CHƯƠNG I. XÃ HỘI HỌC VÀ XÃ HỘI HỌC ĐÔ THỊ

1. Xã hội học
1.1. Xã hội học là gì?
a. Thuật ngữ xã hội học – Sociology
- Người đầu tiên đưa ra thuật ngữ - Auguste – Comte -
người Pháp
- Soietas (gốc La tinh) có nghĩa là xã hội, Logos (gốc Hy
lạp) có nghĩa là khoa học
- Xã hội học :
+ Một khoa học nghiên cứu về xã hội của loài người
+ Môn khoa học mới – khoa học nghiên cứu trên cơ sở cả
về định tính và định lượng đối với các quá trình biến
đổi của xã hội
+ Xã hội là một hệ thống hoàn chỉnh có cấu trúc xác định,
biến đổi và phát triển có tính quy luật

b. Định nghĩa xã hội học
- Còn chưa thống nhất
-
Một số trích dẫn :
•
+ GS. Viện sĩ V. Đôbôrianốp (Bungary) : Xã hội học
Mác Lê nin là khoa học nghiên cứu những quá trình
và biến đổi xã hội, xét theo quan điểm tác động lẫn
nhau một cách có quy luật giưũa các lĩnh vực hoặc các
mặt cơ bản của xã hội
•
+ GS. J.H Phicto (Mỹ) : Xã hội học là công cuộc nghiên
cứu một cách khoa học những con người trong môi

•
+ Những liên hệ tác động lẫn nhau giữa các cấu
thành xã hội - chuẩn mực, thiết chế xã hội – tác động
trực tiếp đến cuộc sống con người

1.3. Chức năng và nhiệm vụ của xã hội học
•
a. Chức năng
•
Chức năng nhận thức
•
Chức năng thực tiễn
•
Chức năng giáo dục
•
b. Nhiệm vụ :
•
- Nghiên cứu các sự kiện xã hội
•
- Phục vụ cho công tác tổ chức và quản lý xã hội

2. Xã hội học đô thị
2.1. Xã hội học đô thị
•
Định nghĩa :
•
Xã hội học đô thị là một lĩnh vực của Xã hội học,
nghiên cứu các vấn đề về cuộc sống đô thị nói chung
do cấu trúc, chức năng của đô thị hình thành
•

•
Sau đó để phản ánh đúng nội dung nghiên cứu, tên
gọi được đổi thành « Xã hội học đô thị »

•
Từ những năm 50 một số Hội nghị quốc tế đầu tiên đã
được tổ chức
•
Đối tượng nghiên cứu của Xã hội học đô thị đã được đặt
ra:
•
+ Gia đình và hôn nhân
•
+ Giáo dục trẻ em
•
+ Tội phạm
•
+ Sự di cư
•
+ Vấn đề về chủng tộc
•
+ Tâm lý, sức khoẻ người già
•
+ Giai cấp và xã hội
•
+ Tôn giáo
•
+ Học vấn và các xu hướng trong đời sống xã hội

•

nghiên cứu XHH đô thị ở nước ngoài
•
Nghiên cứu xã hội học của Mỹ được coi là kinh điển
ảnh hưởng đến phương Tây
•
Ban đầu có hai trường phái
•
Trường phái Chicago :
•
+ Tập trung nghiên cứu cơ cấu dân số và sinh thái
học đô thị
•
+ Tình trạng lộn xộn, tiêu cực, cũng như các trạng
thái tâm lí của người dân

•
Trào lưu nghiên cứu các cộng đồng
•
+ Nghiên cứu mối quan hệ qua lại giữa các thiết
chế xã hội với các nhóm xã hội trong một địa bàn riêng
biệt nhất định, nghiên cứu mối quan hệ cộng đồng của
các đô thị khác nhau và các tác động ngoài cộng đồng
•
+ Nghiên cứu ảnh hưởng của các siêu đô thị với
xã hội nói chung và việc đô thị hoá trong mỗi quốc gia

2.4. Những trọng tâm nghiên cứu XHH đô thị
•
Sự hình thành và phát triển của đô thị :
•

Những vấn đề này sinh trong đô thị : giáo dục, bảo vệ
sức khoẻ, phúc lợi, nhà ở, dịch vụ đô thị, giao thông,
tài chính đô thị…

2.5. Xu hướng nghiên cứu XHH học ở VN hiện nay
a. Nghiên cứu các khía cạnh khác nhau của quá
trình đô thị hoá của Việt nam
•
Nhân tố tác động chủ yếu đến sự hình thành và phát
triển đô thị, sự gia tăng dân số đô thị, mối quan hệ
giữa đô thị hoá và phát triển kinh tế, xã hội trong
từng giai đoạn
•
+ Hiện nay : dòng di cư nông thôn – đô thị, thành
phần xã hội của các nhóm di cư, động cơ di cư, khả
năng thích ứng của người mới nhập cư, tác động
của sự di cư tới số lượng và thành phần xã hội của
cư dân đô thị, sự phân vùng giữa người mới nhập cư
và người cũ

•
Dự báo xu hướng các dòng di cư nông thôn – đô thị,
cường độ, khả năng và hình thức kiểm soát, điều tiết
các quá trình này nhằm hạn chế ảnh hưởng của tiêu
cực khi đô thị quá tải
•
Đánh giá vị trí, vai trò của các thế hệ dân nhập cư từ
nông thôn trong việc hình thành và phát triển lối sống,
văn hoá đô thị Việt nam
•

•
Khuôn mẫu hành vi ứng xử cũ còn tồn đọng, cái mới chưa
được chưa ổn định chưa được sàng lọc
•
Do đặc thù cơ cấu xã hội đô thị không thuần nhất nên không
thể đề cập đến lối sống cho toàn bộ dân cư mà chỉ là lối sống
cho các nhóm xã hội khác nhau
•
Một số nhân tố kinh tế - xã hội đang chi phối nét đặc trưng của
đô thị hiện nay
•
+ Sự biến đổi cơ cấu xã hội, nghề nghiệp của cư dân đô thị
•
+ Sự chuyển đổi các định hướng giá trị của các nhóm xã hội
•
+ Sự thay đổi chức năng, vai trò của bộ máy quản lý đô thị

d. Một số khía cạnh xã hội học về vấn đề ở, quy
hoạch xây dựng và quản lý đô thị
•
Sự biến đổi cơ cấu xã hội, phân tầng xã hội tác động mạnh đến
quy hoạch xây dựng và quản lý đô thị, và lĩnh vực nhà ở
•
Người giàu có hoạt động và chi phối thị trường nhà đất - Lực
lượng thiết kế, xây dựng, quản lý làm ảnh hưởng đến công tác
quy hoạch đô thị - Người nghèo phải đương đầu với khó khăn do
nhà đất tăng, thiếu nhà ở, nhà ở chất lượng thấp
•
Sự tham gia công tác cải tạo xây dựng đô thị sẽ khó khăn trong
quá trình quản lí, cải tạo đô thị do các hộ gia đình có mức sống