Mối tình thầm lặng của nhà thơ Garcia Lorca
NTT: Tháng Tám trong xanh, nhưng tháng Tám
cũng vô cùng ảm đạm khi cả thế giới nghe
tin nhà thơ thiên tài Federico Garcia
Lorca bị phát xít Phrancico giết chết lúc
mới 38 tuổi. Tôi là một người mê thơ ông
(cùng với Hàn Mặc Tử và Essenin) nên
mỗi khi tháng Tám về lại chợt giật mình
nhớ về cái vầng trăng trôi dạt bên biển
Tây Ban Nha của ông, và, tìm lại ông để
đọc. Xin giời thiệu cùng bạn một bài thơ
của Lorca và bài viết về ông. Mùa hè
năm 1936, cả nước Tây Ban Nha sững
lặng khi nghe tin người con thân yêu của
mình - nhà thơ Garcia Lorca - hy sinh lúc
ông vừa tròn 38 tuổi.
Không có mộ phần riêng của ông. Không ai nhìn thấy thi thể ông - ông được chôn cất đâu
đó trong một ngôi mộ chung với những nạn nhân khác của chế độ phát xít Franco.
Ông đã trở thành một phần máu thịt của đất nước Tây Ban Nha, hương hồn ông
đã hòa lẫn với sông núi Tây Ban Nha.
Toàn bộ cuộc đời Lorca gây ấn tượng như một mùa hè không thể nào quên, rực rỡ và
chan hòa ánh nắng. Ông không bị săn đuổi, không bị truy nã, không phải giam
mình trong ngục tối, nhưng cuộc đời ông có tất cả những gì mà một nhà thơ cần
có.
Ông không chỉ đơn giản là người con xứng đáng của đất nước Tây Ban Nha, ông còn là
tiếng nói, là niềm vui và nỗi buồn của đất nước mình. Nhờ có những vần thơ tài
hoa mang đậm chất dân gian của ông mà người ta nghe thấy tiếng hoàng hôn than
khóc ánh bình minh, tiếng đàn guitare cất lên xao xuyến, tiếng đôi thằn lằn thầm
thì bên tảng đá ven sông, tiếng cát lạo xạo dưới chân cặp người yêu dạo bước bên
nhau
Cũng chính nhờ có thơ ông mà đất nước Tây Ban Nha hiện lên với chiều dài sâu thẳm

nhưng Anna-Maria không một lần lên xe hoa, phải chăng là vì tình
cảm sâu nặng với Lorca?
Lorca luôn luôn gắn bó với quê hương Granada của ông. Tuy cuộc đời ông đầy sự kiện
và bạn bè nhưng năm nào ông cũng về thăm Granada. Năm 1922, ông tổ chức tại
đây ngày hội "Cante Hondo", có nghĩa là "Giai điệu sâu xa".
Ông lấy tên gọi như vậy có thể bởi vì đó là phong cách ca hát dân gian độc đáo với tiếng
đàn guitare hòa theo, mà cũng có thể bởi vì gốc gác của phong cách ca hát này bắt
nguồn từ quá khứ sâu thẳm mà người dân Tây Ban Nha chẳng còn ai nhớ nữa.
Sáng tác dân gian bao giờ cũng làm ông xúc động sâu sắc, bao giờ cũng là nguồn cảm
hứng chủ đạo của thơ ông. Lorca cũng rất quan tâm đến sân khấu không chỉ với tư
cách nhà viết kịch mà còn với tư cách đạo diễn.
Ông đòi hỏi sân khấu phải cách tân, phải thể hiện được những tư tưởng nhân đạo và tiến
bộ. Năm 1932, ông thành lập nhà hát lưu động sinh viên "La Baraca" nhằm giới
thiệu những kiệt tác của các tác giả cổ điển Tây Ban Nha như Cervantes và Lopez
de Vega.
Với tính cách và tâm hồn như vậy, việc Lorca đến với cuộc đấu tranh chống áp bức là
chuyện tất yếu. Năm 1936, ông và một số người cùng chí hướng, trong đó có nhà
thơ cộng sản Alberti, thành lập "Liên đoàn trí thức chống phát xít".
Ngày 16/7 năm đó, ông trở về Granada để dự hội Thánh Federico. Đó cũng là những
ngày bùng lên cuộc nội chiến giữa các lực lượng dân chủ Tây Ban Nha với các
lực lượng phản động của phát xít Franco. Trên đường đi, ông bị bọn dân vệ của
Franco chặn bắt rồi xử bắn tại một nơi gần mảnh đất Granada thân yêu của ông
vào một sáng tháng 8/1936.

THƠ GARCIA LORCA
Madrigal

Anh đã từng nhìn thấy đôi mắt em
Từ thuở ấu thơ dịu dàng xa vắng
Đôi bàn tay em đã vuốt ve anh

Serenata
Dưới trăng, bên bờ sông
Hương đêm dịu mát
Trên ngực trăng của nàng Lolita
Những bông hoa vì tình yêu đang chết.

Những bông hoa vì tình yêu đang chết.

Bên triền sông đêm trần truồng đang hát
Còn trên nhịp cầu tháng ba
Nàng Lolita lên thân mình đang rắc
Rất dịu dàng những ngọn sóng và hoa.

Những bông hoa vì tình yêu đang chết.

Đêm màu hồi, ánh bạc
Lấp loá trên những mái trần truồng
Ánh bạc của những làn gương nước
Và màu hồi những bắp vế của em.

Những bông hoa vì tình yêu đang chết.
Bản dịch của Nguyễn Viết Thắng