XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN VĂN HÓA DÂN TỘC
(TỪ THẾ KỶ X ĐẾN ĐÀU THẾ KỶ XV) I. MỤC TIÊU BÀI HỌC
1. Kiến thức
- Giúp HS hiểu :
- Trong những thế kỷ độc lập, mặc dù trải qua nhiều biến động, nhân
dân ta vẫn nỗ lực xây dựng cho mình một văn hóa dân tộc, tiến lên.
- Trải qua các triều đại Đinh - Lê - Lý - Trần - Hồ - Lê ở các thế kỷ X
- XV, công cuộc xây dựng văn hóa được tiến hành đều đặn nhất quán. Đây
cũng là giai đoạn hình thành các nền văn hóa Đại Việt (còn gọi là văn hóa
Thăng Long).
- Nền văn hóa Thăng Long phản ánh đậm đà tư tưởng yêu nước, tự
hào và độc lập dân tộc.
2. Tư tưởng, tình cảm
- Bồi dưỡng niềm tự hào về nền văn hóa đa dạng của dân tộc
- Bồi dưỡng ý thức bảo vệ các di sản văn hóa tốt đẹp của dân tộc
- Giáo dục ý thức, phát huy năng lực sáng tạo trong văn hóa.
3. Kỹ năng
- Quan sát, phát hiện
II. THIẾT KẾ, TÀI LIỆU DẠY - HỌC :
- Một số tranh ảnh nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc thế kỷ X - XV
- Một số bài thơ, phú của các nhà văn học lớn.
II. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC
1. Kiểm tra bài cũ
- Nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến Mông - Nguyên.
2. Mở bài
Từ sau ngày giành độc lập qua gần 6 thế kỷ lao động và chiến đấu
nhân dân Việt Nam đã xây dựng cho mình một nền văn hóa đa dạng, phong
phú, đậm đà bản sắc dân tộc. Để thấy được những thành tựu văn hóa, nhân

Quốc). Sau này một đại biểu của nho
học là Đông Trung Thư đã dùng thuyết
âm dương dùng thần học để lý giải biện
hộ cho những quan điểm của Khổng Tử
biến nho học thành một tôn giáo (nho
giáo).

+ Tư tưởng quan điểm của nho giáo :

Đề cao những nguyên tắc trong quan hệ
xã hội theo đạo lý “Tam cương, ngũ
thường” trong đó tam cương có 3 cặp
quan hệ Vua - Tôi - Cha, con, chồng,
vợ.
Ngũ thường là : Nhân, nghĩa, lễ, trí, tín
(5 đức tính của người quân tử)

+ Nho giáo du nhập và nước ta từ thời
Bắc thuộc bước sang thế kỷ phong kiến
độc lập có điều kiện phát triển.

- GV yêu cầu HS đọc sách giáo khoa để
thấy được sự phát triển của nho giáo ở
nước ta qua các thời đại Lý, Trần, Lê
sơ.

- HS theo dõi sách giáo khoa và phát
biểu.
- GV kết luận.



- HS theo dõi SGK và phát biểu.

- GV bổ sung và kết luận
- GV đánh giá vai trò của phật giáo
trong thế kỷ X - XV phật giáo giữ vị trí
đặc biệt quan trọng trong đời sống tinh
thần của nhân dân và trong triều đình
phong kiến, Nhà nước phong kiến thời
Lý coi đạo phật là Quốc đạo
- Thời Lý - Trần được phổ biến rộng
rãi, chùa chiền được xây dựng ở khắp
nơi, sứ sài đông.
- GV thể hiện sự phát triển của Phật
giáo hiện nay, kể về một số ngôi chùa
cổ.

*. Hoạt động 1 : Cả lớp, cá nhân. 2. Giáo dục, văn học, nghệ thuật.
- GV truyền đạt để HS nắm được cả 10
thế kỷ Bắc thuộc của nhân dân ta không
được học hành, giáo dục không ai quan
tâm khi đó ở Trung Quốc giáo dục đã
được coi trọng từ thời xuân thu (thời
Khổng Tử - Khổng Tử được coi là ông
tổ nghề dạy học của Trung Quốc).
a) Giáo dục
- Bước vào thế kỷ độc lập Nhà nước
phong kiến đã quan tâm đến ngay giáo

dục.

có tác dụng khuyến khích học tập đề
cao những người tài giỏi cần cho đất
nước.

- PV : Qua sự phát triển của giáo dục
thế kỷ XI - XV, em thấy giáo dục thời
kỳ này có tác dụng gì ?

- HS suy nghĩ, trả lời.
- GV nhận xét, kết luận.

- GV có thể lý giải thêm nội dung giáo
dục chủ yếu thiên về thiên văn học, triết
học, thần học, đạo đức, chính trị (sách
giáo khoa là Tứ thư ngũ kinh). Hầu như
không có nội dung khoa học, kỹ thuật
vì vậy không tạo điều kiện cho kinh tế
phát triển.
Tác dụng của giáo dục đào tạo người
làm quan, người tài cho đất nước, nâng
cao dân trí, song không tạo điều kiện
cho phát triển kinh tế.
Hoạt động 1 :
b) Văn học
- GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy
được sự phát triển của văn học qua các
thế kỷ. Lý giải tại sao văn học thế kỷ X

- XV phát triển.
- HS theo dõi SGK phát biểu.

khấu, âm nhạc

- GV chia HS làm 3 nhóm, yêu cầu mỗi
nhóm theo dõi sách giáo khoa tìm hiểu
về một số lĩnh vực cụ thể.

+ Nhóm 1 : Kiến trúc
+ Nhóm 2 : Điêu khắc
+ Nhóm 3 : Sân khấu, ca nhạc

- Câu hỏi dành cho mỗi nhóm.
+ Nhóm 1 : Kể tên những kiến trúc tiêu
biểu thế kỷ X - XV, phân biệt đâu là
kiến trúc ảnh hưởng đến đạo Phật, đâu
là kiến trúc ảnh hưởng của Nho giáo ?
Nói lên hiểu biết về những công trình
kiến trúc đó.

+ Nhóm 2 : Phân loại những công trình
điêu khắc Phật giáo, Nho giáo. Nét độc

đáo trong nghệ thuật điêu khắc.
+ Nhóm 3 : Sự phát triển của nghệ thuật
sân khấu, ca múa nhạc, đặc điểm ?

- HS các nhóm theo dõi sách giáo khoa
thảo luận cử đại diện trả lời.

- GV : Trong quá trình các nhóm làm
việc GV có thể cho HS xem một số

mang đậm tính dân gian truyền thống.
+ GV có thể minh hoạ nét độc đáo
trong kiến trúc điêu khắc bằng bức ảnh
: Chân cột đá ở Hoàng thành Thăng
Long (hình hoa sen nở), hình rồng cuộn
trong lá đề, Chùa Một Cột, tháp Phổ
Minh nhiều tầng chỉ ra những nét độc
đáo.

- PV : Em có nhận xét gì về đời sống
văn hóa ở nhân dân thời Lý - Trần - Hồ
?

- HS suy nghĩ trả lời
- GV bổ sung kết luận.

+ Văn hóa Đại Việt thế kỷ X - XV
phát triển phong phú đa dạng.
+ Chịu ảnh hưởng của yếu tố bên
ngoài song vẫn mang đậm tính dân tộc
và dân gian.
* Hoạt động 1 : Cá nhân 3. Khoa học - Kỹ thuật :
- GV yêu cầu HS đọc sách giáo khoa
lập bảng thống kê các thành tựu khoa
học kỹ thuật thế kỷ X - XV theo mẫu.

- Sử học : Nhiều tác phẩm được biên
soạn như Đại Việt sử kí,
- HS theo dõi sách giáo khoa tự hoàn
thiện bảng thống kê.