởng lớn tới sự phát triển sau này của Hoa Kỳ.
Nếu những gì đã diễn ra ở Mỹ là đúng quy luật thì nó cũng sẽ đúng ở các quốc gia
khác, kể cả ở những quốc gia đang phát triển. Việc bảo hộ chặt chẽ sở hữu trí tuệ

2002 lượng thuốc xuất khẩu của các công ty Giooc-đa-ni tăng thêm 30%”.
NHÃN HIỆU VÀ BẢO VỆ NGƯỜI TIÊU DÙNG
Nhãn hiệu là một từ, cụm từ, ký hiệu, hay kiểu dáng, hoặc sự kết hợp các từ, cụm
từ, ký hiệu hay kiểu dáng nhằm xác định và phân biệt nguồn gốc của hàng hóa do
một người sản xuất với hàng hóa do những người khác sản xuất. Vì vậy, nhãn hiệu
xác định được người sản xuất ra một mặt hàng và người ta dùng nhãn hiệu để biết
được chất lượng của hàng hóa. Nhãn hiệu cũng giúp khách hàng biết địa điểm
cung cấp sự trợ giúp khi hàng hóa không đạt chất lượng. Một số loại hình nhãn
hiệu đã tồn tại tới vài ngàn năm nay. Du khách tới thăm Vạn Lý Trường Thành ở
Trung Quốc vẫn có thể thấy dấu hiệu của người sản xuất để lại trên một số những
viên gạch. Dấu hiệu này cho phép các hoàng đế thời đó yên tâm về mặt chất lượng
và trong trường hợp cần thiết thì có thể quy kết được trách nhiệm.
Quyền sở hữu trí tuệ
Việc đảm bảo chất lượng và quy kết được trách nhiệm đã hoàn toàn bị xóa sổ khi
những kẻ làm hàng giả dùng nhãn hiệu và đánh lừa khách hàng bằng những sản
phẩm do bọn chúng sản xuất. Khi nghĩ tới hàng giả, nhiều người có thể nghĩ ngay
tới đồng hồ Rolex giả, bật lửa Zippo giả hay túi xách Louis Vuitton giả. Việc làm
giả những sản phẩm này đã gây ra những tổn thất nghiêm trọng cho các công ty
sản xuất hàng xịn và khiến cho chính phủ thất thu thuế. Nhưng việc làm giả nhãn
hiệu còn gây ra một hậu quả nghiêm trọng khác, đó là làm ảnh hưởng tới sức khỏe
và sự an toàn của cộng đồng.
Hoa Kỳ cũng không thể tránh khỏi nạn làm hàng giả. Trong buổi tường trình trước
Ủy ban Pháp luật Thượng viện Hoa Kỳ vào tháng 3 năm 2004, Trợ lý Tổng
Chưởng lý Hoa Kỳ là Christopher Wray đã đưa ra những ví dụ về việc vi phạm
nhãn hiệu. Ông nhấn mạnh rằng vào đầu năm 2004, một công dân bang Alabama
đã nhận tội 28 lần làm hàng giả và bị buộc tội làm giả nhãn hiệu thuốc diệt côn
trùng. Anh ta đã bán thuốc diệt côn trùng giả với nhãn hiệu giả của loại thuốc diệt
muỗi và gián tiếp bán thuốc diệt virus West Nile cho các thành phố và doanh
nghiệp tư nhân ở một số bang của Hoa Kỳ. Bị cáo đã không đưa ra được tên của
thuốc diệt côn trùng, nhà sản xuất và các thành phần hoạt chất. Trong một vụ án

cần nhớ tới vai trò của việc bảo hộ sở hữu trí tuệ trong cuộc sống hàng ngày của
chúng ta.
Hoa Kỳ hết sức tin tưởng vào giá trị của việc bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ vì những
lý do đã nêu trên và nhiều lý do khác và Hoa Kỳ sẵn sàng cộng tác với các quốc
gia khác nhằm tăng cường việc bảo hộ sở hữu trí tuệ.
Quyền sở hữu trí tuệ
_______________________________________
E. Anthony Wayne là Trợ lý Ngoại trưởng Hoa Kỳ phụ trách các vấn đề về kinh tế
và kinh doanh.