Tư tưởng Hồ Chí Minh về con đường quá độ lên
chủ nghĩa xã hội ở việt nam.
I. Quan niệm của Hồ Chí Minh về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở
Việt Nam
1.1 Theo quan niệm chủ nghĩa Mac-Lênin.
Giữa xã hội TBCN và xã hội CSCN là một thời kỳ cải biến cách mạng từ
xã hội nọ sang xã hội kia. Thích ứng với thời kỳ ấy là một thời kỳ quá độ
chính trị, và Nhà nước của thời kỳ ấy không thể là cái gì khác hơn là nền
chuyên chính cách mạng của giai cấp vô sản.
Theo chủ nghĩa Mac-Lênin có hai con đường quá độ tiến lên chủ nghĩa xã
hội. Con đường thứ nhất là con đường qúa độ trực tiếp lên CNXH từ những
nước tư bản phát triển trình độ , con đường thứ hai là con đường quá độ gián
tiếp lên CNXH ở những nước tư bản phát triển thấp, ở các nước tiểu tư
bản.Tuy nhiên con đường thứ hai chỉ có thể thực hiện được với điều kiện có
sự giúp đỡ của một nước công nghiệp tiên tiến đã làm cách mạng XHCN
thành công dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản.
1.2 Quan niệm của Hồ Chí Minh
+ Hồ Chí Minh thống nhất với các nhà kinh điển và nhấn mạnh hình thức
quá độ "rút ngắn" áp dụng cho Việt Nam.
- Cần nhận thức rõ tính quy luật chung và đặc điểm lịch sử cụ thể của mỗi
nước khi bước vào thời kỳ quá độ: "tùy hoàn cảnh, mà các dân tộc phát triển
theo con đường khác nhau Có nước thì đi thẳng tiến đến CNXH, có nước
thì phải qua chế độ dân chủ mới, rồi tiến lên CNXH".
- Hồ Chí Minh xây dựng quan niệm quá độ gián tiếp căn cứ vào thực tiễn
1
của Việt Nam:
Hồ Chí Minh chỉ ra đặc điểm và mâu thuẫn của thời kỳ quá độ lên CNXH ở
Việt Nam: "Đặc điểm to lớn nhất của nước ta trong thời kỳ quá độ từ một
nước nông nghiệp lạc hậu tiến thẳng lên CNXH không qua giai đoạn phát
triển TBCN". Đây là vấn đề mới cần nhận thức và tìm giải pháp đúng đắn để
có hình thức, bước đi phù hợp với VN.

gồm 2 nội dung lớn :
Một là, xây dựng nền tảng vật chất kĩ thuật cho chủ nghĩa xã hội, xây dựng
tiền đề về kinh tế, chính trị, văn hóa, tư tưởng cho chủ nghĩa xã hội.
Hai là, cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới, kết hợp cải tạo và xây dựng,
trong đó lấy xây dựng làm trọng tâm, làm nội dung cốt yếu nhất, chủ chốt
lâu dài.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội và con đường quá độ lên chủ
nghĩa xã hội ở Việt Nam bao quát những vấn đề cốt lõi, cơ bản nhất, trên cơ
sở vận dụng và phát triển sáng tạo học thuyết Mác- Lê Nin. Đó là các luận
điểm về bản chất, mục tiêu và động lực của chủ nghĩa xã hội; về tính tất yếu
khách quan của thời kì quá độ; về đặc điểm, nhiệm vụ lịch sử, nội dung, các
hình thức, bước đi và biện pháp tiến hành công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã
hội ở nước ta. Tư tưởng đó đã trở thành tài sản vô giá, cơ sở lí luận, kim chỉ
nam cho việc kiên trì, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa của Đảng ta,
đồng thời gợi mở nhiều vấn đề về xác định hình thức, biện pháp và bước đi
3
lên chủ nghĩa xã hội với những đặc điểm dân tộc và xu thế vận động của thời
đại hiện nay.
Về nhân tố đảm bảo được thực hiện thắng lợi chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam:
phải giữ vững và tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng, nâng cao hiệu lực
quản lí của nhà nước, phát huy tính tích cực, chủ động của các tổ chức chính
trị, xã hội; Xây dựng đội ngũ cán bộ đủ đức, đủ tài, đáp ứng yêu cầu của xây
dựng chủ nghĩa xã hội.
Về độ dài thời kì quá độ: Lúc đầu dựa trên kinh nghiệm của Liên Xô và
Trung Quốc, Hồ Chí Minh dự đoán “ Chắc đôi ba kế hoạch dài hạn…” sau
đó quan niệm được điều chỉnh “ Xây dựng chủ nghĩa xã hội là một cuộc đấu
tranh cách mạng phức tạp, gian khổ và lâu dài”. Xây dựng chủ nghĩa xã hội
bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa, tạo ra sự biến đổi về chất của xã hội trên tất
cả các lĩnh vực là sự nghiệp rất khó khăn, phức tạp, tất yếu phải trải qua một
thời kỳ quá độ lâu dài với nhiều chặng đường, nhiều hình thức tổ chức kinh

về kinh tế thay bằng quân sự vì vậy ta phải phát triển kinh tế. Người chủ
trương phát triển kinh tế nhiều thành phần định hướng xã hội chủ nghĩa, ưu
tiên phát triển kinh tế quốc doanh để tạo nền tảng vật chất cho chủ nghĩa xã
hội.
Phát triển lực lượng sản xuất hiện đại phải gắn liền với xây dựng quan hệ
sản xuất mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa trên cả ba mặt sở hữu, quản
lý và phân phối.
độ
*Chế, quan hệ sở hữu
Trong thời kỳ quá độ, có nhiều hình thức sở hữu về tư liệu sản xuất, nhiều
thành phần kinh tế, giai cấp, tầng lớp xã hội khác nhau, cho nên tất yếu còn
5
mâu thuẫn giai cấp và đấu tranh giai cấp; tuy nhiên cơ cấu, nội dung, vị trí
của các giai cấp trong xã hội ta đã thay đổi nhiều cùng với những biến đổi to
lớn về kinh tế, xã hội.
Chế độ sở hữu công cộng (công hữu) về tư liệu sản xuất chủ yếu là sản
phẩm của nền kinh tế phát triển với trình độ xã hội hóa cao các lực lượng
sản xuất hiện đại, từng bước được xác lập và sẽ chiếm ưu thế tuyệt đối khi
chủ nghĩa xã hội được xây dựng xong về cơ bản. Xây dựng chế độ đó là một
quá trình phát triển kinh tế - xã hội lâu dài qua nhiều bước, nhiều hình thức
từ thấp đến cao. Phải từ thực tiễn tìm tòi, thử nghiệm để xây dựng chế độ sở
hữu công cộng nói riêng và quan hệ sản xuất mới nói chung với bước đi
vững chắc. Tiêu chuẩn căn bản để đánh giá hiệu quả xây dựng quan hệ sản
xuất theo định hướng xã hội chủ nghĩa là thúc đẩy phát triển lực lượng sản
xuất, cải thiện đời sống nhân dân, thực hiện công bằng xã hội.
Đối với người làm nghề thủ công và lao động riêng lẻ, Nhà nước bảo hộ
quyến sở hữu về tư liệu sản xuất, ra sức hướng dẫn và giúp họ cải tiến cách
làm ăn, hợp tác.
Đối với những nhà tư sản công thương, không xóa bỏ quyền sở hữu về tư
liệu sản xuất của họ, mà hướng dẫn họ hoạt động làm lợi cho quốc kế dân

giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh
II.Về bước đi, biện pháp và phương thức xây
dựng CNXH ở Việt Nam
 Biện pháp quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
• Phương châm
7
Phương châm xây dựng chủ nghĩa xã hội Người nêu ra là: "thiết thực, phải
tiến vững chắc. Phải nắm vững quy luật phát triển của cách mạng, phải tính
toán cẩn thận những điều kiện cụ thể, những biện pháp cụ thể Chớ đem
chủ quan của mình thay thế cho điều kiện thực tế. Phải chống bệnh chủ quan
và tác phong quan liêu, đại khái. Phải xây dựng tác phong điều tra, nghiên
cứu trong mọi công tác cũng như trong khi định chính sách của Đảng và Nhà
nước."
Xác định chủ nghĩa xã hội ở nước ta "là công trình tập thể của quần chúng
lao động dưới sự lãnh đạo của Đảng," Người hết sức chăm lo xây dựng các
lực lượng cách mạng của nhân dân, trước hết là xây dựng Đảng.
Người nói : "Đảng ta đại biểu cho lợi ích chung của giai cấp công nhân, của
toàn thể nhân dân lao động chứ không phải mưu cầu cho lợi ích riêng của
một nhóm người nào, của cá nhân nào." "Nhiệm vụ của Đảng là một lòng,
một dạ phụng sự Tổ quốc và nhân dân. Ngoài lợi ích của Tổ quốc, của nhân
dân, Đảng ta không có lợi ích nào khác." "Đảng ta là đạo đức, là văn minh,"
"một Đảng to lớn, mạnh mẽ, chắc chắn, trong sạch, cách mạng triệt để."
"Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật
sự cần kiệm liêm chính, chí công vô tư," "suốt đời làm người con trung
thành của Đảng, người đày tớ tận tuỵ của nhân dân". Để đáp ứng yêu cầu to
lớn đó, Đảng ta cần thực hiện nghiêm túc nhiệm vụ then chốt là xây dựng
Đảng, làm tốt nhiệm vụ chỉnh đốn Đảng, nhất là trước những tình hình,
nhiệm vụ mới.
Đoàn kết trong Đảng là hạt nhân của đoàn kết toàn dân, đoàn kết dân tộc.
Bởi vậy, Đảng ta phải luôn ghi nhớ và thực hành đúng lời dạy của Chủ tịch

Cùng với các bước đi, Hồ Chí Minh đã gợi ý nhiều phương thức, biện pháp
tiến hành xây dưng chủ nghĩa xã hội. Trên thực tế Người đã chỉ đạo một số
cách làm cụ thể sau đây
- Thực hiện cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới, kết hợp xây dựng với cải
tạo, lấy xây dựng làm chính.
- Kết hợp xây dựng và bảo vệ, đồng thời tiến hành hai nhiệm vụ chiến lược ở
hai miền Nam, Bắc khác nhau trong phạm vi một quốc gia.
- Xây dựng chủ nghĩa xã hội phải có kế hoạch, biện pháp, quyết tâm để thực
hiện thắng lợi kế hoạch
- Trong điều kiện nước ta, biện pháp cơ bản, quyết định, lâu dài trong xây
dựng chủ nghĩa xã hội là đem của dân, tài dân sức dân, làm lợi cho dân dưới
sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.
- Phải học tập kinh nghiệm của các nước anh em nhưng không áp dụng máy
móc vì nước ta có đặc điểm riêng của ta. "Ta không thể giống Liên Xô "
"Tất cả các dân tộc đều tiến tới CNXH không phải một cách hoàn toàn giống
nhau".
- Về bước đi: phải qua nhiều bước, "bước ngắn, bước dài, tùy theo hoàn
cảnh, chớ ham làm mau, ham rầm rộ Đi bước nào vững chắc bước ấy, cứ
tiến dần dần".
Bước đi nông nghiệp: từ cải cách ruộng đất, rồi lại đến hình thức hợp tác
xã
Về bước đi công nghiệp, " Ta cho nông nghiệp là quan trọng và ưu tiên, rồi
đến tiểu thủ công nghiệp và công nghiệp nhẹ, sau mới đến công nghiệp
nặng", "làm trái với Liên Xô cũng là mác-xít"
- Về phương pháp, biện pháp, cách thức tiến hành: người nêu cao tinh thần
độc lập, tự chủ, sáng tạo, chống giáo điều, rập khuôn phải tìm tòi cách riêng
10
cho phù hợp với thực tiễn của Việt Nam. "Muốn đỡ bớt mò mẫm, đỡ phạm
sai lầm thì phải học kinh nghiệm của các nước anh em" nhưng "áp dụng kinh
nghiệm ấy một cách sáng tạo", "ta không thể giống Liên Xô vì Liên Xô có

thời cơ, vận hội, nước ta đang phải đối đầu với hàng loạt thách thức, khó
khăn cả trên bình diện quốc tế, cũng như từ các điều kiện thực tế trong nước
tạo nên. Trong bối cảnh đó, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã
hội và con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội, chúng ta cần tập trung giải
quyết những vấn đề quan trọng nhất.
Giữ vững mục tiêu của chủ nghĩa xã hội
Hồ Chí Minh là người tìm ra con đường giải phóng dân tộc Việt Nam: Con
đường độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Độc lập dân tộc và chủ
nghĩa xã hội cũng chính là mục tiêu cao cả, bất biến của toàn Đảng, toàn dân
ta. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân ta đã đấu tranh giành được độc lập
dân tộc, từng bước quá độ dần lên chủ nghĩa xã hội. Trong điều kiện nước
ta, độc lập dân tộc phải gắn liền với chủ nghĩa xã hội, sau khi giành được
độc lập dân tộc phải đi lên chủ nghĩa xã hội, vì đó là quy luật tiến hóa trong
quá trình phát triển của xã hội loài người. Chỉ có chủ nghĩa xã hội mới đáp
ứng được khát vọng của toàn dân tộc: độc lập cho dân tộc, dân chủ cho nhân
dân, cơm no áo ấm cho mọi người dân Việt Nam. Thực tiễn phát triển đất
nước cho thấy, độc lập dân tộc là điều kiện tiên quyết để thực hiện chủ nghĩa
xã hội và chủ nghĩa xã hội là cơ sở bảo đảm vững chắc cho độc lập dân tộc.
12
Hiện nay, chúng ta đang tiến hành đổi mới toàn diện đất nước vì mục tiêu
"dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh" là tiếp tục con
đường cách mạng độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội mà Hồ Chí
Minh đã lựa chọn. Đổi mới, vì thế, là quá trình vận dụng và phát triển tư
tưởng Hồ Chí Minh, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội,
chứ không phải là thay đổi mục tiêu.
Tuy nhiên, khi chấp nhận kinh tế thị trường, chủ động hội nhập kinh tế quốc
tế, chúng ta phải tận dụng các mặt tích cực của nó, đồng thời phải biết cách
ngăn chặn, phòng tránh các mặt tiêu cực, bảo đảm nhịp độ phát triển nhanh,
bền vững trên tất cả mọi mặt đời sống xã hội: kinh tế, chính trị, xã hội, văn
hóa; không vì phát triển, tăng trưởng kinh tế bằng mọi giá mà làm phương

- Chăm lo mọi mặt đời sống của nhân dân để nâng cao chất lượng nguồn
nhân lực.
- Thực hiện nhất quán chiến lược đại đoàn kết dân tộc của Hồ Chí Minh, trên
cơ sở lấy liên minh công - nông - trí thức làm nòng cốt, tạo nên sự đồng
thuận xã hội vững chắc vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng,
dân chủ, văn minh.
Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại
Xây dựng chủ nghĩa xã hội phải biết tranh thủ các điều kiện quốc tế thuận
lợi, tận dụng tối đa sức mạnh của thời đại. Ngày nay, sức mạnh của thời đại
tập trung ở cuộc cách mạng khoa học và công nghệ, xu thế toàn cầu hóa.
14
Chúng ta phải tranh thủ tối đa các cơ hội do xu thế đó tạo ra để nâng cao
hiệu quả hợp tác quốc tế; phải có cơ chế, chính sách đúng để thu hút vốn đầu
tư, kinh nghiệm quản lý và công nghệ hiện đại, thực hiện kết hợp sức mạnh
dân tộc với sức mạnh thời đại theo tư tưởng Hồ Chí Minh.
Muốn vậy, chúng ta phải có đường lối chính trị độc lập, tự chủ. Tranh thủ
hợp tác phải đi đôi với thường xuyên khơi dậy chủ nghĩa yêu nước, tinh thần
dân tộc chân chính của mọi người Việt Nam nhằm góp phần làm gia tăng
tiềm lực quốc gia.
Chủ động hội nhập kinh tế quốc tế phải gắn liền với nhiệm vụ trau dồi bản
lĩnh và bản sắc văn hóa dân tộc, nhất là cho thanh, thiếu niên - lực lượng
rường cột của nước nhà, để không tự đánh mất mình bởi xa rời cội rễ dân
tộc. Chỉ có bản lĩnh và bản sắc dân tộc sâu sắc, mạnh mẽ đó mới có thể loại
trừ các yếu tố độc hại, tiếp thu tinh hoa văn hóa loài người, làm phong phú,
làm giàu thêm nền văn hóa dân tộc.
Chăm lo xây dựng Đảng vững mạnh, làm trong sạch bộ máy nhà nước, đẩy
mạnh đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng, lãng phí, thực hiện cần
kiệm xây dựng chủ nghĩa xã hội
Thực hiện mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, phát huy quyền làm
chủ của nhân dân cần đến vai trò lãnh đạo của một Đảng cách mạng chân

vật chất và tinh thần của nhân dân, vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế
và khu vực cũng được nâng cao
Sau 20 năm đổi mới, Việt Nam đã ra khỏi khủng hoảng kinh tế xã
hội. kinh tế tăng trưởng khá cao, riêng giai đoạn 2001-2005 GDP bình quân
tăng trưởng gần 7,5% trên năm, nền kinh tế thị trường định hướng XHCN
bước đầu được xây dựng, theo đó nền kinh tế nhà nước đóng vai trò chủ đạo,
nhiều thành phần kinh tế cũng được phát triển. Công cuộc CNH-HĐH đang
được đẩy mạnh cơ cấu ngành. Kinh tế được chuyển dịch đúng hướng.
- chỉ số phát triển còn người của Việt Nam đang tăng mạnh
- đời sống nhân dân được cải thiện đáng kể
- thu nhập bình quân đầu người tăng.
Nhờ vật môi trường chính trị - xã hội của Việt Nam ổn định, được quốc tế
ghi nhận và khẳng định.
- cùng với tăng cường đổi mới ở bên trong, Việt Nam còn tích cực
và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế.
- nhờ mô hình kinh tế hướng ngoại, nên ngoại thương và đầu tư trực
tiếp nước ngoài tại VN(FDI) đã tăng nhanh chóng, trở thành động lực quan
trọng cho sự tăng trưởng kinh tế của VN trong thời gian qua.
- Phát huy sức mạnh toàn dân tộc
- Đổi mới toàn diện và đồng bộ hơn, động viên mọi nguồn lực của
toàn xã hội, đẩy mạnh CNH-HĐH đất nước và tích cực hội nhập kinh tế
quốc tế, phát triển mạnh nhanh và bền vững nhằm sớm đưa nước ta khỏi tình
trạng kém phát triển, nâng cao rõ rệt đời sống nhân dân tạo nền tảng để đến
17
năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện
đại.
Hơn nữa hiện nay, sự phát triển của khoa học và công nghệ tạo ra sức sản
xuất mới dẫn đến tất yếu phải có một xã hội mới phát triển cao hơn xã hội
phong kiến đó là XHCN.
HCM đã khẳng định con đường đi lên CNXH ở những nước chưa phát