Bài thuốc phòng chống sốt xuất huyết

Thời gian gần đây, ở nước ta, sốt xuất huyết (SXH) có xu hướng gia tăng và diễn
biến phức tạp. Đây là một trong những bệnh truyền nhiễm cấp tính, thành dịch khá
nguy hiểm do virus Dengue gây ra, được truyền từ người bệnh sang người lành qua
muỗi đốt.
Theo quan niệm của y học cổ truyền, SXH
thuộc phạm vi các chứng Thấp nhiệt dịch, Ôn
dịch , do nhiệt độc gây nên. Ban đầu, nhiệt
độc tấn công mạnh và nhanh vào phần nông
của cơ thể mà y học cổ truyền gọi là phần vệ,
phần khí gây sốt cao, sau đó xâm nhập vào
phần sâu hơn gọi là phần dinh và phần huyết
gây ban chẩn hoặc xuất huyết. Bởi vậy, việc
chọn lựa các bài thuốc cũng phải căn cứ vào bệnh trạng cụ thể ở mỗi giai đoạn mà ứng
dụng cho phù hợp. Các bài thuốc Đông y hỗ trợ điều trị tốt với SXH độ 1, 2 và giai đoạn
hồi phục.
Giai đoạn nhiệt độc xâm phạm phần vệ (Đông y gọi là thể ôn tà uất biểu và tà trở mạc
nguyên).
Chứng trạng: phát sốt (ban đầu có thể kèm theo cảm giác sợ lạnh), đau đầu, đau lưng, đau
mình mẩy và cơ khớp, môi khô miệng khát, chất lưỡi đỏ, rêu lưỡi trắng hoặc vàng mỏng,
muộn hơn có thể xuất hiện triệu chứng như mặt đỏ, mắt đỏ, chân tay tê bì, ngực bụng đầy
tức, nôn hoặc buồn nôn, đại tiện táo kết hoặc lỏng nát, tiểu tiện sẻn đỏ (tương đương
với SXH độ 1 theo phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới ).
Bài 1: Tang diệp (lá dâu) 5g, cúc hoa 5g, bạc hà 3g, ty qua hoa (hoa mướp) 10g, mật ong
15g. Các vị thuốc tán vụn, hãm với nước sôi trong bình kín, sau 20 phút thì dùng được,
hòa mật ong uống thay trà trong ngày. Công dụng: thanh nhiệt sơ biểu, giải độc thấu tà.
Bài 2: Đạm đậu xị 15 - 20g, kinh giới 3 - 6g, ma hoàng 1 - 3g, cát căn 20 - 30g, chi tử 3g,
sinh thạch cao 60 - 90g, gừng tươi 3 lát, hành tươi 2 củ, gạo tẻ 100g. Đem các vị thuốc

Kim ngân hoa

giác hoặc bột sừng trâu 6 - 10g), lá sen tươi nửa tàu, đậu xanh 30g, gạo tẻ 100g. Sắc
thạch cao, huyền sâm và sừng trâu lấy nước rồi nấu với đậu xanh và gạo thành cháo, chia
ăn vài lần trong ngày. Công dụng: thanh
nhiệt, lương huyết, giải độc.
Giai đoạn hồi phục
Chứng trạng: Hết sốt, ban xuất huyết lặn dần,
cơ thể mệt mỏi, chán ăn, đầu choáng mắt
hoa, lưng đau gối mỏi, ngủ kém, đại tiện lỏng
nát Tùy theo triệu chứng cụ thể mà y học
cổ truyền phân ra thành các thể loại như
Nhiệt thương âm dịch, Tỳ vị hư nhược, Thận
khí hư suy
Bài 1: Sa sâm 20g, mạch môn 10 - 15g, gạo tẻ 100g, đường phèn lượng vừa đủ. Các vị
thuốc sắc kỹ bỏ bã lấy nước nấu với gạo thành cháo, hòa đường phèn chia ăn vài lần
trong ngày. Công dụng: dưỡng âm, sinh tân dịch.
Bài 2: Sinh địa 30g, gừng tươi 2 - 3 lát, gạo tẻ 100g. Sắc sinh địa và gừng lấy nước nấu
với gạo thành cháo, chế thêm chút đường phèn, chia ăn vài lần trong ngày. Công dụng: tư
thận thanh nhiệt, lương huyết sinh tân.
Bài 3: Xương dê 1.000g, gạo tẻ 100g, hành tươi 2 củ, gừng tươi 3 - 5g, gia vị vừa đủ.
Xương dê đập vụn ninh lấy nước rồi cho gạo vào nấu thành cháo, chế thêm gia vị, chia ăn
vài lần trong ngày. Công dụng : bổ thận khí, kiện tỳ vị, mạnh gân cốt.
Bài 4: Đẳng sâm 15g, hoàng kỳ 20g, bạch truật 12g, mạch nha sao 12g, trần bì 8g, đại táo
10g, gừng tươi 2 lát. Các vị tán vụn, hãm với nước sôi trong bình kín, sau 20 phút thì
dùng được, uống thay trà trong ngày. Công dụng: bổ trung ích khí, kích thích tiêu hóa.
ThS. Hoàng Khánh Toàn Sinh địa