Nguồn gốc và tiến hoá
của giun đốt
Việc xác định nguồn gốc của giun đốt rất phức
tạp, chủ yếu dựa vào dẫn liệu về phát triển phôi,
sự sinh sản hữu tính và giải phẫu so sánh. Căn
cứ vào 2 đặc điểm quan trọng nhất lần đầu tiên
có ở động vật giun đốt là thể xoang và sự phân
đốt để tìm nguồn gốc của giun đốt.
1. Về nguồn gốc thể xoang: Có 3 kiểu xoang ở
động vật.
Xoang phôi (blastocoelum) là phần ứng với
khoảng trống giữa lá phôi trong và lá phôi ngoài
ở giai đoạn phôi vị. Còn gặp ở một số nhóm
động vật đa bào thấp và ở giai đoạn phôi của
nhiều động vật khác.
Liệt xoang (Schizocoelum) là khoảng trống
giữa các đám tế bào nhu mô đệm (parenchyme)
được hình thành từ lá phôi giữa. Ở sán lông đã
có khoảng trống này, phát triển như giun tròn và
nhóm động vật có xoang giả (pseudocoelum)
khác.
Xoang thật hay thể xoang là một cơ quan thực
sự, tham gia vào nhiều chức phận quan trọng
như bài tiết, sinh dục, dinh dưỡng…
Khi xét về nguồn gốc thể xoang có nhiều giả
thiết khác nhau:

phôi bào 4d) như ở động vật
Có miệng nguyên sinh (Protostomia). Người ta
đã chứng minh được trong 2 kiểu này thì kiểu
đoạn bào là nguyên thuỷ hơn.
3) Mặc dù tuyến sinh dục nằm trong thể xoang
nhưng ở nhiều nhóm động vật mầm sinh dục
được hình thành sớm hơn rất nhiều so với thể
xoang. Mặt khác nhiều tác giả đã chứng minh
được sự hình thành tuyến sinh dục và sự hình
thành thể xoang không có mối quan hệ gì với
nhau. Từ nhận định trên có thể thấy rằng thể
xoang được hình thành từ liệt xoang của giun
thấp do quá trình biểu mô hoá lá phôi giữa và do
nhu cầu chuyển vận cơ thể bằng sóng nhu
động.
2. Trong ngành giun đốt thì nhóm trung tâm là
giun nhiều tơ sống ở biển, một số chuyển sang
đời sống chui rúc trong bùn hay chuyển lên
sống trên cạn để hình thành giun ít tơ. Còn đỉa
là nhóm động vật chuyên hoá theo lối sống nửa
ký sinh, nửa ăn thịt, có nguồn gốc từ giun ít tơ.
3. Từ nhóm giun đốt cổ, khi chuyển sang sống
chui rúc trong bùn vẫn giữ được đặc điểm chia
đốt như giun nhiều tơ, giun ít tơ hay đỉa. Quá
trình tiến hoá từ giun nhiều tơ đến giun ít tơ và
đỉa theo một hướng thống nhất là tinh giản nội
quan, ổn định số đốt và phân đốt dị hình rõ nét.
Hương Thảo