Dùng thuốc nhóm statin trong
điều trị rối loạn mỡ máu

Có người lo mình bị mỡ máu, nghe bạn bè mách, tự ý dùng statin.
Có người đang dùng statin lại tự ý bỏ dùng sau khi nghe nói có độc. Hai
cách làm này bắt nguồn từ chỗ chưa hiểu rõ công dụng, tác dụng phụ
của thuốc.
Lúc nào dùng statin?
Bình thường chỉ số cholesterol toàn phần (TT-C) dưới 200mg%,
cholesterol xấu (LDL-C) nhỏ hơn 130mg%, cholesterol tốt (HDL-C) lớn hơn
45mg% (từ 45 - 60mg%). Khi các chỉ số này tăng nhưng chưa quá cao (TT-
C 200-239mg%, LDL-C 130 -139mg%) thì coi là nằm trong giới hạn. Khi
các chỉ số lipid máu vượt quá ngưỡng này (TT-C từ 240mg% trở lên, LDL-C
từ 160mg% trở lên và HDL-C dưới 35mg%) thì mới coi là có sự rối loạn
lipid máu thực sự cần dùng thuốc.
Tuy nhiên, theo quan niệm mới, các chỉ số lipid máu chỉ có tính tham
chiếu. Việc dùng statin phải xét đến nguy cơ tim mạch toàn cục. Chẳng hạn:
một người có LDL-C > 130mg% (chỉ lớn hơn mức chuẩn một chút) song có
biểu hiện bệnh xơ vữa mạch vành thì có thể cho dùng statin, song một người
có LDL-C > 160mg% (cao hơn mức chuẩn nhiều) nhưng chưa có biểu hiện
bệnh xơ vữa mạch vành thì có thể chỉ cho dùng chế độ ăn, luyện tập hay có
thể cho dùng statin liều thấp.
Trong cơ thể, enzyme (HGM-CoA) reductase có nhiệm vụ chuyển
(HGMCoA) thành mevalonat, một tiền chất sinh tổng hợp cholesterol trong
giai đoạn đầu. Statin ức chế enzyme này, làm giảm quá trình sinh tổng hợp,
dẫn tới giảm cholesterol trong gan. Mặt khác, statin còn kích thích thụ thể
của LDL làm tăng vận chuyển LDL từ máu, do đó mà làm giảm lượng LDL-

enzyme gan (transaminase). Khi ngừng thuốc, enzyme gan sẽ trở về mức
bình thường nhưng cũng có người enzyme gan tăng bất thường và không trở
lại mức bình thường. Để tránh tai biến và để đánh giá khả năng dung nạp
thuốc, phải kiểm tra enzyme gan trước khi dùng và định kỳ mỗi 4 tuần một
lần trong ít nhất 1 năm. Trong thời gian dùng thuốc, nếu thấy enzyme gan
tăng bất thường thì nên ngừng dùng statin. Thận trọng với người nghiện
rượu, suy gan, viêm gan tắc mật (chức năng gan suy giảm, thuốc khó dung
nạp, chuyển hóa).
Với thận: thuốc rất ít đi qua thận (chỉ khoảng 5 - 20%, tùy loại) nên dù
suy chức năng thận vẫn dùng được nhưng nếu suy nặng (hệ số thanh thải
creatinin < 30ml/phút) thì nên dùng liều thấp (bằng khoảng 50% liều người
trung niên khỏe mạnh).
Với gân Achiless: gần đây, một nghiên cứu hồi cứu của Đại học
Rouen Pháp (trên 4.597 người) thấy có khoảng 1,32% người bị tổn thương
gân Achiless, trong đó có 63% bị tai biến này sau một hoặc hơn một năm
dùng thuốc. Vì tai biến chỉ xảy ra trong điều kiện dùng dài, tỷ lệ rất thấp, tuy
cần lưu ý nhưng không nên tự ý ngừng thuốc.
Người có thai cho con bú: không nên dùng vì chưa có thông tin đầy
đủ.
Dùng thuốc sao cho hiệu quả
Về liều lượng: tùy theo nguy cơ tim mạch mà cần đưa LDL-C về theo
từng mức yêu cầu. Nếu không có yếu tố nguy cơ đưa LDL-C về mức dưới
190mg%, có 2 yếu tố nguy cơ đưa về mức < 160mg%, có hơn hai yếu tố
nguy cơ đưa về mức 130mg%. Tùy theo yêu cầu làm giảm lượng LDL-C
nhiều hay ít mà quyết định dùng liều lớn hay nhỏ. Nhưng cũng không vì các
chỉ tiêu này mà tăng liều statin quá mức. Liều của các statin khởi đầu và duy
trì được giới thiệu trong các tài liệu hướng dẫn kèm theo thuốc là liều an
toàn. Không nên dùng quá liều này. Trong quá trình điều trị, cứ mỗi 4 tuần
một lần phải kiểm tra LDL-C và điều chỉnh liều statin nếu thấy cần thiết.
Lúc đầu dùng liều thấp, sau tăng lên đến liều có hiệu lực rồi duy trì. Người