Câu hỏi số 2: Nguồn gốc và bản chất của ý thức.
Đề cương tóm tắt:
1.Nguồn gốc tự nhiên (3 ý)
-Bộ óc người: Bộ óc người là kết quả của quá trình phát triển hết
sức lâu dài của thế giới vật chất. Từ vô cơ đến hữu cơ, đến chất
sống, đến động vật (bậc thấp - bậc cao) và cuối cùng hình thành con
người với bộ óc. Bộ óc là 1 thực thể vật chất có tổ chức cao nhất và
cấu trúc tinh vi nhất
-Thuộc tính phản ánh của vật chất: Tất cả các dạng vật chất đều
có thuộc tính phản ánh. Từ vô cơ đến động vật phản ánh như thế
nào
-Thế giới khách quan: là cơ sở để tạo nên sự phản ảnh, hình
thành nội dung phản ánh.
2. Nguồn gốc xã hội: là nguồn gốc trực tiếp sản sinh ra ý thức.
gồm có lao động và ngôn ngữ
-Nhờ có lao động mới làm nảy sinh ra những quan hệ xã hội, mà
trước hết là quan hệ sản xuất, từ qh này làm nảy sinh ra ngôn ngữ.
-Ngôn ngữ được xem là vỏ vật chất của tư duy, hay là công cụ
để tư duy.
Tóm lại: Yếu tố tự nhiên là cơ sở để hình thành ý thức, còn yếu
tố xã hội là tác động trực tiếp dẫn đến việc làm nảy sinh và phát triển
ý thức. 2 yếu tố này có quan hệ biện chứng với nhau.
3.Bản chất của ý thức:(4 bản chất)
Ý thức là sự phản ánh của thế giới khách quan vào bộ óc của
con người. Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan.
-Bản tính linh hoạt sáng tạo
-Phản ánh của ý thức có thể vượt trước
-Phản ánh của bộ óc là phản ánh có cải tạo lại, phản ánh dưới
dạng mô hình hóa
-Ý thức phải là ý thức của con người và mang bản chất xã hội.
Người sống ở mỗi thời đại khác nhau thì ý thức cơ bản khác nhau.

mà trước hết là quan hệ trong sản xuất. Từ những quan hệ này làm
nảy sinh ra ngôn ngữ. Ngôn ngữ được xem là vỏ vật chất của tư duy,
hay là công cụ để tư duy, nó được xem là tín hiệu thứ hai mà nhờ có
nó ý thức con người được hình thành và phát triển.
Tóm lại, yếu tố tự nhiên là cơ sở để hình thành ý thức, còn yếu
tố xã hội là nhân tố tác động trực tiếp đến việc làm nảy sinh và phát
triển ý thức. Hai yếu tố này có quan hệ biện chứng với nhau.
Đó là cơ sở lý luận khoa học để chúng ta đấu tranh vạch rõ quan
điểm sai lầm của chủ nghĩa duy tâm và chủ nghĩa duy vật siêu hình
về ý thức.
-Bản chất của ý thức:
Ý thức là sự phản ánh thế giới khách quan của bộ óc con người.
Ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan.
Ý thức có bản tính linh hoạt, sáng tạo. Ý thức phản ánh thế giới
quan nhưng đó là sự phản ánh có chọn lọc, tùy thuộc vào mục đích
của chủ thể. Vì vậy khi nhận xét, đánh giá những vấn đề của cuộc
sống, mỗi người có cách nhìn nhận, đánh giá khác nhau.
Phản ánh của ý thức là cái phản ánh có thể vượt trước, không
chỉ phản ánh cái đang có mà còn có thể phản ánh cái sẽ có
Phản ánh của bộ óc là phản ánh có cải tạo lại và phản ánh dưới
dạng mô hình hóa. (ví dụ về nhà ở)
Ý thức còn là bản chất xã hội vì ý thức bao giờ cũng là ý thức
của con người. Nhưng mỗi con người đều sống trong một xã hội, bị
quy định bởi điều kiện vật chất và tinh thần vì vậy ý thức bao giờ
cũng mang tính xã hội. Ví dụ con người sống ở những thời đại khác
nhau, ý thức xã hội cũng sẽ khác nhau.
Trong cùng một thời đại, con người có hoàn cảnh sống khác
nhau thì ý thức cũng khác nhau.