HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG PHẦN MỀM ĐỊA LÍ DB - MAP
I. GIỚI THIỆU PHẦN MỀM ĐỊA LÍ DB - MAP
Địa lí GIS do Viện Công nghệ Thông tin của Trung tâm KHTN & CN Quốc Gia xây dựng từ
năm 1992. Phần mềm này đã phát huy được những tính năng ưu việt của nó và đã được vận dụng
vào nhiều lĩnh vực, nhiều dự án có liên quan đến địa lí ở nước ta và quốc tế như dự án của tỉnh Sơn
La, của Thành phố Hà Nội, của khu di tích cố đô Huế và của cơ quan quản lí về Giáo dục của
UNESCO v.v
Năm 1998 được sự cộng tác của một số cán bộ Viện Công nghệ Thông tin, chúng tôi xây dựng
thành một phần mềm phục vụ cho việc giảng dạy địa lí trong các trường phổ thông. Phần mềm này
đã trở thành một phương tiện dạy học mới, có hàm lượng khoa học cao và chắc chắn nó sẽ giúp ích
nhiều cho các giáo viên Địa lí ở các trường phổ thông, Cao đẳng và Đại học. Dưới đây là một số
đặc tình của phần mềm db – Map.
1. Phần mềm db-Map rất gọn, nhẹ, dễ sử dụng, cài đặt hết sức dễ dàng và thuận lợi trong các
máy tính, thích hợp với các thiết bị của các trường phổ thông ở nước ta hiện nay.
2. Nội dung của phần mềm này có 2 đơn vị nội dung lớn:
Phần Map Editor (phần biên soạn, nhập bản đồ) và phần Map View (phần xem và khai thác bản
đồ). Hiện nay, trong chương trình đã có vẽ và nhập được 13 bản đồ Việt Nam, làm cơ sở cho việc
giảng dạy chương trình Địa lí Việt Nam ở các trường phổ thông, cao đẳng và đại học. Tuy nhiên, số
bản đồ này còn có thể tăng thêm về mặt số lượng và chất lượng (điều chỉnh và cập nhật) tuỳ theo
nhu cầu và khả năng của người sử dụng.
3. Trong phần mềm này đã có 13 bản đồ Việt Nam được số hoá từ bản đồ hành chính Việt Nam
có tỉ lệ 1: 1.750.000 của Cục đo đạc và Bản đồ Nhà nước xuất bản năm 1993. Các bản đồ khác
được số hoá từ các bản đồ trong tập Atlát Địa lí Việt Nam của Trung tâm Bản đồ và Tranh ảnh Giáo
khoa để thống nhất nội dung với các bản đồ đã có trong nhà trường phổ thông.
Các bản đồ hiện có trong phần mềm này là:
- Bản đồ hành chính Việt Nam
- Bản đồ tự nhiên Việt Nam
- Bản đồ khoáng sản Việt Nam
- Bản đồ khí hậu Việt Nam
- Bản đồ đất – thực vật Việt Nam
- Bản đồ dân cư và dân tộc Việt Nam

chính người sử dụng có thể chọn Map Editor để làm việc với mô đun MapEdit hoặc chọn Map
View để làm việc với mô đun MapView.
Trong phạm vi của tài liệu này mục tiêu của tác giả là giới thiệu về các tính năng của db-Map,
còn phần hướng dẫn sử dụng chi tiết sẽ có tài liệu riêng. Sau đây là sơ lược về tính năng của 2 mô
đun này.
1. MapEdit
MapEdit là mô đun tạo lập bản đồ bao gồm các công việc như: số hóa bản đồ; định nghĩa các
lớp của bản đồ với các thực thể vùng (area), mạng (net), điểm (point); thiết lập cơ sở dữ liệu và
hình ảnh; kết nối các thực thể trên bản đồ với các số liệu khác, hình ảnh và đồ họa tương ứng. Màn
hình chính của MapEdit như sau :
Hình 6. Màn hình chính của MapEdit
Do bản đồ được lưu trữ ở dạng vector, nên người sử dụng có thể nắn chỉnh từng điểm. Một bản
đồ bao gồm nhiều lớp (layer), mỗi lớp là các vùng, các đường, các điểm hoặc các đối tượng. Đường
khép kín tạo thành vùng, trên mỗi đường là tập các điểm, số lượng điểm trên một đường là không
hạn chế, số lượng điểm trên đường càng nhiều thì đường đó càng tinh. Cấu trúc đó cho phép phóng
to, thu nhỏ bản đồ một cách dễ dàng mà chất lượng bản đồ không thay đổi.
MapEdit cho phép người sử dụng tạo mới, sửa đổi, cập nhật cơ sở dữ liệu bản đồ thường xuyên
và không mấy khó khăn. Điều đó đảm bảo được tính thời điểm của thông tin địa lí. Với mô đun này
db-Map cho phép người sử dụng có thể tạo lập các hệ thông tin địa lí từ đơn giản đến phức tạp, đó
chính là tính năng "mở" của db-Map. Ví dụ, nếu như có số liệu gốc và đầu tư thời gian để số hóa
người sử dụng có thể có một cơ sở dữ liệu bản đồ rất lớn với các số liệu cụ thể và chi tiết đến từng
bản làng.
Với đầy đủ các tính năng của một hệ thông tin địa lí và giao diện thân thiện, dễ sử dụng, không
đòi hỏi người sử dụng phải có chuyên môn cao về tin học. Chắc chắn MapEdit sẽ đáp ứng được yêu
cầu đặt ra.
2. MapView
MapView là mô đun khai thác bản đồ và cơ sở dữ liệu: Tính toán trên bản đồ, tìm kiếm các đối
tượng trên bản đồ theo các điều kiện: thiết lập các bản đồ chuyên đề theo cơ sở dữ liệu: tô màu bản
đồ (hatch map), vẽ đồ thị (graph map), bản đồ mật độ (densiti map) , thể hiện biểu tượng trên bản
đồ (symbol map); nhập và xuất bản đồ với nhiều các khuôn dạng bản đồ và cơ sở dữ liệu khác nhau:

Trường sa
Hình 8. Danh mục bản đồ
- Khi bản đồ xuất hiện, nếu khung chứa chưa được mở rộng thì bản đồ sẽ bị che lấp một phần.
- Nếu cần, có thể di chuyển bản đồ về giữa khung bằng cách sử dụng thanh cuốn ở dưới bản đồ.
- Bản đồ khi mới mở, do tỉ lệ nhỏ nên rất khó nhìn. Vì vậy phải phóng to các khu vực cần làm
việc là rất cần thiết. Trên màn hình, ở thanh trình đơn có 3 biểu tượng: kính lúp có dấu cộng (thứ 5),
kính lúp có dấu trừ (thứ 6) và 2 hình vuông lồng vào nhau (thứ 7). Biểu tượng thứ 5 có tác dụng
phóng to bản đồ gấp đôi, biểu tượng thứ 6 có tác dụng ngược lại là thu nhỏ một nửa bản đồ , còn
biểu tượng thứ 7 có tác dụng phóng to một khu vực nhỏ cần quan sát lên nhiều lần.
- Sau khi bấm mũi trỏ chuột vào các biểu tượng, mũi trỏ chuột sẽ thay đổi hình dạng. Đưa nó
vào trong bản đồ, ở khu vực định phóng to hoặc thu nhỏ rồi bấm đúp vào nút trái. Tỉ lệ bản đồ lập
tức sẽ thay đổi .
- Nếu không dùng biểu tượng, mà bấm chuột vào View ở thanh trình đơn thì Zoom in sẽ có tác
dụng như bấm vào biểu tượng 5, Zoom out sẽ có tác dụng như bấm vào biểu tượng 6, còn Zoom
rect thì có tác dụng như bấm vào biểu tượng 7.
- Khi bản đồ đang được phóng to, mà muốn thu nhỏ để có thể nhìn được toàn bộ thì ta có thể
bấm chuột vào trình đơn View, và All Pages. Bản đồ sẽ tự động thu nhỏ lại trong phạm vi nửa màn
hình.
Hình 9. Màn hình sau khi bấm mục chọn AllPages
- Mỗi bản đồ thường có nhiều lớp thông tin (layers). Mỗi loại đối tượng được vẽ và biểu hiện
trên một lớp thông tin riêng. Ví dụ, Bản đồ Hành chính Việt nam có 5 lớp thông tin, Bản đồ các
vùng Nông nghiệp có 3 lớp v.v… Muốn biết bản đồ có mấy lớp thông tin, trước hết cần bấm chuột
vào trình đơn Set. Trên hộp thoại thả xuống, bấm tiếp vào các Layer…

Hình 10. Bảng biểu hiện số lượng các layer của bản đồ
- Trong bảng Layer… ở bên trái có danh sách tên các lớp như: lớp tỉnh, lớp huyện, lớp thành
phố ở giữa có 2 ô chọn: Visible (nhìn thấy) và Editable (sửa chữa được). Nếu trên bản đồ hành
chính Việt nam, người dùng chọn một lớp nào đó (bấm chuột vào tên lớp) thì lớp đó sẽ đổi màu.
Nếu ta đánh dấu vào 2 ô Visible và Editable thì lúc này lớp thông tin của các lớp sẽ hiển thị và có
thể sủa chữa được.

bằng dấu chọn ở lớp Huyện. Bản đồ các huyện ở nước ta sẽ xuất hiện.
- Nếu muốn xem bản đồ có sự phân bố cả các tỉnh, các huyện ở nước ta thì đánh dấu chọn vào ô
Visitble ở cả 3 lớp: Đường biên các nước, Tỉnh và Huyện, còn 2 lớp kia vẫn xoá. Bản đồ các tỉnh và
huyện ở nước ta sẽ xuất hiện.
- Trên Bản đồ hành chính Việt Nam, có thể tính được diện tích và chu vi các tỉnh và các huyện.
Cách làm như sau:
+ Trước hết chọn lớp thông tin Tỉnh hoặc Huyện.
+ Tiếp theo, bấm trỏ chuột vào trình đơn Find. Một hộp chọn được thử xuống, trong đó có 2
mục: Area square (diện tích vùng) và Area perimeter (chu vi vùng). Nếu muốn tính diện tích bấm
chuột, đánh dấu vào Area square, còn nếu muốn tính chu vi, bấm chuột vào Area perimeter.
Hình 12. Tình chu vi và diện tích của tỉnh và huyện

Hoàng sa
Sau đó đưa mũi trỏ chuột kích đúp chỉ vào vùng ( tỉnh hoặc huyện ). Lúc này mũi trỏ chuột đã
đổi hạng thành bàn tay có ngón trỏ. Vùng được chỉ sẽ chuyển sang màu đen và đồng thời cũng xuất
hiện một hộp ghi rõ số đo diện tích hoặc chu vi của vùng.

Hình 13. Hộp chọn diện tích hoặc chu vi
3.2. Bản đồ Hình thể (tự nhiên) Việt Nam
- Để mở Bản đồ hình thể Việt nam, trong bảng danh sách các bản đồ, bấm trỏ chuột vào tên bản
đồ: Hinhthe. Map
- Bản đồ này có 4 lớp thông tin: Đường biên quốc gia, Tỉnh, Hành chính hình thể và Chú giải.
- Cách mở xem các lớp thông tin trong bản đồ này cũng tương tự như trong Bản đồ hành chính
Việt Nam.
- Lớp thông tin quan trọng nhất là lớp hành chính-hình thể. Địa hình được chia làm 6 bậc: từ
trên 0m đến trên 2.500m.
Hình 14. Một khu vực được phóng to trên bản đồ địa hình Việt Nam
3.3. Bản đồ địa chất Việt Nam
- Cách mở Bản đồ Địa chất cũng tương tự như cách mở các bản đồ nói trên, nghĩa là cũng phải
chọn tên bản đồ trong danh sách chọn sau khi đã kích chuột vào biểu tượng thứ 2 trên thanh công

Nếu muốn xem bảng số liệu về lượng mưa thì bấm khí hậu. Còn nếu muốn xem bảng số liệu về
nhiệt độ thì bấm chuột vào Nhiệt độ. Sau khi OK, trang tính với các số liệu liên quan đã xuất hiện bên
phải màn hình.
Hình 18. Xem lượng mưa trên Bản đồ khí hậu
Nếu muốn vẽ biểu đồ nhiệt hoặc lượng mưa, thì bấm vào trình đơn Gallery và mục Graph Map ở
cuối hộp chọn. Bảng Graph Map xuất hiện. Tiếp tục chọn Select Variables. Hộp Select Variables xuất
hiện. Chọn tên các tháng để lập biểu đồ ở trong bảng. Nếu lấy biểu đồ cả năm thì chọn cả 12
th
.
Khi chọn, tên các tháng sẽ đổi màu. Chọn xong, bấm OK. Biểu đồ sẽ xuất hiện với mầu của mỗi
Hoàng sa
tháng (có thể đổi màu khác). Cuối cùng vào bảng Pic Graph để chọn các kiểu biểu đồ như: biểu đồ
đường, biểu đồ cột Bấm OK thì kiểu biểu đồ đã chọn sẽ xuất hiện ở các trạm trên bản đồ.

Hình 19. Hộp chọn Select Variables Hình 20. Hộp chọn Bar Graph
Hình 21. Bản đồ Khí hậu
5.7. Bản đồ dân cư Việt Nam
- Cách mở Bản đồ dân cư Việt Nam cũng tương tự như trên. Trước hết phải bấm chuột vào tên
bản đồ trong bảng danh sách chọn, sau khi đã bấm chuột vào biểu tượng thứ 2 trên thanh công cụ.
- Bản đồ dân cư có 3 lớp thông tin: Đường biên các nước, Dân cư và Chú giải
- Cách mở xem các lớp thông tin cũng tương tự như ở các bản đồ khác.
- Với Bản đồ dân cư Việt Nam, bấm chuột vào trình đơn Browse, rồi mục Database. Hộp chọn
Set Database Table sẽ mở ở giữa màn hình. Bấm chuột vào mục: Vnsolieu.DBF. Các số liệu thông
tin về các vấn đề nói trên sẽ xuất hiện ở bên phải màn hình.
Hoàng sa
Hình 22. Bản đồ dân cư Việt Nam
5.9. Bản đồ nông nghiệp Việt Nam

3.10. Bản đồ giao thông Việt Nam
Bấm chuột vào tên bản đồ trong bảng danh sách chọn để mở bản đồ . Sau khi bấm chuột vào
biểu tượng thứ 2 trên thanh công cụ .
- Bản đồ giao thông Việt Nam có 4 lớp thông tin: Đường biên các nước, Tỉnh, Huyện, Thành
phố, Đường bộ, Đường sắt, Đường biển, Đường bay và sân bay trong nước, Đường bay và sân bay
quốc tế, Điểm hướng dẫn sân bay, Sông, Sông nhỏ, Chú giải giao thông.
- Cách mở xem các lớp thông tin cũng giống như cách mở các bản đồ khác ở phần trên. Tuy
nhiên, do bản đồ giao thông có nhiều loại mạng đường khác nhau, rất phức tạp, cho nên khi mở bản
đồ không nên mở cùng một lúc nhiều lớp thông tin mà chỉ nên mở từ 2 đến 3 lớp mới dễ nhìn. Ví
dụ, có thể mở đồng thời cả 3 lớp: Đường biên các nước, Tỉnh và Đường sắt.
- Trên Bản đồ Giao thông, có thể đo tính được khoảng cách của những đoạn đường các loại
nhất định hoặc tìm những con đường đi ngắn nhất nối 2 địa điểm xác định. Ví dụ, từ Hà nội đi thành
phố Hồ Chí Minh đi theo đường nào là ngắn nhất, con đường ấy dài bao nhiêu…
- Để đo được chiều dài của một con đường trong mạng, cách làm sẽ như sau: Sau khi mở Bản
đồ giao thông, bấm chuột vào Set/Layer… để cho danh sách các lớp thông tin xuất hiện. Chọn 2
layer: Đường biên các nước và Đường bộ. Các lớp khác không chọn bằng cách xoá dấu chọn
Visible. Sau khi bấm OK, bản đồ mạng đường bộ xuất hiện.
Hình 26. Bản đồ giao thông
- Bấm trình đơn Find và sau đó là Net Length. Mũi trỏ chuột biến thành b
Bàn tay có ngón trỏ. Chỉ chuột rồi kích đúp vào đúng đoạn đường bộ cần đo. Đoạn đường đo sẽ
đổi màu đen và một hộp con xuất hiện cho biết chiều dài con đường được tính bằng km.
- Nếu muốn tìm đoạn đường ngắn nhất trong mạng lưới đường bộ thì khi bấm chuột vào trình
đơn Fin, phải bấm tiếp vào dòng Shortest Path in Nets. Bản đồ sẽ lập tức bổ sung thêm các địa điểm
có vị trí cố định và mũi trỏ chuột cũng đổi thành hình bàn tay có ngón trỏ. Lúc này phải đưa ngón
tay trỏ chỉ vào điểm xuất phát (vị trí thứ nhất) rồi bấm chuột. Một hộp chọn xuất hiện, xác nhận đó
là điểm bắt đầu, bấm OK. Chuyển ngón tay trỏ đến điểm kết thúc (vị trí thứ 2), rồi lại bấm chuột.
Hộp chọn lại xuất hiện, xác nhận vị trí kết thúc. Bấm OK. Lập tức con đường ngắn nhất giữa 2 điểm
trên bản đồ hiện ra bằng cách đổi từ màu đỏ sang màu vàng và nhấp nháy liên tục.
3.11. Bản đồ câm Việt Nam
Cách mở bản đồ câm cũng tương tự như cách mở các bản đồ khác. Trước hết phải bấm chuột