Nhận biết các dấu hiệu của bóc tách động
mạch chủ (Kỳ II)

Hầu hết các bóc tách ĐMC đều xuất phát ở một trong hai vị trí: ĐMC lên (trong
vòng vài cm gần van ĐMC) và ĐMC xuống (ngay sau chỗ xuất phát của động mạch
dưới đòn trái). Những trường hợp bóc tách ĐMC trong vòng 2 tuần được gọi là cấp
tính, trong khi những trường hợp bị trên 2 tuần được gọi là mạn tính vì tỷ lệ tử
vong của các trường hợp bóc tách ĐMC không được điều trị đến thời điểm này vào
khoảng 75 - 80%. Tuy nhiên, hầu hết các bệnh nhân được chẩn đoán trong giai
đoạn cấp tính.
Tăng huyết áp và cao tuổi là nguyên nhân chủ yếu
Thoái hóa hình nang lớp áo giữa là tình trạng bệnh lý quan trọng của lớp áo giữa và
thường xuất hiện trước trong bóc tách ĐMC. Do vậy bất cứ một quá trình bệnh lý hay
tình trạng bệnh lý nào ảnh hưởng đến tính toàn vẹn của thành phần sợi chun hay cơ trơn
của lớp áo giữa sẽ dễ dàng dẫn đến bóc tách ĐMC. Thoái hóa hình nang lớp áo giữa là
đặc điểm nội tại của một số khiếm khuyết di truyền về tổ chức liên kết như trong hội
chứng Marfan và Ehlers-Danlos và cũng thường gặp trong các bệnh nhân van ĐMC có 2
lá van. Trong các trường hợp không có hội chứng Marfan, chỉ có một số ít các trường
hợp bị bóc tách ĐMC có mô bệnh học đặc trưng của thoái hóa hình nang lớp áo giữa.
Tuy nhiên, các mức độ thoái hóa hình nang lớp áo giữa khác nhau được ghi nhận trong
hầu hết các trường hợp bóc tách ĐMC khác và có xu hướng trầm trọng hơn theo diễn
biến tự nhiên của tuổi tác. Mặc dù nguyên nhân của thoái hóa hình nang lớp áo giữa vẫn
còn chưa rõ ràng, tuổi cao và tăng huyết áp là 2 trong số các yếu tố nguy cơ quan trọng
nhất.
Sự liên quan giữa thai kỳ và bóc tách ĐMC
vẫn chưa giải thích được. Khoảng 50% các
trường hợp bóc tách ĐMC ở nữ giới có độ
tuổi dưới 40 xuất hiện trong khi mang thai,
đặc trưng là trong 3 tháng cuối. Tăng thể
tích máu, cung lượng tim và áp lực máu
trong giai đoạn cuối của thai kỳ có thể là yếu

bóc tách ĐMC đoạn gần.
Các triệu chứng thực thể đặc trưng bao gồm: mất mạch, tiếng thổi tâm trương ở ổ van
ĐMC và biểu hiện về thần kinh thường là do bóc tách ĐMC đoạn gần. Mất mạch là một
yếu tố dự đoán nguy cơ cao gây thiếu máu các phủ tạng, thiếu máu não.
Hở van ĐMC là một đặc điểm quan trọng của bóc tách ĐMC đoạn gần, gặp trong 1/2 đến
2/3 các trường hợp do một số cơ chế. Biểu hiện thần kinh gặp trong 6 - 19% các trường
hợp bóc tách ĐMC và thường gặp trong trường hợp bóc tách ĐMC đoạn gần. Tai biến
mạch máu não có thể xuất hiện 3 - 6% khi động mạch không tên hay động mạch cảnh gốc
trái bị ảnh hưởng. Khi các động mạch đốt sống bị ảnh hưởng có thể gây thiếu máu tủy
sống và gây ra liệt 2 chân.
PGS.TS. Nguyễn Quang Tuấn Động mạch chủ bình thường (trái), động
mạch chủ bị bóc tách(phải).