LAI HAI CặP TíNH TRạNG
ĐịNH LUậT PHÂN LY ĐộC LậP
I. Tóm tắt kiến thức cơ bản:
1. Nội dung định luật phân li độc lập:
Khi lai 2 cơ thể bố, mẹ thuần chủng và khác nhau về hai hay nhiều cặp
tính trạng tơng phản, thì sự di truyền cặp của tính trạng này không phụ
thuộc vào sự di truyền của các cặp tính trạng khác.
2. Điều kiện nghiệm đúng của định luật phân li độc lập:
Thế hệ xuất phát (P) phải thuần chủng về cặp tính trạng đem lai
Mỗi gen quy định một tính trạng
Tính trội phải là trội hoàn toàn
Số lợng cá thể thu đợc ở F
2
phải đủ lớn
Các gen phải nằm trên các NST khác nhau
3. Thí dụ của Menđen về lai hai cặp tính trạng:
ở đậu Hà Lan gen A: quy định hạt vàng; gen a quy định hạt xanh; gen B
quy định vỏ hạt trơn và gen b quy định vỏ hạt nhăn.
Cho đậu Hà Lan thuần chủng có hạt vàng, vỏ hạt trơn giao phấn với đậu
thuần chủng có hạt xanh, vỏ hạt nhăn thu đợc F
1
đồng loạt hạt vàng, vỏ
hạt trơn. Tiếp tục cho F
1
tự thụ phấn thu đợc F
2
có tỉ lệ kiểu hình xấp xỉ 9
hạt vàng, trơn: 3 hạt vàng, nhăn: 3 hạt xanh, trơn: 1 hạt xanh nhăn.
* Sơ đồ lai giải thích:
P: AABB (vàng, trơn) x aabb (xanh, nhăn)
G

Tỉ lệ kiểu hình của F
2
: 9 vàng, trơn: 3 vàng, nhăn: 3 xanh, trơn: 1xanh
nhăn
II. Phơng pháp giải bài tập
1. Dạng bài toán thuận:
* Cách giải tơng tự nh lai một cặp tính trạng gồm 3 bớc sau:
Bớc 1: Quy ớc gen
Bớc 2: Xác định kiểu gen của bố mẹ
Bớc 3: Lập sơ đồ lai.
* Thí dụ: ở cà chua, lá chẻ là trội so với lá nguyên; quả đỏ là trội so với
quả vàng. Mỗi tính trạng do 1 gen quy định, các gen nằm trên các NST th-
ờng khác nhau. Giải thích kết quả và lập sơ đồ lai từ P đến F
2
khi cho cà
chua thuần chủng lá chẻ, quả vàng thụ phấn với cây cà chua thuần chủng
lá nguyên, quả đỏ.
Giải
Bớc 1: Quy ớc gen:
Gen A quy định lá chẻ, gen a quy định lá nguyên
Gen B quy định quả đỏ, gen a quy định quả vàng
Bớc 2: Kiểu gen của bố, mẹ:
Cây cà chua thuần chủng lá chẻ, quả vàng có kiểu gen là: AAbb
Cây cà chua thuần chủng lá nguyên, quả đỏ có kiểu gen là: aaBB
Bớc 3: Sơ đồ lai:
P: AAbb (lá chẻ, quả vàng) x aaBB (lá nguyên, quả xanh)
G
P
: Ab , aB
F

9 lá chẻ, quả đỏ: 3 lá chẻ, quả vàng: 3 lá nguyên, quả đỏ: lá
nguyên, quả vàng
2. Dạng bài toán nghịch:
Từ tỉ lệ phân li kiểu hình ở con lai, nếu xấp xỉ 9: 3: 3: 1, căn cứ vào định
luật phân li độc lập của Menđen, suy ra bố mẹ dị hợp tử về 2 cặp gen
AaBb. Từ đó quy ớc gen, kết luận tính chất của phép lai và lập sơ đồ lai
phù hợp.
* Thí dụ: Xác định kiểu gen của P và lập sơ đồ lai khi bố mẹ đều có lá
chẻ, quả đỏ; con lai có 64 cây lá chẻ, quả đỏ; 21 cây lá chẻ quả vàng; 23
cây lá nguyên, quả đỏ; 7 cây lá nguyên, quả vàng.
Giải
Xét tỉ lệ phân li kiểu hình của F
1
:
F
1
có 64 cây lá chẻ, quả đỏ: 21 cây lá chẻ quả vàng: 23 cây lá nguyên, quả
đỏ: 7 cây lá nguyên, quả vàng.
Tỉ lệ xấp xỉ 9: 3: 3: 1, đây kết quả của phép lai tuân theo định luật phân li
độc lập khi lai hai cặp tính trạng của Menđen

bố, mẹ đều có kiểu gen dị
hợp về hai cặp gen.
Xét riêng từng tính trạng của con lai ở F
1
:
Về dạng lá:
La che 64 21 85 3
La nguyen 23 7 30 1
ự ỷ

P:

AaBb (lá chẻ, quả đỏ) x AaBb (lá chẻ, quả đỏ)
G
P
: AB: Ab: aB: ab ,

AB: Ab: aB: ab
F
1
:
AB Ab aB ab
AB AABB AABB AaBB AaBb
Ab AABb AAbb AaBb Aabb
aB AaBB AaBb aaBB aaBb
ab AaBb Aabb aaBb aabb
Tỉ lệ kiểu gen của F
1
:
1AABB: 2AaBB: 2AABb: 4AaBb: 1AAbb: 2Aabb: 1aaBB:
2aaBb: 1aabb
Tỉ lệ kiểu hình của F
1
:
9 lá chẻ, quả đỏ: 3 lá chẻ, quả vàng: 3 lá nguyên, quả đỏ: lá
nguyên, quả vàng
III. Bài tập và hớng dẫn giải:
Bài 1: ở đậu Hà Lan, thân cao và hạt vàng là hai tính trạng trội so với thân
thấp và hạt xanh; các tính trạng di truyền độc lập với nhau. Xác định kiểu
gen của bố, mẹ và lập sơ đồ lai cho các trờng hợp sau đây:

b/ Lập sơ đồ lai từ P đến F
2
. Cho biết mỗi tính trạng do 1 gen quy định và
các gen nằm trên các NST khác nhau.
Giải
a/ Xác định tính trội lặn và quy ớc gen:
Xét riêng từng tính trạng ta có:
Xét tính trạng chiều cao thân:
Than cao 176 59 3
Than thap 60 20 1
õ
õ ỏ
+
=
+
;
. Đây là kết quả của phép lai tuân theo quy luật
phân li của Menđen.

thân cao là trội, thân thấp là lặn.
Quy ớc gen:
A quy định thân cao; a quy định thân thấp
Xét tính trạng hình dạng hạt
Hat tron 176 60 3
Hat dai 59 20 1
ù ứ
ù ứ
+
=
+

: AB , ab
F
1
: AaBb
Kiểu hình 100% thân cao, hạt tròn
P: AAbb (thân co, hạt dài) x aaBB (thân thấp, hạt tròn.
G
P
: Ab , aB
F
1
: AaBb
Kiểu hình 100% thân cao, hạt tròn
Sơ đồ lai từ F
1
đến F
2
:
F
1
: AaBb (thân cao, hạt tròn) x AaBb (thân cao, hạt
tròn)
G: AB: Ab: aB: ab ,

AB: Ab: aB: ab
F
2
:
AB Ab aB ab
AB AABB AABB AaBB AaBb

khi lai hai cây cà chua P thuần chủng
quả đỏ, tròn và quả vàng, bầu dục.
b/ khi lai 2 cây cà chua thuần chủng quả đỏ, bầu dục và quả vàng, tròn thì
kết quả của F
1
và F
2
có gì khác so với trờng hợp trên?
c/ Hãy cho biết kết quả khi giao phấn cây cà chua F
1
nói trên với cây cà
chua có quả vàng, bầu dục.
Bài 6: ở bí, quả tròn và hoa vàng là hai tính trạng trội so với quả dài và
hoa trắng. Mỗi tính trạng do 1 gen quy định và các gen nằm trên các NST
khác nhau. Trong một phép lai phân tích của cây F
1
ngời ta thu đợc 4 kiểu
hình với tỉ lệ ngang nhau là 1 quả tròn, hoa vàng: 1quả tròn, hoa trắng: 1
quả dài, hoa vàng: 1 quả dài, hoa trắng.
a/ Xác định kiểu gen và kiểu hình của F
1
.
b/ Cây F
1
nói trên có thể đợc tạo ra từ những phép lai P nh thế nào?
Bài 7: ở ruồi giấm, gen A quy định thân xám, gen a quy định thân đen;
gen B quy định lông ngắn, b quy định lông dài. Các gen phân li độc lập.
a/ Lập sơ đồ lai khi cho ruồi giấm thân xám, lông dài giao phối với ruồi
thân đen lông ngắn.
b/ Ruồi cái P thân đen, lông dài. Để tạo ra ruồi con có thân xám, lông

XX
XY
XX
XO
3. Cơ chế xác định giới tính ở động vật:
Do phân li của cặp NST giới tính trong giảm phân kết hợp với sự tổ hợp
của chúng trong thụ tinh
Thí dụ: ở đa số các loài động vật, cá thể cái mang cặp NST giới tính XX,
cá thể đực mang cặp NST giới tính XY.
Trong giảm phân:
Cá thể cái (XX) tạo ra một loại trứng duy nhất mang 1 NST giới tính X.
Cá thể đực (XY) tạo ra hai loại tinh trùng là 1 loại mang NST giới tính X
và 1 loại mang NST giới tính Y với tỉ lệ xấp xỉ nhau.
Trong thụ tinh:
Trứng mang NST giới tính X kết hợp với tinh trùng mang NST giới tính X
tạo thành hợp tử mang cặp NST giới tính XX phát triển thành cá thể cái.
Trứng mang NST giới tính X kết hợp với tinh trùng mang NST giới tính Y
tạo thành hợp tử mang cặp NST giới tính XY phát triển thành cá thể đực.
Sơ đồ giải thích:
P: XX (cái) x XY (đực)
G: X , X: Y
F
1
: XX (cái): XY (đực)
Tỉ lệ đực cái trong mỗi loài luôn xấp xỉ 1: 1
II. Phơng pháp giải bài tập
Đối với bài tập lai cặp một tính trạng với gen nằm trên NST giới tính. Nói
chung ở hai dạng toán thuận và toán nghịch, cách giải cũng tơng tự nh ở
các dạng tơng ứng thuộc định luật Menđen (xem lại phần hớng dẫn ở lai
một cặp tính trạng theo định luật Menđen).

a/ Nếu mẹ có kiểu gen dị hợp và bố bình thờng thì các con sinh ra sẽ nh
thế nào?
b/ Nếu các con trong một gia đình có con trai bình thờng, có con trai teo
cơ, có con gái bình thờng, có con gái teo cơ thì kiểu gen và kiểu hình của
bố và mẹ nh thế nào? Lập sơ đồ lai minh hoạ.
Đáp số:
a/
b/
Bài 4: ở ngời, bệnh dính ngón tay thứ 2 và thứ 3 đợc quy định bởi gen
nằm trên NSt giới tính Y.
a/ Bệnh này có thể có ở nữ không? Giải thích.
b/ Viết sơ đồ lai biểu thị sự biểu hiện của bệnh.
Đáp số:
a/
b/
Bài 5: ở ngời, gen A quy định nhìn màu bình thờng, gen a quy định mù
màu. Các gen nằm trên NST giới tính X.
a/ Viết các kiểu gen quy định các kiểu hình tơng ứng có thể có ở nam và
nữ.
b/ Lập sơ đồ lai và xác định kiểu gen, kiểu hình của con khi:
Bố bình thờng và mẹ mù màu
Bố mù màu và mẹ bình thờng
Đáp số:
a/
b/
Bài 6: Bệnh máu khó đông ở ngời do gen a nằm trên NST giới tính X quy
định, gen trội A quy định máu đông bình thờng.
a/ Một cặp vợ chồng sinh đợc một đứa con gái bị bệnh máu khó đông thì
kiểu gen và kiểu hình của họ nh thế nào?
b/ Một cặp vợ chồng khác sinh đợc một đứa con trai bình thờng thì kiểu