Bàn thêm về việc dạy văn bản " Ngời con gái Nam Xơng"- Nguyễn Dữ - Ngữ văn 9
A. Lý do chọn đề tài :
Về văn bản " Chuyện ngời con gái Nam Xơng " của Nguyễn Dữ, từ trớc đến nay
đã có khá nhiều bài viết. Qua thực tế giảng dạy, chúng tôi muốn mạnh dạn đợc trao
đổi một số vấn đề mà cho đến nay nhiều tài liệu vẫn cha đề cập đến( hoạc có nói đến
nhng cũng rất sơ lợc - hoạc có khi không thống nhất), đó là :
1. Nghệ thuật phục bút và tác dụng của nghệ thuật phục bút trong việc xây dựng tình
huống truyện.
2. Bi kịch và cách xây dựng bi kịch trong văn bản.
3. Kết thúc có hậu của văn bản
B. Giải quyết đề tài :
I. Vấn đề nghệ thuật phục bút và tác dụng của nghệ thuật phục bút trong việc
xây dựng tình huống truyện :
Theo ông Hà Nh Chi - tác giả của " Việt Nam văn học giảng luận " (Nhà xuất bản
Tia Sáng - Sài Gòn - 1968) thì nghệ thuật phục bút(hay còn có một cách gọi khác là
nghệ thuật ẩn phục) là cách mà ở đó, ngời sáng tạo văn chơng(nhà văn, thơ) bằng tài
năng và sự khéo léo của mình đã cố tình gài sẵn một cách có dụng ý các chi tiết
nhằm phục vụ cho một ý đồ nghệ thuật nào đó. Nếu nói nh vậy thì trong " Chuyện
ngời con gái Nam Xơng ", nhà văn Nguyễn Dữ cũng có sử dụng nghệ thuật phục bút
để nhằm dẫn dắt các tình tiết truyện tới cái kết cục bi thảm của Vũ Nơng(trong tình
huống thứ nhất của văn bản : Vũ Nơng và câu chuyện oan khuất của nàng).
Những chi tiết sau đây đã lần lợt đợc gài sẵn, nhng bằng nghệ thuật của nhà văn,
chúng ta thấy nó xuất hiện rất tự nhiên mà nếu không tinh mắt thì cũng rất khó phát
hiện - đó là :
+ Trơng Sinh là ngời :
- " Có tính đa nghi, đối với vợ phòng ngừa quá sức"
- " Tuy là con nhà hào phú nhng không có học, nên tên phải ghi trong sổ lính đi vào
loại đầu"
Những chi tiết này có thể nói thêm về đặc điểm và hoàn cảnh của Trơng :
- Hay ghen
- Vô học

Nói tóm lại, bằng nghệ thuật phục bút, nhà văn Nguyễn Dữ đã khéo léo sắp xếp
các chi tiết một cách nghệ thuật nhằm dẫn dắt câu chuyện đến cái tất yếu sẽ xảy ra :
bi kịch quá oan khuất của nàng Vũ Thị Thiết.
Hoàng Quốc Tuấn Trờng THCS Diễn Tân
2
Bàn thêm về việc dạy văn bản " Ngời con gái Nam Xơng"- Nguyễn Dữ - Ngữ văn 9
II. Vấn đề bi kịch và cách xây dựng bi kịch trong văn bản :
1. Bi kịch là gì ?
" Bi kịch là sự xung đột ở mức độ căng thẳng và quyết liệt giữa ớc mơ, khát vọng,
hoài bão và khả năng thực tế thực hiện ớc mơ, khát vọng, hoài bão đó " (Thuật ngữ
nghiên cứu văn học - Đại học s phạm Vinh - 1980)
2. Cách xây dựng bi kịch trong văn bản " Chuyện ngời con gái Nam Xơng "
a. Trong " Chuyện ngời con gái Nam Xơng", căn cứ vào đặc trng thể loại tự sự, chúng
ta thấy có hai tình huống chính ứng với hai cuộc đời của nhân vật Vũ Nơng : - Tình
huống thứ nhất : Vũ Nơng và câu chuyện oan khuất của nàng.
- Tình huống thứ hai : chuyện lu kỳ của Vũ Nơng sau khi nàng chết.
b. ở tình huống thứ nhất :
+ Bi kịch ở đây là sự xung đột giữa một bên Vũ Nơng là ngời phụ nữ luôn chugn
thủy với chồng, điều này đợc thể hiện ở thời gian khi mới về làm dâu : " Nàng cũng
giữ gìn khuôn phép, không từng để lúc nào vợ chồng phải đến thất hòa" , nó lại càng
đợc khẳng định khi nàng thay chống chăm sóc bà mẹ chồng khi bị ốm đau : " Bà mẹ
cũng vì nhớ con mà dần sinh ốm. Nàng hết sức thuốc thang, lễ bái thần phật và lấy
lời ngọt ngào khôn khéo khuyên lơn ", nàng đã đối xử với mẹ chồng " Nh đối với cha
mẹ đẻ của mình " . Điều đó khiến cho bà trong phút lâm chung đã cảm động : " Ngắn
đai có số, tơi héo bởi trời. Mẹ không phải không muốn đợi chồng con về, mà không
gắng ăn miếng cơm, miếng cháo đặng cùng vui sum họp Chồng con nơi xa xôi
cha biết sống chết thế nào, không thể về đền ơn đợc. Sau này, trời xét lòng lành, ban
cho phúc đức, giống dòng tơi tốt, con cháu đông đàn, xanh kia quyết chẳng phụ con,
cũng nh con đã chẳng phụ mẹ". Rõ ràng trong lời nói của bà cụ, bà mong con trai bà
khi trở về sẽ thay bà đền đáp tấm lòng thảo thơm của cô con dâu đối với bà.

phi, đã thề sống chết cũng không bỏ. Đa tạ tình chàng, thiếp chẳng thể trở về nhân
gian đợc nữa".
Rồi trong chốc lát, bóng nàng loang loáng mờ nhạt dần mà biến đi mất "
Vì sao Vũ Nơng đã nhất quyết trở về nhng rồi cuối cùng lại không thể trở về ?
Có phải nh nàng nói : " Cảm ơn đức linh phi, thề sống chết cũng không bỏ". Hay vì
một lý do khác ? Vậy lý do đó là gì ? Phải chăng Vũ Nơng không dám trở về ?
Sự xung đột này đã làm nên bi kịch thứ hai trang văn bản " Chuyện ngời con gái
Nam Xơng ".
Hoàng Quốc Tuấn Trờng THCS Diễn Tân
4
Bàn thêm về việc dạy văn bản " Ngời con gái Nam Xơng"- Nguyễn Dữ - Ngữ văn 9
Và chính nhờ hai bi kịch ấy đã làm rõ chủ đề của tác phẩm : " Là câu chuyện
về số phận oan nghiệt của một ngời phụ nữ có nhan sắc, có đức hạnh dới chế độ
phong kiến, chỉ vì một lời nói ngây thơ của con trẻ mà bị nghi ngờ, bị sỉ nhục, bị đẩy
đến bớc đờng cùng, phải tự kết liễu cuộc đời mình để giải tỏ tấm lòng trong sạch"
(Sách giáo viên Ngữ văn 9 - tập I - NXB Giáo dục)
Và cũng chính từ hai bi kịch này, ngời sáng tạo tác phẩm nh muốn nói lên một
hiện thực phũ phàng : trong cái xã hội phong kiến thối nát và bất công ấy, ngời phụ
nữ không bao giờ có đợc hạnh phúc thực sự.
III. Vấn đề kết thúc có hậu của " Chuyện ngời con gái Nam Xơng " :
1. " Chuyện ngời con gái Nam Xơng " có phải kết thức có hậu không ? Về vấn đề này,
một số tài liệu tham khảo có nói đến nhng chứa đựng khá nhiều mâu thuẫn.
2. Sách giáo viên Ngữ văn 9 - tập I có viết : " Điều quan trọng hơn là những yếu tố
kỳ ảo đó đã tạo nên một phần kết thúc nào có hậu cho tác phẩm " (trang 50). Nhng
cũng chính trong trang viết này ngời viết lại nói : " Tính bi kịch của truyện vẫn tiềm
ẩn ở ngay trong cái lung linh kỳ ảo này. Và điều đó một lần nữa khẳng định niềm th-
ơng cảm của tác giả đối với số phận bi thảm của ngời phụ nữ trong chế độ phong kiến
".
3. Sách Thiết kế bài giảng Ngữ văn 9 - tập I - NXB Giáo dục - 2005 thì ý mâu thuẫn
bộc lộ ngay trong một câu văn : " Đó là cách kết thúc có hậu vừa không công thức,