ĐIỀU TRỊ HỌC
NGUYÊN TẮC VÀ PHƯƠNG PHÁP
ĐIỀU TRỊ CỦA Y HỌC DÂN TỘC
Sau khi dùng Tứ chẩn, Bát cương để phân tích và quy nạp được bệnh,
cần đề ra phương hướng điều trị cho thích hợp. Để cho việc điều trị đạt hiệu
quả cao, cần tuân theo 1 số nguyên tắc chính yếu sau :
I NGUYÊN TẮC CHUNG
a) Những bệnh khác nhau, nhưng quá trình bệnh lý diễn biến giống
nhau, có thể tạm điều trị giống nhau.
b) Những bệnh giống nhau mà cơ chế bệnh lý khác nhau, thì phải
chữa khác nhau.
c) Những cổ phương và những phác đồ trị liệu tuy rất nhiều, nhưng
khi đem áp dụng, cần phải hết sức linh hoạt. Phương là phỏng theo chứ
không bắt buộc phải theo đúng hoàn toàn. Cần linh hoạt thay đổi và tùy nghi
ứng biến cho phù hợp với từng trạng thái, diễn biến của bệnh.
d) Những nguyên tắc được người xưa đúc kết lại, là những kim chỉ
nam cần thiết, do đó cần nghiên cứu và đem ra áp dụng cho thích hợp.
II TIÊU BẢN (Ngọn Gốc)
Tiêu là ngọn triệu chứng của bệnh.
Bản là gốc của bệnh, nguyên nhân gây bệnh.
Tiêu và bản tuy đối lập nhưng luôn có quan hệ nhân quả với nhau.
Bệnh trước là gốc, bệnh mới là ngọn.
Thí dụ : 1 người bị lao phổi lâu năm (gốc) thình lình bị ói ra máu
(ngọn). Bệnh chứng này do bệnh phổi gây nên ho ra máu.
Do đó, trong 1 hội chứng bệnh, cần tìm cho ra ngọn, gốc của bệnh thì
mới dễ dàng trong việc quyết định cách trị liệu.
a) Tìm Gốc Bệnh
Gốc bệnh là những nguyên nhân gây bệnh, bao gồm những nguyên
nhân bên ngoài (tự nhiên, xã hội, tà khí ) và những thay đổi bên trong cơ
thể gọi là nội nhân (thất tình ).
Thí dụ : Chứng âm hư hỏa vượng.

Dựa vào nguyên tắc "Hư thì Bổ, Thực thì Tả" và "Hư bổ mẫu, Thực tả
Tử". Trong quá trình diễn tiến bệnh tật, luôn có sự đấu tranh giữa Tà khí
(nguyên nhân gây bệnh) và Chính khí (sức đề kháng của cơ thể), và có thể
xảy ra hiện tượng : Tà khí mạnh làm cho chính khí suy hoặc chính khí suy,
tà khí nhân cơ hội đó xâm nhập vào. Trong trường hợp này cần bổ chính và
khu tà nhưng chú trọng đến bổ chính hơn.
a) Tả
- Nếu tà khí mạnh, là thực chứng, cần áp dụng tả pháp (Thực tắc tả).
- Nếu tà khí quá mạnh, cần rút bớt tà khí đó bằng cách cho tà khí
chuyển qua tạng hoặc phủ, kinh lạc có liên hệ mẫu tử với nó, theo nguyên
tắc "Thực tả Tử".
Thí dụ : tà khí ở Tâm mạnh, tả ở Thổ (vì tâm sinh thổ) để rút bớt tà
khí từ tạng mẹ sang tạng con.
b) Bổ
- Nếu chính khí suy, cần áp dụng phép Bổ theo nguyên tắc : "Hư tắc
Bổ".
- Nếu chính khí quá suy, không thể tự phục hồi được, cần mượn sức
từ tạng phủ có liên hệ mẫu tử với nó để bổ cho tạng phủ đó.
Thí dụ : tạng Phế bệnh, Phế hư lao, quá suy kém, cần bổ ở Tỳ, vì Tỳ
thổ sinh Phế kim để Tỳ bổ lại cho Phế theo nguyên tắc "Hư bổ mẫu".
IV CHỮA BỆNH PHẢI CÓ ĐÓNG MỞ
Nguyên tắc này gọi là "Bình Nam bổ Bắc".
Thí dụ : chứng "Âm hư sinh nội nhiệt" (ức chế giảm, hưng phấn tăng),
cần cho thuốc bổ âm (nâng cao ức chế) mặt khác phải cho dùng thuốc Thanh
hư nhiệt (hạ hưng phấn).
V CHÍNH TRỊ, TÒNG TRỊ
a) Chính trị : Còn gọi là nghịch trị, là cách chữa ngược lại với trạng
thái bệnh.
Thí dụ : Bệnh âm chứng thì dùng dương được, bệnh Hàn thì dùng
nhiệt chữa

khí).
Tới giai đoạn phục hồi của bệnh, tà khí suy thì chính khí cũng bị hao
mòn, phải dùng phép bổ để bồi dưỡng chính khí, phục hồi lại sức khỏe đã bị
giảm sút trong quá trình bệnh.
f) Theo Liều Lượng Của Thuốc
Cách thức chữa trị, phải tuân theo sự quy định liều lượng; ít quá
không đủ sức để đẩy lui tà khí nhưng mạnh quá lại gây tổn hại cho cơ thể.
Ngoài ra còn cần lưu ý về liều lượng của 1 số thuốc độc, 1 số thuốc cấm
dùng cho phụ nữ có thai, cho trẻ em, những huyệt cấm châm, cấm cứu