TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI
KHOA TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG
Bộ môn Sinh Thái Nhân Văn
TIỂU LUẬN
SINH THÁI NHÂN VĂN
ĐỀ TÀI: “Tìm hiểu về tình trạng ô nhiễm sông Tô Lịch”
Giáo viên hướng dẫn: Phan Thanh Thuý
Nhóm thực hiện: Hoàng Thị Trang 532468
Trương Thị Thuý 532463
Nguyễn Văn Quân 532448
Bùi Duy Khải 532429
Lớp: MTC – K
1
Mục Lục
I. Mở đầu.
2
Cùng với sự tiến bộ của khoa học và công nghệ, nền kinh tế thế giới phát triển
trong nửa sau thế kỷ XX đã phát triển rất nhanh. Sự phát triển mà người ta gọi là “Thần
kỳ” đó đã làm cho cuộc sống của con người thay đổi rất nhiều. Chất lượng cuộc sống
được nâng lên, tuổi thọ bình quân tăng….Nhưng bên cạnh đó, tăng trưởng kinh tế đã làm
xuất hiện những xu hướng tiêu cực đang ngày một ảnh hưởng nghiêm trọng tới cuộc
sống của hành tinh chúng ta. Suy thoái môi trường là một trong những xu hướng đó. Các
hệ sinh thái cơ bản đóng vai trò vào việc duy trì sự sống trên trái đất như đất , rừng,
nước…ngày nay đang bị suy thoái hết sức nghiêm trọng. Tình trạng ô nhiễm nước là
đáng báo động hơn cả, nhất là ở những khu đô thị và công nghiệp. Ô nhiễm nước mặt với
các loại tác nhân có độc tính cao như kim loại nặng, vi sinh vật gây bệnh…ngày càng lan
rộng và thậm chí xâm lấn sâu vào cả nước ngầm. Đây là một trong những thực trạng
đáng ngại nhất của sự hủy hoại môi trường tự nhiên do nền văn minh đương thời. Môi
trường nước rất dễ bị ô nhiễm, các ô nhiễm từ đất, không khí đều có thể làm ô nhiễm
nước, ảnh hưởng lớn đến đời sống của người và các sinh vật khác. Ở Việt Nam tình trạng
ô nhiễm nước mặt tại các con sông đang là một vấn đề đáng lo ngại. Con sông ô nhiễm

6
Họp chợ
bên dòng
sông ô
nhiễm và xả
rác trực tiếp
xuống đó
Ở Hà Nội, theo số liệu khảo sát của Sở Khoa học, Công nghệ và môi trường năm
2002, tổng lượng nước thải một ngày khoảng 300-400 nghìn m3, bao gồm chủ yếu là
nước thải sinh hoạt, công nghiệp, nước thải bệnh viện và hầu như không được xử lý mà
thải trực tiếp vào hệ thống tiêu thoát nước đô thị, làm ô nhiễm nguồn nước mặt và nước
ngầm của thành phố. Hầu như toàn bộ hệ thống sông nhận nước thải của thành phố Hà
Nội, đặc biệt là sông Tô Lịch đã bị ô nhiễm, một số chất ô nhiễm đã vượt tiêu chuẩn cho
phép nhiều lần. Tuy nhiên, nguồn nước thải sông Tô Lịch hiện vẫn được sử dụng hàng
ngày phục vụ cho hoạt động sản xuất nông nghiệp ở thôn Bằng B, xã Hoàng Liệt, huyện
Thanh Trì, một huyện ngoại thành của thành phố Hà Nội.
Nước sông Tô Lịch đã và đang bị ô nhiễm nghiêm trọng, nước đen, bốc mùi hôi
thối rất khó chịu, gây bức xúc cho hàng trăm nghìn người dân sống hai bên bờ sông từ
nhiều năm nay. Chính những người dân đó và những nhà máy, xí nghiệp, cơ sở sản
xuất… dọc theo con sông đó đã thải ra dòng sông này biết bao rác rưởi, vật nuôi bị chết
và hàng chục vạn mét khối nước thải chưa qua xử lý mỗi ngày. Với bấy nhiêu thứ bẩn
thỉu dồn xuống dòng sông, đổ xuống dòng sông qua hàng chục năm nay thì làm sao dòng
nước không bị ô nhiễm nặng nề, hôi hám kinh người khiến ta mỗi khi đi qua phải đeo
khẩu trang hoặc bịt mũi bước vội.
7
Nước thải được xả ra sông qua các họng cống.
Các kết quả phân tích về hàm lượng các chất dinh dưỡng trong nước sông Tô Lịch
chỉ ra rằng diễn biến chất lượng nước trên trục chính sông thay đổi khá phức tạp. Mặc dù,
tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) về nước thải đô thị và công nghiệp năm 2001 đã tồn tại
nhưng có kế thừa một số tiêu chuẩn đã có trong TCVN năm 1995. Trong khuôn khổ của

sở lớn nhỏ xen kẽ trong khu dân cư.
Có thể nói rằng “Chưa thấy một ngày nào dòng sông không chở nặng rác rưởi”.
Do vậy ý thức của người dân là điều đáng bàn. Thống kê sơ bộ cho thấy, dọc tuyến sông
Tô Lịch dài 14,6km có hơn 10 cửa xả lớn thu gom nước thải, khoảng 200 cống tròn
đường kính 300 - 1.800mm và hàng trăm cống nhỏ dân sinh đổ ra sông. Đây chính là
nguồn gây ô nhiễm chính cho sông Tô Lịch.
9
Rác thải chất đầy 2 bên bờ sông Tô Lịch
Theo Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, trung bình một ngày đêm, sông Tô
Lịch phải tiếp nhận trên 100.000m3 nước thải sinh hoạt và công nghiệp. Trong đó,
khoảng 1/3 là nước thải công nghiệp chưa qua xử lý. Khu công nghiệp (KCN) Thượng
Đình, KCN quận Hai Bà Trưng, KCN Cầu Bươu – Văn Điển, KCN Pháp Vân – Văn
Điển, có nồng độ các chất độc hại cao, xả trực tiếp vào sông Tô Lịch. Ngoài ra, một hệ
thống trên 30 bệnh viện của Hà Nội với lượng nước thải hàm lượng chất bẩn hữu cơ cao,
chứa nhiều vi trùng gây bệnh sau khi được thu gom, vận chuyển trong các tuyến cống,
mương, sông cũng tập trung vào hạ lưu sông Tô Lịch để xả qua cửa Thanh Liệt vào sông
Nhuệ. Mặc dù toàn bộ chiều dài 14,6km đã được cải tạo, nạo vét và kè 2 bờ, song tình
trạng ô nhiễm của sông Tô Lịch vẫn được đánh giá là rất nghiêm trọng với các chỉ số
vượt tiêu chuẩn cho phép rất nhiều lần, hoàn toàn không thể sử dụng trong sinh hoạt, sản
xuất, trồng trọt.
10
2. Hậu quả
Ô nhiễm sông Tô để lại hậu quả nặng nề đối với chất lượng nước mặt và nước
ngầm của thành phố. Nguồn nước thải sông Tô Lịch hiện vẫn được sử dụng hàng ngày
phục vụ cho hoạt động sản xuất nông nghiệp ở thôn Bằng B, xã Hoàng Liệt, huyện Thanh
Trì, một huyện ngoại thành của thành phố Hà Nội. Trong khi đó nguồn nước thải sông Tô
Lịch hiện vẫn được sử dụng hàng ngày phục vụ cho hoạt động sản xuất nông nghiệp ở
thôn Bằng B, xã Hoàng Liệt, huyện Thanh Trì, một huyện ngoại thành của thành phố Hà
Nội.
Đặc biệt, hàm lượng các kim loại nặng trong sản phẩm rau nước tại một số điểm

Muống cạn (TT4), Ngải cứu (TT5), Muống nước (TT6, TT7, TT8). Các số liệu phân tích
đất ở thôn Bằng B xấp xỉ với tiêu chuẩn cho phép nên các kết quả phân tích về hàm
lượng kim loại nặng trong rau trồng tại thôn Bằng B cho thấy việc sử dụng nước thải đô
thị để tưới rau gây tích luỹ kim loại nặng trong các sản phẩm rau trồng. Nói chung, trong
sản phẩm rau, hàm lượng các kim loại nặng như Cu, Zn, Pb, Cd, Cr, Hg, As, là cao.
Nếu so sánh các số liệu phân tích của các mẫu rau với tiêu chuẩn của WHO, hàm lượng
các kim loại Cu, Zn, Pb, Cd, Cr, Hg, As đều vượt tiêu chuẩn cho phép. Cụ thể, hàm lượng
11
Cu cao hơn tiêu chuẩn cho phép từ 2.06-5,94 lần; hàm lượng Zn cao hơn tiêu chuẩn cho
phép từ 1,12-2,46 lần; hàm lượng Pb cao hơn tiêu chuẩn cho phép từ 37,97-49,22 lần;
hàm lượng Cd cao hơn tiêu chuẩn cho phép từ 1,67-19,33 lần; hàm lượng As cao hơn tiêu
chuẩn cho phép từ 1,03-1,59 lần.
Người dân chính là người từng ngày phải lãnh đủ những hệ lụy kéo theo. Một
người dân sống tại số nhà 249 Nguyễn Khang nói: "Giáp bên sông chết, hàng ngày chúng
tôi phải chịu đựng mùi hôi thối bốc lên. Nhất là những ngày thời tiết oi bức, dù đã đeo
khẩu trang nhưng mùi thối vẫn sộc thẳng vào mũi. Sinh hoạt gia đình và sức khỏe các
thành viên trong nhà đều bị ảnh hưởng".
Ông Nguyễn Trung Cường, nhà cạnh sông Tô Lịch thuộc P.Khương Đình
(Thanh Xuân), than phiền bao nhiêu năm qua dòng sông vẫn nguyên một màu đen. “Mức
độ ô nhiễm gồm đủ loại mùi hôi thối, xác động vật trôi nổi nên giờ có thấy dòng sông
đen hơn, nặng mùi hơn người dân cũng không còn sức kêu than nữa” - ông Cường than
vãn.
Không chỉ ảnh hưởng đến cuộc sống và sức khoẻ của người dân sống ở quanh khu
vực sông, ô nhiễm sông Tô con ảnh hưởng đến sức khoẻ của những người làm công việc
vớt rác và nạo vét sông Tô Lịch. Anh Thái (quê Thái Bình) cho biết bị các bệnh ngoài da là còn
nhẹ, nhiều anh khi xuống dưới đấy dẫm phải ống kim tiêm, đinh gỉ, mảnh chai, cây mục dưới lòng sông.
Cách đây đã lâu, có anh Hoà trong lúc xuống vớt rác đã bị mảnh thuỷ tinh đâm ngang bàn chân, chảy máu
lênh láng dính phải nước sông ô nhiễm gây nhiễm trùng nặng, phải bỏ việc về quê.
Số liệu quan trắc gần đây cho thấy vào mùa khô hàm lượng oxy hòa tan (DO)
thấp hơn 2,5 lần so với tiêu chuẩn, nhu cầu oxy sinh học (BOD5) vượt tiêu chuẩn cho

ngầm dưới lòng sông, có quy mô tùy theo lưu lượng nước cần xử lý.
Sẽ đặt trạm xử lý nước thải mini ở các cửa xả lớn trên sông
14
Một trong những biện pháp quan trọng khác để giảm ô nhiễm cho sông Tô Lịch -
được Sở TNMT đề xuất là bổ cập nước cho sông. Theo ông Phạm Văn Khánh - Phó
Giám đốc Sở TNMT Hà Nội - để cải thiện khả năng tiêu thoát, duy trì cân bằng nước và
pha loãng nồng độ ô nhiễm, cần bổ cập thêm nước tự nhiên cho sông Tô Lịch. Tuy nhiên,
mối quan ngại của cơ quan chức năng là các kênh mương đã bị ngắt quãng trong quá
trình đô thị hóa.
Để làm được điều này, có một số phương án khác nhau như lấy nước từ hồ Tây,
các hồ điều hòa, sông Hồng, sông Nhuệ. Trong đó, có thể lấy nước sông Hồng vào dòng
chảy sông Tô Lịch theo hướng khai thông dòng chảy cũ hoặc đấu nối thông qua sông
Nhuệ. Địa hình dòng chảy của các sông hiện tại cho thấy, có thể đảm bảo cao độ dòng
chảy
Hiện năng lực của hệ thống cống dẫn nước từ sông Hồng vào sông Nhuệ chỉ có
lưu lượng 36,3m3/giây, và Bộ NN&PTNT đã có kế hoạch nâng cấp hệ thống này về lưu
lượng lên gấp đôi hiện tại. Và với đề nghị của Hà Nội, chuyên gia về thủy lợi của Cục
Thủy lợi cho hay Bộ NN&PTNT đã chấp thuận điều chỉnh quy hoạch này để tăng thêm
lưu lượng cấp nước vào sông Nhuệ lên mức 75m3/giây nhằm có đủ nước cho cuộc “thau
rửa” sông Tô Lịch.
Theo đề xuất của Hà Nội, vị trí lấy nước từ sông Hồng và vị trí bổ cập vào sông
Tô Lịch dựa trên nguyên tắc gần với nguồn cấp nước nhất - tức là lấy từ đầu nguồn sông
Nhuệ để hạn chế ô nhiễm của bản thân sông Nhuệ.
Trên cơ sở các hệ thống kênh mương hiện có, Hà Nội xác định điểm lấy nước tại
sông Nhuệ là ngay sau cống Liên Mạc qua hệ thống kênh mương tại Chèm - Đông Ngạc
(huyện Từ Liêm), mương chạy dọc đường Nguyễn Hoàng Tôn (Q.Tây Hồ), Cổ Nhuế (Từ
Liêm) tới Nghĩa Đô (Cầu Giấy) và cấp vào sông Tô Lịch.
Phó giám đốc Sở Quy hoạch - kiến trúc Hà Nội Vũ Tuấn Định giải thích lưu
lượng thiết kế của cống Liên Mạc có thể đảm bảo cho việc bổ cập nước 5m3/giây. Ông
Định cho biết hiện đây là hướng tuyến thuận lợi và khả thi nhất mà sở đang nghiên cứu

sông Tô Lịch - Nguồn: Sở
Quy hoạch - kiến trúc Hà Nội
cung cấp
Đ
ồ
h
o
ạ
Hai bên sông Tô Lịch cũng được tăng cường cây xanh để tạo cảnh quan, thông
thoáng cho môi trường, phục hồi sinh thái cho dòng sông.
“Nước sông Tô vừa trong vừa mát “
Hai bên bờ sông, đoạn Cầu Giấy - Cầu Mới được quy hoạch thành hệ thống công
viên, vườn hoa; một phần rất nhỏ mặt sông được quy hoạch thành khu dịch vụ văn hoá -
du lịch, khu ẩm thực, bãi đỗ xe trên mặt sông.
Hành lang bờ sông sẽ được thiết lập hệ thống cây xanh, chiếu sáng-nhằm chống
việc đổ rác thải, tái lấn chiếm như hiện nay. Bên cạnh các hạng mục chủ yếu, hệ thống
thu gom, xử lý nước thải chống ô nhiễm cho dòng sông sẽ được xây dựng mới.
Xây dựng hệ thống thu gom, xử lý nước thải trước khi đổ vào sông Tô Lịch, kết
hợp sử dụng chế phẩm sinh học làm sạch nước sông là những giải pháp lần đầu được
Hà Nội áp dụng để xử lý ô nhiễm con sông giữa thủ đô. Mục tiêu đề án xử lý ô nhiễm
môi trường Hà Nội quá tầm.
18
Bộ NN&PTNT đang quy hoạch nâng cấp, cải tạo hệ thống cống Liên Mạc (huyện
Từ Liêm) nhằm nâng cao khả năng chủ động tưới tiêu cho các địa phương nằm dọc hai
bên bờ sông Nhuệ.
19
III. Kết luận
Như vậy, cho đến hôm nay vẫn chưa có phương án chọn để "làm sống lại sông Tô
Lịch", trong khi đó một số phương án đều đòi hỏi một núi tiền. Đây cũng là điều nan giải,
cần phải có những giải pháp đồng bộ, khoa học và táo bạo.