SKKN: Giải bài tập "Lai một cặp tính trạng" của Menden trong môn sinh học lớp 9
Phần thứ nhất
ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong các hoạt động trong nhà trường, chất lượng giáo dục là một trong
những hoạt động quan trọng, chất lượng nâng cao, chất lượng cao chính là phản
ánh vị thế của nhà trường với các cấp học trong xã hội. Đặc biệt trong đó có
chất lượng học sinh giỏi các cấp.
Qua những năm gần đây tỷ lệ học sinh dự thi học sinh giỏi cấp huyện môn
sinh thường đạt kết quả chưa được cao ở các vùng khó khăn như vùng Cộng
hoà trong đó có trường THCS Tân Lập - Lạc Sơn. Sở dĩ như như vậy một mặt
tâm lý các em còn cho rằng môn sinh học không phải là một môn học chính,
trong giờ học của các em chưa thực sự chú trọng, nên khi được lựa chọn vào
đội tuyển ôn luyện học sinh giỏi cấp huyện các em còn bộc lộ rỗng kiến thức
nhiều. Mặt khác các em chưa nắm rõ được các dạng bài tập sinh học đặc biệt
sinh 9, một trong các dạng bài tập đó là "Lai một cặp tính trạng". Khi được tiếp
cận các em rất lúng túng để tìm ra hướng giải quyết.
Được sự tín nhiệm của Ban giám hiệu và hội đồng nhà trường, được sự cổ
vũ của bạn bè, đồng nghiệp nên trong hai năm 2006 - 2007 và 2007 - 2008, ôn
luyện học sinh giỏi môn Sinh học cấp huyện Tôi đã có một số sáng kiến và thu
được một số kết quả.
1
SKKN: Giải bài tập "Lai một cặp tính trạng" của Menden trong môn sinh học lớp 9
Phần thứ hai
NỘI DUNG
I - Cơ sở khoa học để đề xuất sáng kiến.
- Để có được học sinh giỏi người dạy cần phải có khả năng phát hiện, sau
đó có kế hoạch bồi dưỡng "Nhân tài" theo đúng phương pháp.
Ở bậc THCS, học sinh có năng lực học môn Sinh thường có những biểu
hiện:
+ Có hứng thú học tập môn học: trong những tiết giảng của Thầy các em
luôn tỏ thái độ thích thú mỗi khi đọc, nghiên cứu thông tin, quan sát tranh ảnh,

- Bước 1 : Xác định trội - lặn.
- Bước 2 : Quy ước gen.
- Bước 3 : Xác định kiểu gen.
- Bước 4 : Viết sơ đồ lai và kết quả. P : Mẹ x Bố.
B. Các bài tập.
1. Bài 1: ở đậu Hà lan, tính trạng hạt màu vàng trội hoàn toàn so với hạt
màu xanh xác định kết quả ở F
1
, F
2
khi đem thụ phấn 2 cây đậu thuần chủng hạt
vàng và hạt xanh.
2. Bài 2: ở cây không phấn, tính trạng hoa đỏ trội không hoàn toàn so với
hoa trắng, hoa hồng là tính trạng trung gian.
Xác định kết quả ở F1, F2 khi đem thụ phấn 2 cây bông phấn hoa đỏ và
hoa trắng.
Đáp án
1. Bài 1:
- Màu vàng trội hoàn toàn so với hạt xanh (theo gt).
- Gọi: Màu hạt Vàng - gen A.
Màu hạt xanh - gen a.
- Cây mẹ : hạt vàng thuần chủng : A A
- Cây bố : hạt xanh thuần chủng : a a
- Ta có sơ đồ lai và kết quả :
P: & Hạt vàng (AA) x % Hạt xanh (aa)
GP: A a
F
1
: Aa
3

- Kết quả : Tỉ lệ KG : 100% A a.
Tỉ lệ KH :100% Hoa màu hồng.
B1 - Bài luyện tập áp dụng:
Bài 1 : ở Đậu Hà Lan, tính trạng hoa đỏ trội hoàn toàn so với hoa trắng.
a. Xác định kết quả thu được ở F
1
khi đem lai 2 cây đậu thuần chủng hoa
đỏ và hoa trắng .
4
SKKN: Giải bài tập "Lai một cặp tính trạng" của Menden trong môn sinh học lớp 9
b. Xác định kết quả thu được ở F
2
khi đem lai cây đậu F
1
với cây đậu hoa
trắng.
Đáp số: a. Rt (100% đỏ ); b. 1Rt : 1rr (50% đỏ : 50% trắng).
Bài 2: Đem giao phấn cây Dâu tây quả đỏ với cây Dâu tây quả trắng ở F
1
thu được 100% cây Dâu tây quả hồng, sau đó lấy các cây dâu tây thu được ở F
1
lai với nhau.
a. Xác định kết quả thu được ở F
2
.
b. Lấy cây Dâu tây quả hồng thụ phấn với cây Dâu tây quả trắng thì đời
con sẽ thu được kết quả như thế nào.
Đáp số : a. 1A A : 2A a : 1a a (1 đỏ : 2 hồng : 1trắng ).
b. 1A a : 1a a ( 1 hồng : 1 trắng ).
B - Vấn đề 2 : Dựa vào kiểu hình để xác định kiểu gen bố, mẹ.

Tỉ lệ KH: 75% con thuận tay phải; 25% con thuận tay trái.
B
2
: Bài tập áp dụng :
Ở người, mắt nâu (gen B), mắt xanh (gen b). Trong một gia đình Bố mắt
nâu, Mẹ mắt xanh có 2 người con: con trai mắt nâu và con gái mắt xanh.
Xác định kiểu gen của gia đình trên.
Đáp số : bố (Bb), Mẹ (bb), con trai (Bb), con gái (bb).
C. Vấn đề 3 : Dựa vào tỉ lệ kiểu hình để xác định kiểu gen Bố, Mẹ.
a. Phương pháp.
- Bước 1: xác định trội, lặn.
- Bước 2: Qui ước kiểu gen.
- Bước 3: xác định kiểu gen (dựa vào tỷ lệ các KH ) : 100% ; 3 :1; 1: 1.
b. Bài tập:
Ở Cà chua, tính trạng tròn trội hoàn toàn so với quả bầu dục.
1. Muốn ngay F
1
xuất hiện tỷ lệ kiểu hình 1 : 1 thì bố, mẹ phải có kiểu gen
như thế nào?
2. Đem thụ phấn hai cây Cà chua quả bầu dục với nhau, xác định tỷ lệ
phân ly ở đời con.
6
SKKN: Giải bài tập "Lai một cặp tính trạng" của Menden trong môn sinh học lớp 9
Đáp án
1. Xác định kết quả ở F1 :
- Quả tròn trội hoàn toàn so với quả bầu dục (theo đầu bài).
- Qui ước gen : Quả tròn - gen T.
Quả bầu dục - gen t.
- Muốn ngay F
1

xuất hiện tỷ lệ KH 3 : 1 thì bố, mẹ phải có kiểu gen và
kiểu hình như thế nào ?
7
SKKN: Giải bài tập "Lai một cặp tính trạng" của Menden trong môn sinh học lớp 9
b. Nếu lấy lúa thu được ở đời F
1
thụ phấn với lúa chín muộn ở F
2
có tỷ lệ
phân ly như thế nào?
Đáp án
a. KG : 1SS : 2 Ss ; 1ss.
KH : 3 chín sớm : 1 chín muộn.
b. KG :100% Ss.
KH : 100% chín sớm.
Bài 2 : ở lợn thân dài trội hoàn toàn so với thân ngắn.
a. ở F
1
thu được tỷ lệ kiểu hình 3 : 1 thì kiểu gen bố, mẹ phải như thế nào ?
b. Đem lợn thân dài giao phối với lợn thân ngắn thì kết quả thu được như
thế nào ?
Đáp án:
a - Dd x Dd.
b - 50% thân dài : 50% thân ngắn
100% thân dài.
III. Hiệu quả của sáng kiến
Với cách hướng dẫn giải bài tập của tôi như trên cùng với các dạng bài tập
khác tôi đã thu được những thành công nhất định. Đội tuyển học sinh giỏi của
trường tôi dự thi học sinh cấp huyện đã đạt giải như sau:
- Năm học: 2006 - 2007: 3 em dự thi và có 3 em đạt giải.

luyện học sinh được nhiều thành quả hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn !
9
SKKN: Giải bài tập "Lai một cặp tính trạng" của Menden trong môn sinh học lớp 9
Tân Lập, ngày 5 tháng 5 năm
2008
Người viết
Bùi Văn Tịch

10