Một số loại thuốc cần lưu ý khi dùng cho
người cao tuổi
DS. Phạm Tiếp
Người cao tuổi (NCT), đối tượng quen
thuộc của phòng khám bệnh, là nhóm
người hay sử dụng thuốc nhất. Ở các
nước phát triển khoảng 40% chi phí về
thuốc thuộc về NCT. Một thống kê cho
thấy khoảng 61% số người trên 65 tuổi
phải luôn luôn dùng đến thuốc. Không
chỉ hay dùng thuốc mà NCT thường
phải dùng nhiều loại thuốc cùng lúc (do mắc nhiều bệnh), phải dùng lâu dài, gần
như suốt đời do mắc các bệnh mạn tính (tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo
đường ).
Trong khi đó, trải qua một quá trình sống và hoạt động trên 60 năm, từng phải chống đỡ
nhiều với hoàn cảnh bất lợi nên các chức năng của đa số bộ phận trong cơ thể suy giảm
nhất là chức năng biến đổi chọn lọc, đào thải chất độc của gan, thận (giảm khoảng 50-
60%). Do đó tác động phụ bất lợi của thuốc cũng như sự tương tác tiêu cực giữa các
thuốc dùng đồng thời có thể gây nhiều tai biến cho NCT.
Một số thuốc NCT hay dùng nhưng cần lưu ý thận trọng
Digoxin: Đây là glycosid cường tim, thường dùng trong suy tim với lưu lượng thấp nhất
là khi có rung nhĩ. Hiệu quả của thuốc đối với NCT thấp hơn so với người trẻ nhưng lại
hay gây độc nên NCT dùng phải giảm liều. Có khoảng 50-90% NCT khi dùng thuốc này
đều cảm thấy mệt mỏi, ăn không ngon, buồn nôn, kém ăn nên dễ gây cho cơ thể suy dinh
dưỡng. Dùng thuốc nếu thấy trọng lượng cơ thể tụt xuống nhanh cần báo thầy thuốc biết
để xử trí kịp thời. Digoxin có nhiều tương tác bất lợi với một số thuốc khác nếu dùng
phối hợp như chống chỉ định với các muối canxi (rối loạn nhịp tim trầm trọng, gây tử

Người cao tuổi cần thận trọng khi dùng thuốc.

vong), với sultoprid (thuốc an thần kinh) do gây rối loạn tính tự động – chậm nhịp quá

ngột, cần giảm liều từ từ rồi mới thôi dùng để tránh xảy ra các triệu chứng như nôn oẹ,
mất ngủ, cơ bắp co giật, mất thăng bằng.
Aminophylin: Thuốc làm mất cơn co thắt phế quản, tăng cường hô hấp và tuần hoàn ở các
động mạch nhỏ, lợi tiểu, thường dùng để phòng và trị cơn hen phế quản, điều trị phối hợp
chứng hen tim, suy tâm thất trái. NCT dùng thuốc này chịu nhiều tác dụng phụ của thuốc
do thời gian bán thải của thuốc kéo dài. Có thể bị nhức đầu, buồn nôn, nôn, đỏ bừng mặt,
đánh trống ngực, bồn chồn, lo âu, khó thở, rối loạn tiêu hóa, trí nhớ giảm, định hướng
kém, loạn nhịp tim, huyết áp giảm đột ngột có thể dẫn đến tử vong. NCT dùng thuốc này
phải hết sức cẩn thận, dùng từ liều lượng nhỏ rồi tăng dần (nếu nước tiểu ít phải báo ngay
thầy thuốc để xem lại liều). Nếu thấy mất ngủ hoặc dạ dày khó chịu có thể dùng một số
dẫn chất benzodiazepin (diazepam, pirenzepin), thuốc ức chế tiết dịch vị nhưng không có
tác dụng chống tiết cholin.
Thuốc giảm đau: aspirin, ibuprofen
NCT thường hay đau đầu, nhức nhối xương khớp nên các loại thuốc kháng viêm không
steroid thường hay được dùng. Trong đó, có một số thuốc gây loét và chảy máu đường
tiêu hóa, nhất là khi bắt đầu dùng và tăng liều. Tuổi tác tuy không làm tác dụng bất lợi
này tăng thêm nhưng nếu tai biến xảy ra thì tình trạng nguy hiểm và tỷ lệ tử vong ở người
già cao hơn. Đặc biệt nguy cơ xuất huyết đường tiêu hóa sẽ tăng gấp 10 lần nếu dùng
phối hợp với warfarin (thuốc chống đông máu). Với NCT, để phòng ngừa biến chứng nên
uống kèm misoprotol hoặc các thuốc chống tiết toan dịch vị (omeprazol, lansoprazol).
Thuốc kháng histamin H2: Cimetidin, ranitidin, nizatidin sinh khả dụng của cimetidin
tăng theo tuổi, thường do giảm thanh lọc ở gan. Sự suy giảm chuyển hóa của cimetidin
qua gan làm tăng hàm lượng của thuốc trong huyết tương có thể gây lú lẫn tâm thần, đi từ
kích động tới chứng hoang tưởng bộ phận, ảo giác. Hiện tượng này thường phục hồi sau
khi ngừng thuốc cần giảm 33-50% liều dùng cho NCT, đặc biệt khi có suy gan, suy thận,
kể cả ranitidin, nizatidin cũng gây triệu chứng lú lẫn tương tự cimetidin nếu nồng độ
thuốc trong huyết tương tăng cao (với NCT).
Nhóm thuốc phiện (opiat): NCT nhạy cảm rõ rệt với tác dụng giảm đau của opiat và kéo
dài độ thanh lọc nên so với người trẻ, liều dùng cần ít hơn. Thuốc có thể gây cho NCT
táo bón nghiêm trọng nên cần giảm liều và tần suất dùng thuốc, ăn nhiều chất xơ, rau