N
N
H
H
Ữ
Ữ
N
N
G
GB
B
I
I
Ế
Ế
N
NĐ
Đ
Ổ
Ổ
I
IC

T
ừ
ừt
t
h
h
ế
ếk
k
ỷ
ỷX
Xđ
đ
ế
ế
n
n


M
Ụ
Ụ
C
CT
T
I
I
Ê
Ê
U
UB
B
À
À
I
IH
H
Ọ
Ọ
C

H
H
I
I
Ế
Ế
T
TB
B
Ị
Ị
,
,T
T
À
À
I
IL
L
I
I

I
I
I
I
I
.
.T
T
I
I
ế
ế
N
NT
T
R
R
Ì
Ì
N
N
H
H


H
ọ
ọ
C
C

1. Kiểm tra bài cũ
Câu  : Vị trí của Phật giáo trong các thế kỷ X – XVI? Biểu hiện nào
chứng tỏ sự phát triển của Phật giáo ở giai đoạn này?
Câu  : Bằng những kiến thức đã học, em hãy chứng minh nhà Lê sơ là
một triều đại thịnh trị trong Lịch sử phong kiến Việt Nam? (dành cho HS khá –
giỏi).

2. Mở bài
Ở chương II chúng ta đã được tìm hiểu về các triều đại phong kiến
Việt Nam từ X – XV, qua đó thấy được quá trình hình thành, phát triển của
Nhà nước phong kiến và những thành tựu kinh tế, văn hoá của nhân dân đại
Việt. Từ đầu thế kỷ XVI, cuộc khủng hoảng xã hội đã làm sụp đổ nhà Lê sơ,
kể từ đó Nhà nước phong kiến Đại Việt có những biến đổi lớn. Để hiểu được
những biến đổi của Nhà nước phong kiến trong các thế kỷ XVI – XVIII,
chúng ta cùng tìm hiểu bài 21.
3. Tổ chức dạy học bài mới

Các hoạt động của thầy và trò
Những kiến thức HS cần nắm
vững
Hoạt động 1: Cả lớp – Cá nhân

- GV nhận xét, bổ sung, kết luận về biểu
hiện suy yếu nhà Lê sơ. Nguyên nhân làm cho nhà Lê suy sụp là
do: Vua, quan chỉ lo ăn chơi xa xỉ không
quan tâm đến triều chính và nhân dân. Địa
chủ ra sức chiếm đoạt ruộng đất, bóc lột nông
dân.
GV kể về nhân vật Mạc Dăng9 Dung
(1483 – 1541): quê ở làng Cổ Trai, Nghi
dương, Hải Phòng. Vốn xuất thân từ nghề - Đầu thế kỉ XVI nhà Lê sơ lâm vào
khủng hoảng suy yếu. - Biểu hiện:
+ Các thế lực phong kiến nổi dậy
tranh chấp quyền lực – Mạnh nhất là
thế lực Mạc Đăng Dung.
+ Phong trào đấu tranh của nhân dân
bùng nổ ở nhiều nơi.

Chính sách nhà Mạc: Các hoạt động của thầy và trò
Những kiến thức HS cần nắm
vững
hành chính sách gì?
- HS theo dõi SGK trả lời.
- GV bổ sung, kết luận.
- GV giảng giải thêm ở thời Lê: Phép quân
điền của nhà Lê đã làm chế độ sở hữu tư nhân
về ruộng đất tăng. Ruộng đất công làng xã ít.
Đến thời nhà Mạc đã cố gắng giải quyết vấn
đề ruộng đất cho nông dân giúp thúc đẩy
nông nghiệp.
- GV kết luận về tác dụng của những chính
sách của nhà Mạc.
- GV phát vấn: Trong thời gian cầm quyền
nhà Mạc gặp khó khăn gì?
- HS theo dõi SGK trả lời.
- GV bổ sung, kết luận: Về những khó - Nhà Mạc xây dựng chính quyền
theo mô hình cũ của nhà Lê.
- Tổ chức thi cử đều đặn.
- Xây dựng quân đội mạnh.

đối.
- Nhà Mạc bị cô lập.

Hoạt động 3:
- GV giảng giải: Nhà Mạc ra đời trong bối
cảnh chiến tranh phong kiến bùng nổ. Tuy
bước đầu có góp phần ổn định lại xã hội
nhưng lại trở thành nguyên cớ gây nên chiến
II. Đất nước bị chia cắt
* Chiến tranh Nam – Bắc triều.
Các hoạt động của thầy và trò
Những kiến thức HS cần nắm
vững
tranh: Chiến tranh Nam – Bắc triều.
- GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy
được nguyên nhân của cuộc chiến tranh Nam
– Bắc Triều, kết quả.
- HS theo dõi SGK trả lời.
- GV nhận xét bổ sung, kết luận.
+ GV giải thích thêm: Bộ phận cựu thần
nhà Lê gắn bó với sự nghiệp giải phóng đất
nước của cha ông, không chấp nhận nền
thống trị của họ Mạc, không phục họ Mạc ở
chỗ Mạc Đăng Dung không xuất thân từ dòng
dõi quý tộc, vì vậy đã nổi lên ở Thanh Hoá –
quê hương của nhà Lê để chống lại nhà Mạc
 Chiến tranh Nam – Bắc triều.

- GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy
được nguyên nhân dẫn đến chiến tranh Trịnh
– Nguyễn và hậu quả của nó.
- HS theo dõi SGK phát biểu.
- GV bổ sung, kết luận về nguyên nhân
dẫn đến chiến tranh Trịnh - Nguyễn.
+ Trong lực lượng phù Lê: Đứng đầu là
Nguyễn Kim. Nhưng từ khi Nguyễn Kim
chết, con rễ là Trịnh Kiểm (được phong Thái
sư nắm binh quyền) đã tiếp tục sự nghiệp
“Phù Lê diệt Mạc”. Để thao túng quyền lực
vào tay họ Trịnh, Trịnh Kiểm tìm cách loại
trừ phe cánh họ Nguyễn (họ Nguyễn Kim),
giết Nguyễn Uông (con cả Nguyễn Kim),

* Chiến tranh Trịnh – Nguyễn:
bùng nổ.
+ Kết quả: 1672 hai bên giảng hoà
lấy sông Gianh làm giới tuyến  đất
nước bị chia cắt.
Hoạt động 4: III. Nhà nước phong kiến Đàng
Các hoạt động của thầy và trò
Những kiến thức HS cần nắm
vững
- GV truyền đạt sự kiện Nam triều chuyển
về Thăng Long, triều Lê được tái thiết hoàn
chỉnh với danh nghĩa tự trị toàn bộ đất nước.
Song dựa vào công lao đánh đổ nhà Mạc,
chúa Trịnh ngày càng lấn quyền vua Lê.
- GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy
được tổ chức chính quyền Trung ương và địa
phương của Nhà nước Lê – Trịnh ở Đàng
Ngoài.
- HS theo dõi SGK, trả lời.
- GV bổ sung, kết luận về tổ chức chính
quyền Lê – Trịnh ở Đàng Ngoài.
- GV có thể minh hoạ bằng sơ đồ đơn giản.
Qua đó có thể thấy quyền lực của chúa Trịnh
không kém gì một ông Vua thực sự.
- GV giải thích tại sao chúa Trịnh không
lật đổ vua Lê: Chúa Trịnh đã nghĩ đến việc lật
đổ vua Lê, đem ý định đó hỏi Trạng Nguyên
ngoài.
- Cuối XVI Nam triều chuyển về
Thăng Long.


6
phiên
Các hoạt động của thầy và trò
Những kiến thức HS cần nắm
vững
Nguyễn Bỉnh Khiêm (một người giỏi số
thuật). Nguyễn Bỉnh Khiêm trả lời chúa
Trịnh: Thóc cũ vẫn tốt cứ mang gieo. Từ đó,
chúa Trịnh hiểu nhà Lê vẫn còn có ảnh hưởng
trong nhân dân và tầng lớp sĩ phu, vì vậy thôi
ý định lật đổ vua Lê.
- GV kết luận: về chính quyền địa phương,
luật pháp, quân đội, đối ngoại, chế độ thi cử.
+ HS nghe, ghi chép.
- GV: Em có nhận xét gì về bộ máy Nhà
nước thời Lê – Trịnh?
- Chính quyền địa phương: Chia
thành các trấn, phủ, huyện, châu, xã

- GV tiếp tục giảng giải kết hợp với vẽ sơ
đồ chính quyền Đàng Trong

IV. Chính quyền ở Đàng Trong.
- Thế kỷ XVII lãnh thổ Đàng trong
được mở rộng từ Nam Quảng Bình
đến Nam Bộ ngày nay.
- Địa phương: Chia làm 12 dinh, nơi
đóng phủ chúa (Phú Xuân) là dinh
chính, do chúa Nguyễn trực tiếp cai
Chúa
12 dinh

Ph
ủ

Huy
ệ
n

Thu
ộ
c

Ấ
p



Các hoạt động của thầy và trò
Những kiến thức HS cần nắm
vững
làm 2 nước (liên hệ với giai đoạn 1954 –
1975).
- HS nghe, ghi nhớ.
- GV tiếp tục giảng tiếp về quân đội, cách
tuyển chọn quan lại và sự kiện 1744 Nguyễn
Phúc Khoát xưng vương xây dựng triều đình
Trung Ương và hệ quả của việc làm này
(nước đại Việt đứng trước nguy cơ bị chia
làm 2 nước).
- Quân đội là quân thường trực,
tuyển theo nghĩa vụ, trang bị vũ khí
đầy đủ.
- Tuyển chọn quan lại bằng nhiều
cách: Theo dòng dõi, đề cử, học