KIM LÂN
BÀI GIẢNG NGỮ VĂN LỚP 12
I.Tìm hiểu chung:
1/Tác giả:
-Kim Lân (1920-2007)
-Tên khai sinh: Nguyễn Văn Tài.
-Quê: Làng Phù Lưu, tỉnh Bắc Ninh.
-Là cây bút chuyên viết truyện ngắn.
-Thế giới nghệ thuật của ông thường là khung cảnh
nông thôn, người nông dân.
-Ngoài viết văn ông còn làm báo, diễn kịch, đóng phim.
-Tác phẩm chính: Nên vợ nên chồng (1955), Con chó
xấu xí (1962).
-Năm 2001, Kim Lân được nhận giải thưởng Nhà nước
về văn học nghệ thuật.
2/Tác phẩm:
a-Xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác:
-
“Vợ nhặt” viết năm 1955 được in trong tập truyện
ngắn “Con chó xấu xí” (1962).
-
Truyện ngắn có tiền thân là tiểu thuyết “Xóm ngụ
cư”- tác phẩm viết sau CMT8 nhưng còn dang dở và
bị mất bản thảo. Sau khi hòa bình lập lại (1954), tác
giả dựa vào cốt truyện cũ để viết truyện ngắn “Vợ
nhặt”.
b-Tóm tắt:
-Tràng, một người vừa xấu, vừa dở hơi, bị ế vợ.
-Nạn đói đang diễn ra, người chết đói như ngả rạ,
Tràng lấy được vợ chỉ nhờ bốn bát bánh đúc.
-Bà cụ Tứ - mẹ Tràng đan xen nhiều tâm trạng khi

Đó cũng chính là cái nền để nhà văn Kim Lân tô đậm
những vẻ đẹp tiềm ẩn trong tâm hồn họ.
3/Bức tranh ảm đạm của nạn đói:
“Những gia đình từ những vùng Nam Định, Thái Bình,
đội chiếu lũ lượt bồng bế, dắt díu nhau lên xanh xám
như những bóng ma Người chết như ngả rạ Không
khí vẩn mùi ẩm thối của rác rưởi và mùi gây của xác
người.”
“Dưới những gốc đa, gốc gạo xù xì, bóng những người
đói dật dờ đi lại lặng lẽ như những bóng ma. Tiếng quạ
trên mấy cây gạo ngoài bãi chợ cứa gào lên từng hồi thê
thiết.”
Bằng ngòi bút tả thực kết hợp với thủ pháp so sánh, bức
tranh xóm ngụ cư trong những ngày đói hiện lên chân
thực, mang màu sắc âm khí; đó cũng là bức tranh u tối,
thê lương của xã hội nước ta trong những năm 1945.
(Hoàn cảnh điển hình)



4/Diễn biến tâm trạng của các nhân vật:
a)Người vợ nhặt:
-Là cô gái không tên, không gia đình, bị cái đói đẩy ra
lề đườngsố phận nhỏ nhoi, đáng thương.
-Cái đói đã làm thị trở nên chao chát, đanh đá, liều lĩnh,
đánh mất sĩ diện, sự e thẹn, bản chất dịu dàng (gợi ý
để được ăn), “cắm đầu ăn một chặp bốn bát bánh đúc
chẳng chuyện trò gì”.
-Là người phụ nữ có tư cách:
+E thẹn, ngượng ngùng khi theo Tràng về nhà.

ghê gớm đang đe dọa, quên cả những tháng ngày
trước mặt.Trong lòng hắn bây giờ chỉ còn tình nghĩa
với người đàn bà đi bên cạnh.”
“Một cái gì mới mẻ, lạ lắm, chưa từng thấy ở người
đàn ông nghèo khổ ấy, nó ôm ấp, mơn man khắp da
thịt Tràng, tựa hồ như có bàn tay vuột nhẹ trên sống
lưng.”
*Thời gian chờ đợi để ra mắt:
+Ngỡ ngàng, lo lắng, đượm buồn:
“Tràng đứng tây ngây ra giữa nhà một lúc, chợt hắn
thấy sờ sợ Quái sao nó lại buồn thế nhỉ? đến bây
giờ hắn vẫn còn ngờ ngợ như không phải thế ”
+Hồi hộp, nôn nao:
“Thấy mẹ, Tràng reo lên như một đứa trẻ Hôm nay
sao u về muộn thế! Làm tôi đợi nóng cả ruột.”
+Nhẹ nhõm khi được sự đồng ý của mẹ:
“Tràng thở đánh phào một cái, ngực nhẹ hẳn đi.”
*Buổi sáng đầu tiên có vợ:
+Tâm hồn có những cảm nhận mới mẻ:
“Trong người êm ái, lửng lơ như người vừa ở trong
giấc mơ đi ra”
+Tràng biến đổi hẳn:
“Bỗng nhiên hắn thấy thương yêu, gắn bó với cái nhà
của hắn lạ lùng.”
“Bây giờ hắn mới nên người, hắn thấy có bổn phận lo
lắng cho vợ con sau này.”
+Nhen nhóm niềm tin vào một tương lai tươi sáng:
“Trong óc Tràng vẫn thấy đám người đói và lá cờ đỏ
bay phấp phới.”
Diễn biến tâm trạng nhân vật Tràng-người đàn ông

“Ừ, thôi thì các con đã phải duyên, phải kiếp với nhau,
u cũng mừng lòng ”
“Bà mẹ Tràng cũng nhẹ nhõm, tươi tỉnh khác ngày
thường, cái mặt bủng beo u ám của bà rạng rỡ hẳn
lên.”
+Thương xót:
“Chúng mày lấy nhau lúc này, u thương quá ”
+Động viên con tin tưởng vào một tương lai tươi sáng:
“Biết thế nào hở con, ai giàu ba họ, ai khó ba đời?”
“Khi nào có tiền ta mua lấy đôi gà, ngoảnh đi ngoảnh
lại chả mấy mà có đàn gà cho xem.”
Giọt nước mắt người mẹ
Với nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật tinh tế, Kim
Lân đã đem đến những xúc động sâu sắc cho người đọc
về hình ảnh một người mẹ già có tấm lòng nhân hậu,
bao dung, có tình mẫu tử cao cả, tiêu biểu cho những
phẩm chất của người mẹ nghèo Việt Nam.
III.Tổng kết:
1/Nội dung:
a)Giá trị hiện thực:
Phản ánh chân thực tình cảnh bi thảm của người
nông dân trong nạn đói khủng khiếp năm 1945.
b)Giá trị nhân đạo:
Thể hiện được sự đồng cảm xót thương với số
phận của những con người nghèo khổ; lên án tội ác
dã man của thực dân Pháp và phát xít Nhật; thấu hiểu
và trân trọng tấm lòng nhân hậu, niềm khao khát hạnh
phúc rất con người, niềm tin vào cuộc sống, tương lai
của những người lao động nghèo; dự cảm về sự đổi
đời trong tương lai của họ.