Một vài nét chung về tình hình công tác
học sinh giỏi hiện nay
Nếu người thầy mà rời xa học sinh, không gần gũi để hiểu từng em học
sinh thì rất khó thành công trong dạy học. Bởi vậy người thầy không nên đặt mình
ở một vị thế để rồi học sinh rất ngại gặp thầy hoặc trao đổi với thầy. Phải làm sao
để học sinh coi thầy như một người anh, người bạn trong học tập. Người thầy biết
khơi dậy niềm tin trong bản thân mỗi em học sinh niềm tin vào chính bản thân
mình.
A. Đặt vấn đề: Một vài nét chung về tình hình công tác học sinh giỏi hiện
nay
Trong vài năm nay việc dạy và bồi dưỡng HSG Quốc Gia gặp không
ít khó khăn. Nguyên do có một số thay đổi về chủ trương trong quyền lợi căn bản
của học sinh. Việc đó có ảnh hưởng không nhỏ đến mục tiêu, mục đích của cả
người học lẫn người dạy. Học sinh thì chẳng mặn mà gì việc thi vào các đội tuyển
(nhất là học sinh lớp 12, lực lượng nòng cốt của các đội tuyển) bởi một suy nghĩ
đơn giản rằng: Mình bỏ ra một quỹ thời gian không ít vào đó may ra có đạt giải thì
chỉ được cái bằng khen và ít tiền thưởng. Còn như với quỹ thời gian đó nếu dành
cho việc ôn thi Đại học hoặc học Ngoại ngữ thì hiệu quả hơn nhiều. Bởi thế nên
một số em giỏi hoặc là không thi hoặc là cố tình thi cho trượt. Hoặc giả có chăng
một số em vào đội tuyển thì cũng là bất đắc dĩ vì nể thầy, nể nhà trường, sự cố
gắng cũng rất chừng mực, không hết tâm lực. Còn như vào đội tuyển để rồi phấn
đấu lấy một suất đi thi Quốc Tế thì quá là xa vời, mấy khi mới có được một em.
Khó khăn có khi còn ở các bậc cha mẹ học sinh, hầu hết trong số đó họ rất nhạy
cảm với tình hình thực tế. Hơn ai hết họ là những người rất thức thời, thực dụng,
thầy giáo và nhà trường rất khó thuyết phục được lực lượng này. Cái thời mà học
sinh chen nhau vào các đội tuyển đâu còn nữa. Mỗi thời một khác, thôi thì người
làm công tác HSG phải vắt óc mà nghĩ ra mọi cách làm sao để động viên được học
sinh, làm sao có nhiều HSG.
Còn đội ngũ thầy giáo làm công tác bồi dưỡng HSG thì sao? Phải nói
rằng có một giai đoạn ở các tỉnh, các trường chuyên đã có một đội ngũ thầy giáo
có năng lực và rất tâm huyết, nhưng đến nay hầu hết trong số đó đã luống tuổi.


Trong mười mấy năm lăn lộn với công tác HSG tôi cũng tự rút ra được
những bài học bổ ích cho bản thân. Với tư cách là người trực tiếp giảng dạy và
phụ trách đội tuyển HSGQG trong nhiều năm tôi muốn trao đổi, chia sẻ với mọi
người một số suy nghĩ.
1. Người thầy phải tạo được niềm tin cho học sinh.
Điều này rất quan trọng, bởi vì nếu học sinh có niềm tin ở người thầy
của mình thì mới tự nguyện, cố gắng đem hết sức mình để học tập, phấn đấu.
Thường thì học sinh đòi hỏi và đặt niềm hy vọng nhiều ở người thầy của mình như
là: người có thể chỉ bảo cho các em vượt qua những khó khăn trong học tập, trong
cuộc sống, sự nghiệp. Chính niềm tin ở người thầy giúp các em có đủ nghị lực
vượt qua mọi trở ngại. Muốn vậy người thầy cần phải chứng tỏ năng lực thực sự
của mình trong mọi mặt, nhất là về chuyên môn. Không thể là sự khoe khoang,
tâng bốc mình mà phải bằng một quá trình học hỏi, tìm tòi, sáng tạo, say mê, hy
sinh bền bỉ, bằng uy tín của mình trước học sinh, phụ huynh và đồng nghiệp.
Việc tạo niềm tin cho học sinh còn ở chỗ mình phải thể hiện được là
người thầy thực sự của các em. Thường thì sau các buổi thi học sinh giỏi tôi
thường yêu cầu tất cả học sinh trình bày lại lời giải của mình, tôi chỉ ra cho học
sinh những chỗ nhầm lẫn và giải quyết những thắc mắc cho học sinh. Những bài
toán học sinh không làm được tôi quyết tâm giải trong thời gian ngắn nhất để trả
lời trước học sinh. Thực tế thì có những bài toán mình phải mất ăn, mất ngủ và tốn
rất nhiều thời gian. Song tôi cũng ít khi chịu khuất phục. Hình như mình cứ lặng lẽ
âm thầm làm cái công việc mà mình đã tự nguyện vì nó, chẳng kêu ca phàn nàn gì.
Cứ như thế tôi đã để lại những ấn tượng tốt trong học sinh, phụ huynh, đồng
nghiệp, để lại niềm tin cho nhiều thế hệ.

2.Lòng nhiệt tình, sự say mê sáng tạo và đức hy sinh của người thầy.
Phải nói rằng nếu làm công tác học sinh giỏi mà không say mê thì
hiệu quả sẽ không cao, nếu không muốn nói là thấp. Không những thế mà người
thầy cần truyền sự say mê đó cho nhiều học sinh. Thầy giáo làm sao cho học sinh

cũng vậy. Khi xem bài toán thoạt tiên tôi thấy có vẻ rắc rối, song khi bình thân lại
suy nghĩ kỹ tôi thấy được đường lối đã rõ ràng và tôi đã chỉ ra cho học sinh cách
giải bài toán đó. Sau đó tôi còn hướng dẫn học sinh cách mở rộng và tổng quát bài
toán. Tôi đã viết về bài toán này trên báo "Toán học và tuổi trẻ" - số tháng 3/2006
Thầy giáo trong quá trình dạy nên tìm mọi cách sáng tạo sao cho quá trình học
toán không đi theo một lối mòn, nhàm chán. Tôi rất chú trọng các đề kiểm tra
đánh giá học sinh hay khi được Sở giao cho làm đề thi HSG, đề chọn đội tuyển.
Tôi thường tự suy nghĩ độc lập ra đề, không phụ thuộc nhiều vào các tài liệu, sao
cho đề ra có tính thời sự, mới mẻ, hấp dẫn, không theo một lối mòn và đánh giá
đúng năng lực của học sinh theo từng mức độ. Một đề thi hay, có tính hấp dẫn,
phù hợp sẽ có tác dụng lớn trong việc kích thích sự say mê của học sinh trong học
tập. Dạy toán mà luôn "ăn sẵn" thì khả năng sáng tạo rất hạn chế . Đành rằng
chúng ta phải có nhiều tài liệu và cũng phải tham khảo nhiều ở các tài liệu, tài liệu
càng phong phú thì thầy giáo càng có điều kiện truyền tải cho học sinh. Song cái
cốt yếu là phải biến những kiến thức từ vô vàn tài liệu đó thành cái của thầy để rồi
truyền thụ lại cho học sinh phương pháp học toán.

3. Thầy giáo cần phải gần gũi với học sinh, tôn trọng và biết cách động viên
kích thích lòng say mê, sáng tạo của học sinh.
Nếu người thầy mà rời xa học sinh, không gần gũi để hiểu từng em
học sinh thì rất khó thành công trong dạy học. Bởi vậy người thầy không nên đặt
mình ở một vị thế để rồi học sinh rất ngại gặp thầy hoặc trao đổi với thầy. Phải
làm sao để học sinh coi thầy như một người anh, người bạn trong học tập. Người
thầy biết khơi dậy niềm tin trong bản thân mỗi em học sinh niềm tin vào chính bản
thân mình. Tôi thường làm toán cùng các em học sinh giỏi. Nhiều khi học sinh đã
có lời giải trước thầy, trong trường hợp như thế tôi thường khen ngợi khuyến
khích học sinh, vì thế mà các em lại càng quý tôi hơn. Tôi nhớ có một lần trong kỳ
thi HSG Quốc gia có một bài toán số học rất khó, sau khi thi tôi xem đề ra, tôi liền
cặm cụi ngay vào việc giải bài toán số học đó. Thú thật sau một thời gian khá dài
tôi không giải được, thế mà có một em học sinh đã giải được ngay trong buổi thi