RỐI LOẠN TƯ DUY
(Kỳ 3)
2.3. Hoang tưởng:
Hoang tưởng là những ý tưởng, những phán đoán sai lầm không phù hợp
với thực tế do bệnh tâm thần sinh ra, bệnh nhân tin là hoàn toàn chính xác,
ta không thể nào giải thích, đả thông được. Hoang tưởng chỉ mất đi khi bệnh tâm
thần thuyên giảm. Hoang tưởng là triệu chứng chủ yếu của trạng thái loạn thần.
a. Cơ chế hình thành hoang tưởng:
Cũng như sự hình thành các niềm tin, tín ngưỡng hay sự hiểu biết bình
thường của con người là đi từ các quá trình tâm lý như: tri giác, trực giác, suy diễn
các tác giả cổ điển cho rằng nếu các quá trình tâm lý này bị rối loạn thì hoang
tưởng sẽ hình thành, ngườì ta gọi đó là các “cơ chế” hình thành hoang tưởng, có 4
cơ chế chính.
- Do suy đoán: bệnh nhân gán cho sự việc khách quan một ý nghĩa nào đó,
ý nghĩa này xuất phát từ sự suy đoán chủ quan và bệnh lý của bệnh nhân, khác với
sự suy đoán bình thường là có hệ thống và có nhiều giả thiết gắn vào những tình
huống nhất định, không cứng nhắc và có thể thay đổi để thích hợp với hoàn cảnh,
trái lại suy đoán bệnh lý thì chỉ đóng khung vào một ý nghĩa duy nhất vì bệnh
nhân không thể nào tiếp thu sự phê phán được.
- Do trực giác: hoang tưởng được hình thành lập tức, nó chiếm ngự ngay
trong ý thức của bệnh nhân và không qua một quá trình suy diễn nào cả, không
dựa trên một cơ sở khách quan nào cả mà bệnh nhân chỉ gán cho sự vật, hiện
tượng chung quanh một ý nghĩa mới theo hoang tưởng.
- Do tưởng tượng: bệnh nhân tin vào những điều tưởng tượng của mình là
có thực trong thực tế. Cơ chế này thường gặp trong các hoang tưởng kỳ quái,
hoang tưởng bịa chuyện.
- Do ảo giác: hoang tưởng hình thành trên cơ sở của ảo giác như do ảo
thính, ảo thị, ảo vị, ảo khứu, ảo giác xúc giác.
b. Các chủ đề thường gặp:
- Hoang tưởng có rất nhiều chủ đề khác nhau, sau đây là một số chủ đề
thường gặp.

thứ được.
- Hoang tưởng này thường gặp trong hội chứng trầm cảm và làm cho bệnh
nhân tự sát.
- Hoang tưởng bị điều khiển, bị chi phối: bệnh nhân cho rằng mình bị một
thế lực nào đó điều khiển, chi phối hành vi, cảm giác hoặc suy nghĩ của mình. Các
phương tiện chi phối có thể là vật lý, như tia X, làn sóng điện, chip điện tử hoặc
các hình thức điều khiển mang tính chất thần bí như người linh hồn người đã chết
nhập vào. Thường gặp trong tâm thần phân liệt.
- Hoang tưởng kỳ quái: là loại hoang tưởng khi bệnh nhân tin vào những
điều kỳ quái không phù hợp với bối cảnh văn hóa của bệnh nhân như cho mình là
siêu tổng thống hoặc có tính chất siêu nhiên như điều khiển được thời tiết, nói
chuyện với thú vật đây là hoang tưởng thường gặp trong tâm thần phân liệt.
c. Phân loại hoang tưởng theo cấu trúc:
- Hoang tưởng có hệ thống (hoang tưởng paranoia): là các hoang tưởng có
mối liên kết chặt chẽ bên trong với nhau, tập trung vào một chủ đề và tạo ra một
niềm tin vững chắc, hình thành một ý tưởng ưu thế, chi phối cảm xúc, hành vi của
bệnh nhân. Loại hoang tưởng nầy thường tiến triển mạn tính.
- Hoang tưởng không hệ thống (hoang tưởng paranoide): đây là hoang
tưởng thường gặp trong tâm thần phân liệt, chủ đề hoang tưởng thiếu hệ thống,
không có một ý tưởng chỉ đạo xuyên suốt nào, nội dung các hoang tưởng không
liên quan với nhau. Loại hoang tưởng nầy thường hình thành theo cơ chế ảo giác,
thường là ảo thính.
3. Các rối loạn tư duy toàn bộ:
Nghĩa là vừa rối lọan cả nội dung lẫn hình thức tư duy, rối loạn loại nầy
có những triệu chứng sau:
- Tư duy phi thực tế: là loại tư duy thoát ra khỏi những ràng buộc của thực
tế, hoàn toàn tuân theo cảm xúc và bản năng, đây là loại tư duy mơ mộng, mang
tính trừu tượng thường gặp trong tâm thần phân liệt.
- Tư duy tự kỷ: gặp trong tâm thần phân liệt, là loại tư duy xa rời thực tế
bên ngoài và quay vào với cuộc sống nội tâm.