Hướng dẫn học sinh giải một số bài tập phần định luật Ohm để phát triển tư duy
I. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Đặt vấn đề
Hiện nay cuộc cách mạng khoa học kĩ thuật ngày càng phát triển nhanh, kinh tế đóng vai
trò hết sức quan trọng và nổi bật trong sự phát triển. Cùng với sự phát triển mới, yêu cầu
mới đã đặt ra nhiều thách thức cho toàn ngành giáo dục, bên cạnh sự tất yếu phải đổi mới
nội dung chương trình thì việc đổi mới về nội dung phương pháp dạy học cũng không nằm
ngoài tính tất yếu đó.
“ Học phải đi đôi với hành” câu nói đó đã trở thành bất hủ, là bài học cho cả người dạy
lẫn người học. Với đặc trưng của bộ môn Vật lý là môn khoa học, kiến thức mà các em
phải nắm không phải chỉ học vẹt là được.
Bác Hồ của chúng ta đã từng nói:
“ Các thầy giáo, cô giáo phải tìm cách dạy thế nào để học sinh hiểu chóng, nhớ lâu, tiến
bộ nhanh. Các cháu học sinh không nên học gạo, học vẹt. Học phải suy nghĩ, phải liên hệ
thực tế, phải có thí nghiệm và thực hành. Học và hành phải kết hợp với nhau.”
Vậy làm sao để người học hiểu được bài? Đó là một câu hỏi lớn mà không phải ai cũng
trả lời được. Theo tôi ngoài tiết học lí thuyết để hướng dẫn học sinh tìm ra kiến thức mới
thì vấn đề củng cố, khắc sâu kiến thức đó và hướng dẫn học sinh biết vận dụng kiến thức
và thực tế cuộc sống là điều hết sức quan trọng. Thông qua giải bài tập Vật lý, kết quả của
nó không chỉ dừng lại ở tìm ra đáp số của bài toán mà nó còn là phương pháp củng cố kiến
thức, thêm yêu khoa học, nó là cái góp phần quan trọng trong việc giáo dục toàn diện học
sinh như yêu cầu của giáo dục hiện nay. Trên thực tế, chúng ta đang đổi mới phương pháp
kiểm tra đánh giá theo hình thức trắc nghiệm khách quan, đây là phương pháp mới rất
hiệu quả và tiên tiến có thể dùng các loại máy móc để phụ trợ thêm trong quá trình đánh
giá học sinh. Tuy nhiên song song với nó chúng ta cũng dễ thấy ngay nó cũng có hạn chế
nhất định, đó là không phát huy đựoc sự vận ụng khả năng phát triển về ngôn ngữ, tư duy
lí luận cho học sinh.chính vì những lí do trên nên tôi quyết định chọn “ Hướng dẫn học
sinh giải một số bài tập phần định luật Ohm để phát triển tư duy”
2. Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu
Để tránh tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục, nhằm dạy cho học sinh
đạt được yêu cầu mà bộ môn đặt ra, nhằm dạy thật hiệu quả và học thật hiểu bài. Xuất

tình trạng đó có rất nhiều nguyên nhân song về cơ bản có thể nêu ra một số nguyên nhân
cơ bản sau:
2. Nguyên nhân và biện pháp khắc phục:
a. Nguyên nhân
Đối với giáo viên:
- Trước đây số ít giáo viên được đào tạo chuyên ngành chính là vật lý, thường chỉ là giáo
viên được đào tạo chuyên ngành toán- lý, tuy nhiên trước đây vật lý chỉ dạy ở lớp 8 và số
tiết ít nên giáo viên thường chú trọng nhiều hơn về ngành toán.
- Trong giảng dạy ở một số trường đồ dùng dạy học chưa đầy đủ hoặc giáo viên rất ngại
sử dụng vì nó rất cồng kềnh và tốn không ít thời gian để chuẩn bị và sau khi dạy xong thì
Người thực hiện: Dương Ngọc Linh- Trường THCS Kỳ Khang - 2 -
Hướng dẫn học sinh giải một số bài tập phần định luật Ohm để phát triển tư duy
phải soạn đồ dùng là rất tốn thời gian nên việc hình thành kiến thức cho học sinh theo
phương pháp thực nghiệm chưa đạt được theo yêu cầu. Nhiều nơi, nhiều lúc khi giảng dạy
môn vật lý vẫn còn mang tính thuyết trình, đọc hiểu.
Đối với học sinh:
- Với vấn đề về phổ cập hiện nay đã làm cho một bộ phận không ít học sinh ít hay nói cụ
thể là không chịu học bài cũ ở nhà.
- Với cách đánh giá học sinh hiện nay đang đổi mới theo cách sử dụng thêm hệ thống câu
hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều đáp án, mặc dù nó có rất nhiều lợi thế mà người ta
không thể chối từ được thì bên cạnh đó hệ thống “Ngân hàng đề” hiện nay là rất ít, một số
giáo viên ra đề trắc nghiệm chưa đạt yêu cầu về nhiều khía cạnh. Những yếu tố đó đã có
ảnh hưởng đến học sinh về tính chây lười trong suy nghĩ khi giải quyết các vấn đề.
- Với bộ môn vật lý là một bộ môn khó, đòi hỏi để giải quyết được bài tập định lượng
cần phải có một khả năng toán học nhất định để làm công cụ, nhưng đa phần yêu cầu này
không đạt được hay chưa đủ.
- Bên cạnh đó thời lượng để dạy các bài về định luật Ohm là ít so với dung lượng kiến
thức cần cung cấp cho học sinh, nên khi nhìn các hình vẽ học sinh không biết hay không
nhận thức được việc dụng cụ đó đo đại lượng nào của cái gì
- Tình hình kinh tế của các địa bàn trong huyện Kỳ Ạnh nói chung và địa bàn xã Kỳ

3. Cách thực hiện:
Như vậy phần vật lý 9 đề cập đến rất nhiều kiến thức, mỗi phần có dặc điểm riêng.
Nhưng tôi chọn phần Định luật Ohm vì nó là phần đầu, phần mà lần đầu tiên trong khi học
Vật lý học sinh mới bắt đầu có tiết giải bài tập, nó sẽ làm nền tảng cho học sinh khi học
những phần tiếp theo và là nơi để kiểm nghiệm lại kết quả các môn học như toán, hóa
Riêng về phần định luật Ohm ta có thể thấy được nội dung cơ bản nó xoay quanh các vấn
đề sau:
+ Mối quan hệ giữa cường độ dòng điện, hiệu điện thế và điện trở.
+ Mối quan hệ giữa cường độ dòng điện mạch chính và các cường độ dòng điện đi qua
mạch rẽ.
+ Mối quan hệ giữa điện trở tương đương của đoạn mạch và các điện trở thành phần.
+ Về công thức khác phải biết nguyên tắc Định luật Ohm tổng quát: I
n
=
n
n
R
U
hay nói một
cách tổng quát là muốn tính cường độ dòng điện của đoạn mạch nào thì phải lấy hiệu điện
thế hai đầu đoạn mạch chia cho điện trở của đoạn mạch đó và I
mc
=
mc
mc
R
U
( I
mc
là cường độ

* Hướng dẫn học sinh tóm tắt và giải
1. Với ampe kế và vôn kế được mắc như đoạn mạch của hình vẽ trên thì nó đo đại lượng
nào?
2. Ta có thể tính R
tđ
của đoạn mạch theo những cách nào?
3. Với điều kiện bài toán đã cho ta nên tính R
tđ
theo cách nào?
4. Ta có thể tính R
2
theo những cách nào?
Tóm tắt
R
1
= 5
U = 6V
I = 0,5 A
Tìm: a.> R
tđ
= ?
b.> R
2
= ?
Giải
a./ R
tđ
= U/I = 6/0,5 = 12 (
Ω
)

Mà U = U
1
+ U
2

=> U
2
= U - U
1

= 6 - 2,5 = 3,5 ( V )
=> R
2
= 3,5/0,5 = 7 (
Ω
)
c/ R
1
; R
2
là giá trị các điện trở nên R
1
>0 và R
2
>0
Do đó: R
1
+ R
2
> R

c) Chứng minh rằng với mọi giá trị của R
1
; R
2
thì
Người thực hiện: Dương Ngọc Linh- Trường THCS Kỳ Khang - 5 -
R
1
R
2
A
1
A
B
K
V
A
R
1
AB
K
R
2
Hướng dẫn học sinh giải một số bài tập phần định luật Ohm để phát triển tư duy
điện trở tương đương của đoạn mạch luôn nhỏ hơn
các điện trở thành phần.
Hướng dẫn học sinh tóm tắt và giải bài tập thông qua một số câu hỏi gợi ý:
1. Ampe kế A
1
và ampe kế A đo đại lượng nào của đoạn mạch nào?

2
= ?
Giải
a./ Vì R
1
// R
2
=> U
AB
= U
1
= U
2
=
= I
1
.R
1
=
= 1,2 . 10 = 12 (V)
b./ I = I
1
+ I
2

=> I
2
= I

- I

2
=>
1
1
2
RR
RR
R
td
td
−
×
=
=
3/2010
103/20
−
×
= 20 (
Ω
)
c./ R
1
; R
2
là giá trị các điện trở nên R
1
>0 và R
2
>0

=30
Ω
,
U
AB
=12V.
a) Tính R
AB
=?
b) Tính Hiệu điện thế và cường độ dòng điện chạy qua mỗi điện trở.
Hướng dẫn học sinh tóm tắt và giải bài tập thông qua một số câu hỏi gợi ý:
1. Trong đoạn mạch AB thì đoạn mạch AM và MB mắc như thế nào với nhau? Điện trở
của đoạn AM và MB lần lượt bằng bao nhiêu? (tính như thế nào?)
2. Ampe kế mắc như hính vẽ sẽ đo cường độ dòng điện của đoạn mạch nào?
3. Nêu mối quan hệ của cường độ dòng điện chạy qua đoạn AM, MB với đoạn mạch
AB?
4. Hiệu điện thế của mỗi đoạn AM và MB được tính như thế nào? Trong đó U
MB
có môiứ
quan hệ như thế nào với U
2
; U
3
?
Tóm tắt
R
1
= 15
R
2

1
nt ( R
2
//R
3
) => R
tđ
= R
1
+
32
32
.
RR
RR
+
= 30 (
Ω
)
=> I = I
1
= I
2
+ I
3
( I
2
= I
3
)

2223
RIUU ×==
=0,2 . 30 = 6 (V)
5. Một số bài tập để phát triển tư duy cho học sinh:
5.1 Cho một dây dẫn bằng đồng có tiết diện 1,7mm
2
có chiều dài 25m. Nếu cắt dây
này làm 5 đoạn bằng nhau rồi ghép song song với nhau thì điện trở của chúng lúc này sẽ thay
đổi như thế nào và bằng bao nhiêu?
5.2 Cho một dây dẫn có tiết diện s có chiều dài l. Nếu cắt dây này làm n đoạn bằng
nhau rồi ghép song song với nhau thì điện trở của chúng lúc này sẽ thay đổi như thế nào và
bằng bao nhiêu?
5.3 Có 04 bóng đèn lần lượt là Đ1: 9V-6W; Đ1: 9V-6W; Đ2: 9V-3W; Đ3: 9V-4,5W;
Đ1: 6V-2,4W. Tính cường độ dòng điện và hiệu điện thế tương đương của chúng khi:
a) ghép chúng song song với nhau.
b) ghép chúng nối tiếp với nhau.
5.4 Cho một dây dẫn có tiết diện s có chiều dài l. Nếu kéo dài dây này lên gấp n lần so
với lúc đầu thì điện trở của nó lúc này sẽ thay đổi như thế nào và bằng bao nhiêu?
III. KẾT QUẢ
Dựa vào tỷ lệ phần trăm điểm học sinh trên trung bình của 02 đợt: kiểm tra khảo sát chất
lượng đầu năm và điểm kiểm tra khảo sát chất lượng cuối học kỳ I như sau:
Lớp 9B 9C 9D 9E 9G 9H 9I
Tỷ lệ HS có điểm
≥
5
KSCL đầu năm
0% 90% 13% 25% 19% 68% 28%
Tỷ lệ HS có điểm
≥
5

Hướng dẫn học sinh giải một số bài tập phần định luật Ohm để phát triển tư duy
Lời cảm ơn:
Trong thời gian tôi thực hiện đề tài này đã có sự ủng hộ rất nhiệt tình về ý tưởng cũng
như sự giúp đỡ nhiều về thời gian cũng như sự tạo điều điện của anh, chị em đồng nghiệp
trong tổ chuyên môn Toán- lý- Tin, quý thầy cô trong ban giám hiệu nhà trường cũng như
các ban ngành đoàn thể trong nhà trường. Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn các đồng
chí, xin chúc các đồng chí sức khỏe dồi dào và hoàn thành tốt nhiệm vụ mà Đảng và Nhà
nước đã giao phó.
Xin chân thành cảm ơn!
Người thực hiện: Dương Ngọc Linh- Trường THCS Kỳ Khang - 10 -
Hướng dẫn học sinh giải một số bài tập phần định luật Ohm để phát triển tư duy
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Sách giáo khoa vật lý 9- NXB Giáo dục.
2. Sách giáo viên vật lý 9 – NXB Giáo dục.
3. Một số vấn đề về đổi mới phương pháp trong dạy học vật lý ở trường THCS- NXB
Giáo dục.
4. Một số vấn đề về đổi mới kiểm tra, đánh giá môn vật lýở trường THCS- NXB Giáo
dục.
5. Chuẩn kiến thức Vật lý 9- NXB Giáo dục.
Người thực hiện: Dương Ngọc Linh- Trường THCS Kỳ Khang - 11 -
Hướng dẫn học sinh giải một số bài tập phần định luật Ohm để phát triển tư duy
MỤC LỤC
Nội dung Trang
I./ PHẦN MỞ ĐẦU 1
1. Đặt vấn đề 1
2. Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu 1
3. Đối tượng, cơ sở nghiên cứu 2
II. Nội dung 2
1. Thực trạng 2
2. Nguyên nhân và biện pháp khắc phục 2