Bệnh nấm và các biện pháp
phòng trừ
Một số nguyên nhân
•
Điều kiện phù hợp để nuôi trồng nấm như nhiệt
độ ấm, ẩm độ cao; cũng đồng thời là điều kiện
thuận lợi cho các loài gây bệnh nấm
•
Nhà xưởng trồng nấm thường không được trang
bị tốt để có thể khống chế các điều kiện môi
trường
•
Việc nuôi trồng nấm thường xuyên, liên tục
•
Việc hạn chế sử dụng các chất hóa học để tiêu
diệt nguồn bệnh, côn trùng
Một số nguyên tắc chính
•
Vệ sinh là yếu tố quan trọng nhất trong việc phòng chống các loại
bệnh tật
•
Luôn đóng cửa và tránh mọi sự tiếp xúc giữa cơ chất với nguồn
bệnh trong giai đoạn nuôi sợi
•
Lắp đặt màn lưới che cho tất cả các cửa nhà nấm nhằm chống sự
xâm nhiễm của ruồi nấm
•
Kiểm tra thường xuyên các bịch phôi hay giàn nấm để có thể phát
hiện rất sớm mầm bệnh
•
Giữ các bịch nấm hay các giàn nấm thật sạch. Nhặt bỏ toàn bộ các

Nấm cạnh tranh (Cạnh tranh CO2, nguồn dinh
dưỡng, nước, không gian sống với nấm nuôi
trồng trong quá trình nuôi sợi)
•
Nấm ký sinh ( bên cạnh việc canh tranh chúng
còn gây hại một cách trực tiếp lên hệ sợi hay
quả thể loài nấm đang được nuôi trồng)
Một số nấm cạnh tranh
•
Nấm mực (Coprinus spp.)
–
Nguyên nhân chính
•
Xuất hiện khi cơ chất có quá nhiều Nito
•
Quá trình thanh trùng kém, nhiệt độ thấp hoặc thời gian gia nhiệt
quá ngắn
–
Biểu hiện
•
Rất nhiều sợi trắng, mảnh mọc trong cơ chất, quả thể có cuống dài,
phần mũ nấm có thể bị rữa rất nhanh và có màu đen như mực
•
Xuất hiện nhiều trong cơ chất ở giai đoạn nuôi sợi; giai đoạn sau
phủ đất (ở nấm mỡ) thậm chí cả khi thu hoạch
–
Lây lan
•
Bằng bào tử từ giọt dịch màu đen
–

• Khi đã xuất hiện trong cơ chất thì không có cách trừ, do đó,
cần phòng ngừa bằng cách không để nhiệt độ thanh trùng
lên quá cao, tránh sự giao động nhiệt quá lớn; Không để cơ
chất bị quá ướt trước khi lên men phụ
•
Mốc vàng (Myceliophthora lutea)
– Nguyên nhân
•
Do thiếu nhiệt trong quá trình thanh trùng
• Do cấu trúc vật lý của cơ chất không phù hợp (Hay xuất hiện ở
dạng cơ chất nặng, nhầy; ít hơn khi ở cơ chất nhẹ)
– Biểu hiện
•
Xuất hiện những vạt mốc màu vàng nâu, thường đi cùng với sợi
màu trắng, nằm trong cơ chất
•
Dấu hiệu đầu tiên thường là khoảng 2 tuần sau khi cấy giống.
Những đám mốc vàng nâu sẽ mọc thành lớp chất nền vàng nâu
dạng sợi nằm giữa cơ chất và đất phủ
– Lây lan
•
Bào tử lây lan thông qua các hạt đất, không khí và xử lý mùa vụ vì
vậy nó có thể lây nhiễm vào cơ chất đã lên men và dất phủ
– Phòng trừ
•
Không có cách chữa trị, chỉ có thể phòng ngừa
–
Tăng cường vệ sinh
–
Nâu hơi nước để thanh trùng nhà sau khi kết thúc chu kỳ nuôi trồng

Làm giảm năng xuất nuôi trồng nghiêm trọng
–
Lây lan
•
Bằng bào tử hoặc dạng mầm, hành con
–
Phòng trừ
•
Không có cách chữa trị, chỉ có thể phòng ngừa
–
Tăng cường vệ sinh
–
Kiểm tra kỹ quá trình lên men phụ, đặc biệt là nhiệt độ thanh trùng
–
Tránh cấy giống khi cơ chất quá ướt
• Mốc son môi (Sporendonema purpurascens )
•
Mốc xanh (Trichoderma spp. (Hypocrea spp); Aspergillus
spp.; Penecillium spp.)
– Nguyên nhân chính
•
Do quá trình thanh trùng và lên men phụ không đạt chuẩn, cơ chất
không phải là dạng tối ưu cho nấm phát triển
•
Cơ chất bị ép lên giàn quá chặt hoặc quá nhiều
•
Ẩm độ cơ chất không đồng đều
– Biểu hiện
•
Thường xuất hiện trên đất phủ, có màu xanh; Cũng thướng thấy ở

•
Phát triển mạnh hơn rất nhiều khi cơ chất dư ẩm
–
Biểu hiện
•
Sợi nấm sẫm màu, hình thành cơ quan sinh bào
tử dạng râu cứng màu đen có thể dài tới 2 mm
trên đất phủ hoặc trên sợi rơm dùng làm cơ chất
•
Ảnh hưởng không nhiều tới năng suất nấm
–
Phòng trừ
•
Thanh trùng cơ chất tốt, lên men phụ tốt
•
Mốc nâu quế (Peziza ostracoderma, thể hữu
tính; Chromelosporium fulvum, thể vô tính)
–
Nguyên nhân
•
Ẩm độ không khí luôn duy trì cao (90-95%) kết hợp với nhiệt
độ cao
•
Là dạng nấm cơ hội cho nên thường xuất hiện trong vòng 1
tuần tới 1,5 tuần sau khi phủ đất
–
Biểu hiện
•
Hình thành một đám sợi tròn, màu trắng trên đất phủ từ 1
điểm bị nhiễm, sau vài ngày sẽ hình thành bào tử vô tính

Biểu hiện
•
Xảy ra trên đất phủ, thường bắt đầu từ nơi có nấm con chết hoăc trên phần
cuống nấm sót lại sau thu hoạch; Sau đó lan truyền rất nhanh chóng trên đất
phủ hình thành lên một mảng sợi dạng mạng nhện màu trắng. Mốc lan càng
nhanh hơn nếu như ẩm độ và nhiệt độ không khí cao.
•
Khi bị mốc bao trùm nấm con sẽ bị mất màu rồi chết. Khi hệ sợi mốc dày lên
chúng có màu đỏ hồng hoặc màu vàng nhạt
–
Lây lan
•
Bằng bào tử hoặc nằm sẵn trong đất
–
Phòng trừ
•
Phun 2% formalin thuong mại (40%) lên mặt cơ chất trước phủ đất và bề
mặt đất phủ sau phủ đất
•
Loại bỏ nấm chết, cuống nấm
•
Xịt trực tiếp 2% formalin thương mại vào chỗ bị nhiễm, trong trường hợp bị
nhiễm nặng có thể dùng benomyl, carbendazim tưới vào những nơi bị nhiễm
•
Mốc bong bóng ướt (wet bubble) (Mycogone
perniciosa)
–
Nguyên nhân:
•
Do khử trùng đất phủ không được xử lý tốt

cơ chất. Đặc biệt khi nhiệt độ không khí cao trên 20
o
C
–
Lây lan: tương tự wet bubble
–
Phòng trừ
•
Đặc biệt chú trọng đến điều kiện vệ sinh môi trường
•
Khống chế ruồi nấm
•
Thiết lập hệ thống lọc không khí trước khi thổi vào nhà trồng nấm
•
Xử lý đất phủ thật cẩn thận theo đúng quy trình
•
Khi mới bị nhiễm cần phun 2% formalin (40%). Thu gom mẫu bị
bệnh vào bịch nilon và mang ra khỏi nơi trồng nấm
•
Nêu bị nhiễm nặng cần xây dựng một quy trình dùng hệ thống thuốc
nấm để xử lý
•
Không hái các nấm bị bệnh chung với nấm không bệnh trong quá
trinh thu hoạch
•
Làm việc theo đúng trình tự: Nhà nấm mới trước, nhà nấm cũ sau
•
Cần khử trùng nhà bị nhiễm bằng hơi nước 70
o
C trong 12 h

trên thì quả thể nấm có các triệu chứng của
bệnh, đồng thời có thể tái phân lập 3 dạng virus
trên, do đó có thể kết luận 3 dạng virus trên
chính là nguyên nhân gây bệnh die-back
•
Ở Hà Lan, người ta nhận thấy sợi nấm không bị
chết, mà chỉ mọc rất yếu trên đất phủ
•
Các TN ở Horst – Hà lan cũng cho thấy bệnh
này lây lan qua hệ sợi và cả bào tử nấm
•
TN về sức sống của bào tử bị nhiễm virus
–
4
o
C trong 16 năm bào tử mang mầm bệnh vẫn có thể nảy mầm và tiếp tục gây
bệnh
–
Nhiệt độ phòng sau 2,5 năm, bào tử nhiễm bệnh mất hẳn khả năng nảy mầm
–
Gia nhiệt trong 30 phút ở các nhiệt độ 50
o
C, 52
o
C, 53
o
C và 54
o
C; chỉ có ở 54
o