Kiến thức lớp 10
"Độc Tiểu Thanh Ký" –Nguyễn Du-phần 3

Nghị luận về bài "Độc Tiểu Thanh Ký"

Đau đớn thay phận đàn bà
Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung.
(Truyện Kiều)

Nguyễn Du có mối đồng cảm đặc biệt đối với những người phụ
nữ tài hoa bạc mệnh. Một Đạm Tiên, một Thúy Kiều, một “Long
thành cầm giả ca”… đã làm xác động trái tim của nhân loại. Và
đây là những giọt nước mắt của thi nhân nhỏ xuống số phận bi
thảm của một cô gái tài hoa sống cách nhà thơ ba trăm năm,
trong một bài thơ chữ Hán nổi tiếng “Độc Tiểu Thanh kí”. Ông có
nỗi ám ảnh về những kiếp hồng nhan bạc mệnh, về những kiếp
nghệ sĩ tài hoa và ông cũng muốn người đời sẻ chia với những
kiếp hồng nhan bạc mệnh:
Hồ Tây cảnh đẹp hóa gò hoang,
Thổn thức bên song mảnh giấy tàn.
Son phấn có thần chôn vẫn hận.
Văn chương không mệnh đốt còn vương.
Nỗi hờn kim cổ trời khôn hỏi,
Cái án phong lưu khách tự mang.
Chẳng biết ba trăm năm lẻ nữa,
Người đời ai khóc Tố Như chăng?

Có thể là bài thơ được Nguyễn Du viết vào thời gian đi sứ Trung
Quốc, nhận đọc được một tập thơ của Tiểu Thanh (có ý kiến cho
rằng không phải là tập thơ mà là một tập truyện viết về Tiểu
Thanh), một người con gái tài sắc mà bất hạnh sống vào đầu đời

Tam Tập, ông dịch là “son phấn có tinh anh nên khi chết rồi vẫn
còn có người thương xót”. Do câu trúc đa nghĩa của thơ mà có
nhiều cách dịch khác nhau như vậy và cũng khiến cho thơ đầy bí
mật. trong những vật gắn liền với người con gái, Nguyễn Du đã
chọn son phấn và ông đã nhân cách hóa son phấn để suy tưởng.
“Son phấn có thần” chắc phải xót xa vì nó đã gắn bó với người
con gái bạc mệnh. Thật ra là một cách nhà thơ thương xót, hận
cho Tiểu Thanh. Văn chương làm gì có “mệnh” mà cũng bị đốt, bị
lụy. Từ “lụy” trong nguyên tác rất hay, diễn tả được nỗi oan của
văn chương mà cũng chính là nỗi oan khuất của kẻ tài hoa.

Chuyển sang hai câu luận, nhà thơ triết lí về thân phận bé nhỏ
của con người và cảm thấy đau đớn, xót xa cho Tiểu Thanh, cho
chính mình:
Nỗi hờn kim cổ trời khôn hỏi,
Cái án phong lưu khách tự mang.

Nỗi đau của Tiểu Thanh nằm trong nỗi đau lớn của nhân loại. Mà
nỗi hận của người đời xưa nay không thể hỏi trời được:
Nỗi hờn kim cổ trời khôn hỏi
(Cổ kim hận sự thiên nan vấn)

Câu thơ nguyên tác, với những thanh trắc: (cổ, hận, sự, vấn) diễn
tả một cách bi phẫn nỗi đau của những kiếp người thấp cổ bé
họng. Nguyễn Du đau đớn, căm giận trước sự thất bại của cái
THIỆN, cái MĨ trước cái ác. Nhà thơ tự thấy là người cùng hội với
kẻ mắc nỗi oan lạ lùng vì nết phong nhã:
Cái án phong lưu khách tự mang
(Phong vận kì oan ngã tự cư)


của Nguyễn Du trước khi qua đời. Không biết ai đã lấy hai câu
thơ khẩu chiếm ráp vào bài “ Độc Tiểu Thanh kí”. Còn hai câu kết
của bài thơ này thì bị thất lạc. Giáo sư Bùi Văn Nguyên biện luận
rất chặt chẽ. Xin dẫn ra đây một lập luận của giáo sư về hình
thức. Bài thơ “ Độc Tiểu Thanh kí” là bài thơ luật bằng vần bằng.
vậy mà chữ thứ hai của câu kết lại trắc ( hạ). Như vậy bài thơ thất
niêm. Một bậc đại thi hào như Nguyễn Du không thể để lại cho
đời một bài thơ thất niêm.

Đó là thông tin khoa học mới nhất. Bây giờ lại trở về với công
việc “lôi thôi sĩ tử”

Bài thơ thể hiện tinh thần cao quý của Nguyễn Du. Ông có tình
yêu thương mênh mông đối với những kiếp tài hoa bạc mệnh dù
là người Việt Nam hay người Trung Quốc. Rồi ông lại tự vận vào
mình, thương cảm, xót xa về nỗi cô đơn của mình. Một chữ “ngã”
(tôi) sừng sững giữa nền văn học phi ngã, chứng tỏ một nhân
cách lớn, một tâm hồn lớn.Ông đau đời vì đời chưa thắng được
cái ác. Nhưng chính những giọt nước mắt thương đau của ông
trên mồ Đạm Tiên, trên mảnh giấy tàn của Tiểu Thanh đã góp
phần công phá vào thành lũy của cái ác. Chính vì vậy mà chưa
đợi đến ba trăm năm, nhân dân ta và Hội đồng hòa bình thế giới
đã kỉ niệm hai trăm năm ngày sinh của nhà đại thi hào (1960),
thiên hạ đã “khấp” Tố Như.