Giáo án 11 - Cơ bản Đỗ Viết Cường
Tiết theo PPCT: 24
THỰC HÀNH VỀ THÀNH NGỮ, ĐIỂN CỐ
Ngày soạn: 21. 09.09
Ngày giảng:
Lớp giảng: 11A 11C 11E 11K
Sĩ số:
A. Mục tiêu bài học
Qua giờ thực hành nhằm giúp HS:
1. Nâng cao hiểu biết về thành ngữ và điển cố, về tác dụng biểu đạt của chúng
nhất là trong các văn bản văn chương nghệ thuật
2. Cảm nhận được giá trị của thành ngữ và điển cố.
3. Biết cách sử dụng thành ngữ điển cố trong những trường hợp cần thiết.
B. Phương tiện dạy học
Sách giáo khoa Ngữ văn 11 – tập 1.
Sách giáo viên Ngữ văn 11 – tập 1.
Thiết kế dạy học Ngữ văn 11 – tập 1.
Thiết kế bài giảng Ngữ văn 11 – tập 1.
Giới thiệu giáo án Ngữ văn 11 – tập 1.
Bài tập Ngữ văn 11 – tập 1.
C. Cách thức tiến hành
GV tổ chức giờ dạy theo cách kết hợp các phương pháp: gợi tìm, kết hợp các hình
thức trao đổi thảo luận, trả lời các câu hỏi.
D. Tiến trình dạy học
1. Ổn định
2. KTBC
3. GTBM
4. Hoạt động dạy học
Hoạt động của Thầy và Trò Yêu cầu cần đạt
GV: yêuc ầu HS nhắc lại thế nào là thành
ngữ?

đã xảy ra trong cuộc sống quá khứ
b. Về cấu trúc:
- Điển cố không có tính cố định như thành
ngữ mà có thể là những từ, cụm từ thậm chí
là một tên gọi được nhắc đến để thay cho
một cụm từ miêu tả dài dòng mà không cần
thiết
c. Về chức năng:
- Điển cố có ý nghĩa hàm súc, mang tính
khái quát
II. Luyện tập
1. Bài tập 1
- Thành ngữ:
+ Một duyên hai nợ: một mình phải đảm
đang, gánh vác mọi công việc gia đình để
nuôi cả chồng và con
+ Năm nắng mười mưa: nhiều nỗi vất vả,
cưc nhọc phải chịu đựng trong một hoàn
cảnh sống khắc nghiệt.
- Nếu thay các thành ngữ trên bằng những
cụm từ miêu tả thì lời văn sẽ dài dòng, ý bị
loãng, giảm ấn tượng khi đọc thơ theo
nguyên tắc "ý tại ngôn ngoại". Ít có sự biểu
cảm
2. bài tập 2
- Thành ngữ “đầu trâu mặt ngựa”: tính chất
hung bạo, thú vật, vô nhân tính của bọn
quan quân đến nhà Thuý Kiều khi gia đình
nàng bị vu oan.
- Thành ngữ “cá chậu chim lồng”: sự tù

- Liễu Chương Đài: Gợi chuyện xưa của
người đi làm quan ở xa, viết thư về thăm
vợ,có câu:
“Cây liễu ở Chương Đài xưa xanh xanh,
nay có còn không, hay là tay khác đã vin bẻ
mất rồi?”
 Dẫn điển tích này, Thuý Kiều hình dung
cảnh Kim Trọng trở lại thì nàng đã thuộc về
tay kẻ khác mất rồi.
- Mắt xanh: Nguyễn Tịch đời Tấn quý ai
thì thì tiếp bằng mắt xanh (lòng đen của
mắt), không ưa ai thì tiếp bằng mắt trắng
( lòng trắng của mắt).
 Dẫn điển tích này, Từ Hải muốn nói với
Thuý Kiều rằng, chàng biết Thuý Kiều ở
chốn lầu xanh, hằng ngày phải tiếp khách
làng chơi, nhưng nàng chưa hề ưa ai, bằng
3
Giáo án 11 - Cơ bản Đỗ Viết Cường
GV gợi ý bài tập 3, 5, 6, 7 HS về hoàn
thiện
GV: tương tự giống bài tập 1
GV: yêu cầu đặt câu sử dụng thành ngữ
một cách phù hợp
lòng với ai. Câu nói thể hiện lòng quý
trọng, đề cao phẩm giá của nàng Kiều.
4. Bài tập 3
- Giường kia: gợi lại chuyện Trần Phồn
đời Hậu Hán dành riêng cho bạn là Tử Trĩ
một một cái giường khi bạn đến chơi, khi

có nói sai
- Chỉ bảo bao nhiêu lần rồi mà làm không
được, đúng là nước đổ đầu vịt!
- Thôi, không cãi nhau nữa, dĩ hòa vi quý
mà!
- Mày đừng bày đặt xài sang, con nhà
lính, tính nhà quan thì sau này đói ráng
chịu nhé!
4
Giáo án 11 - Cơ bản Đỗ Viết Cường
- Không nên hỏi làm gì, mất công người ta
nói mình thấy người sang bắt quàng làm
họ.
7. Bài tập 7
- Lần này thì lòi gót chân A- sin ra rồi.
- Nó cứ chi tiêu hoang đàng, nên giờ nợ
như chúa Chổm.
- Anh phải quyết đoán, chứ không là
thành kẻ đẽo cày giữa đường đấy!
- Nó là gã Sở Khanh, nên bây giờ cô ấy
khổ.
- Với sức trai Phù Đổng , thanh niên đang
đóng góp nhiều công sức cho công cuộc
xây dựng đất nước.
5. Củng cố và dặn dò
- Yêu cầu HS về hoàn thiện bài tập
- Nắm vững kiến thức về thành ngữ, điển cố để vận dụng trong lời nói hàng ngày
hợp lí
- Soạn bài tiếp theo: Chiếu cầu Hiền - Ngô Thì Nhậm
5