Giáo án chính trị Lê Thị Mỹ An
Bài 1
CHỦ NGHĨA DUY VẬT KHOA HỌC (4 Tiết)
I. Mục đích, yêu cầu:
1. Mục đích:
- Hình thành thế giới quan duy vật khoa học, giúp các em nắm được bản chất của thế giới là vật
chất, vận động là phương thức tồn tại của thế giới vật chất và hiểu và nắm được định nghĩa vật chất
của Lênin.
2. Yêu cầu (trọng tâm)
- Định nghĩa vật chất của Lênin.
- Vận động là phương thức tồn tại của vật chất.
- Nguồn gốc, bản chất của ý thức, mối quan hệ giữa vật chất và ý thức.
II. Giảng bài mới
Nội dung Giáo viên
I. VẬT CHẤT
1. Bản chất của thế giới
- Các sự vật, hiện tượng trong thế giới vô cùng
phong phú và đa dạng.
- Chia thành hai lĩnh vực: vật chất và ý thức.
Khi giải quyết vấn đề vật chất và ý thức để tìm ra
bản chất của thế giới lại có 2 quan điểm trái
ngược nhau về bản chất của thế giới: duy vật hoặc
duy tâm.
a. Quan điểm duy tâm về bản chất của thế giới
- Bản chất thế giới là ý thức:
+ Ý thức có trước, vật chất có sau, ý thức quyết
định vật chất.
+ Ý thức là cơ sở, nguồn gốc cho sự ra đời và tồn
tại của các sự vật hiện tượng trong thế giới.
- Chủ nghĩa duy tâm có hai loại:
+ Duy tâm chủ quan: ý thức có trước tồn tại

+ Ngoài thế giới vật chất không còn thế giới nào
khác.
+ Các sự vật hiện tượng chỉ là những biểu hiện cụ
thể những dạng vật chất.
+ Vật chất có trước, ý thức có sau, vật chất quyết
định ý thức, ý thức chỉ là sự phản ánh vật chất
vào đầu óc con người.
- Chủ nghĩa duy vật biểu hiện dưới những hình
thức:
+ Chủ nghĩa duy vật chất phác
+ Chủ nghĩa duy vật siêu hình
+ Chủ nghĩa duy vật biện chứng
c. Quan điểm nhị nguyên
- Vật chất và ý thức là hai nguyên thể đầu tiên
tồn tại song song. Không cái nào có trước, cái nào
có sau > Duy tâm chủ quan.
2. Phạm trù vật chất
a. Quan niệm của các nhà duy vật học trước
Mác:
- Các nhà duy vật cổ đại đi tìm khởi nguyên của
vũ trụ từ một dạng vật thể.
- Thời cổ đại:
+PhươngTây:
Nhà triết học Talet kết luận rằng nước là nguyên
lí, là chất đầu, là nguyên tố của tất cả.
Đêmôcrit cho rằng nguyên tử là chất đầu.
+ Phương Đông:
Charơvac (Ấn Độ)cho rằng khởi nguyên của vũ
trụ gồm 4 yếu tố: đất, nước, không khí và lửa.
Phái ngũ hành(Trung Quốc) cho rằng 5 yếu tố:

tính khái quát của phạm trù vật chất.
Lê nin phát triên thành định nghĩa vật chất: Vật
chất là một phạm trù triết học chỉ thực tại khách
quan, được đem lại cho con người trong cảm
giác, được cảm giác của chúng ta chụp lại chép
lại, phản ánh và tồn tại không phụ thuộc vào cảm
giác.
Nội dung định nghĩa:
+ Phạm trù triết học: vật chất là một phạm trù
rộng nhất, khái quát nhất là vô cùng vô tận,
không thể hiểu theo nghĩa hẹp như các khái niệm
vật chất thường dùng trong đời sống hằng ngày,
vì thế không thể quy vật chất hoặc đồng nhất vật
chất với vật thể.
+ Thực tại khách quan: thuộc tính chung của vật
chất tồn tại bên ngoài không phụ thuộc vào cảm
giác.
+ Đem lại cho con người trong cảm giác, được
cảm giác chụp lại chép lại, phản ánh: Cảm giác,
tư duy, ý thức chỉ là sự phản ánh của vật chất. Vật
chất là cái gây nên cảm giác ở con người khi gián
tiếp hoặc trực tiếp tác động lên giác quan. Điều
này có khẳng định rằng, con người có khả năng
nhận thức được thế giới vật chất.
- Ý nghĩa định nghĩa vật chất:
+ Giải quyết vấn đề cơ bản của triết học theo lập
trường duy vật biện chứng, chống lại tất cả các
quan điểm duy tâm, siêu hình, nhị nguyên, bất
khả tri…
+ Mở rộng phạm trù vật chất không chỉ ở lĩnh tự

nhau,giữa chúng có mối quan hệ biện chứng với
nhau có khả năng chuyển hóa cho nhau.
VD cho mỗi hình thức.
Trang 3
Giáo án chính trị Lê Thị Mỹ An
+ Vận động sinh học.
+ Vận động xã hội.
- Khi nghiên cứu các hình thức vận động cần đảm
bảo các nguyên tắc:
+ Các hình thức vận động khác nhau về chất nên
không được quy hình thức vận động này vào hình
thức vận động khác.
+ Các hình thức vận động có mối liên hệ phát
sinh, hình thức vận động cao ra đời từ hình thức
vận động thấp.
+ Các hình thức vận động luôn chuyển hóa cho
nhau, chung luôn được bảo toàn.
+ Hình thức vận động cao bao hàm hình thức vận
động thấp. Hình thức vận động xã hội là cao nhất
bao hàm mọi hình thức vận động.
- Ngày nay, các hình thức vận động được chia
thành 3 nhóm chính: tự nhiên vô sinh, tự nhiên
hữu sinh và xã hội. Tuy nhiên những cách phận
chia này vẫn không nằm ngoài các hình thức vận
động mà Ăng ghen đã đề ra.
d. Vận động và đứng im
- Vận động là tuyệt đối vì vận động là phương
thức tồn tại của vật chất là thuộc tính cố hữu của
vật chất.
- Đứng im chỉ là tương đối, tạm thời: đứng im chỉ

Vd
VD:
Vd:
Trang 4
Giáo án chính trị Lê Thị Mỹ An
- Trong nhận thức, xem xét, đánh giá sự vật hiện
tượng cần phải có quan điểm lịch sử cụ thể.
5. Tính thống nhất của thế giới
a. Những quan niệm khác
- Triết học duy tâm: Thế giới thống nhất ở tinh
thần.
-Triết học duy vật cổ đại: thế giới thống nhất ở
một dạng vật thể cụ thể.
b. Triết học Mác – Lênin
- Thế giới thống nhất ở vật chất
- Biểu hiện:
+ Chỉ có duy nhất một thế giới đó là thế giới vật
chất tồn tại khách quan độc lập với ý thức của con
người.
+ Các sự vật hiện tượng đều chịu sự chi phối bởi
những quy luật khách quan của thế giới vật chất.
c. Ý nghĩa
- Trong hoạt động nhận thức và hoạt động thực
tiễn phải xuất phát từ hiện thực khách quan, lấy
đó làm tiền đề, điều kiện cho hoạt động của mình.
II. Ý THỨC
1. Phạm trù ý thức
- Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách
quan hay là hình ảnh của thế giới khách quan
được di chuyển vào đầu óc con người và được cải

tiễn.
- Phản ánh mang tính chủ động tích cực, sáng tạo.
+ Phản ánh gián tiếp.
+ Phản ánh khái quát hóa.
+ Phản ánh trừu tượng hóa.
Lênin nói “Ý thức không chỉ phản ánh hiện thực
mà còn sáng tạo hiện thực”.
III. QUAN HỆ GIỮA VẬT CHẤT VÀ Ý
THỨC
1. Những quan điểm khác nhau
- Chủ nghĩa duy tâm: Ý thức có trước, vật chất có
sau nên ý thức quyết định vật chất.
- Chủ nghĩa duy vật tầm thường: Vật chất có
trước, ý thức có sau vật chất quyết định ý thức.
2. Triết học Mác – Lênin
a. Vật chất quyết định ý thức:
- Vật chất là tiền đề, cơ sở, nguồn gốc cho mọi sự
ra đời, tồn tại và phát triển của ý thức. Không có
sự tác động của thế giới khách quan vào trong bộ
não người sẽ không có ý thức. Ý thức là sản phẩm
của một dạng vật chất có tổ chức cao là não
người.
- Vật chất quyết định cả nội dung, bản chất và
khuynh hướng vận động, phát triển của ý thức.Ý
thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách
quan, nội dung của ý thức mang tính khách quan,
do thế giới khách quan quy định. Vật chất
quyếtđịnh phương thức, kết cấu của ý thức.
b. Ý thức tác động trở lại vật chất.
- Sự tác động của ý thức phải thông qua hoạt