ÔN TẬP THƠ HIỆN ĐẠI
Lập bảng thống kê các bài thơ đã học.
Tác
phẩm
Tác giả Hoàn
cảnh
Thể
loại
Nội dung Nghệ thuật
Đồng chí
(Là 1
trong
những tp
tiêu biểu
nhất viết
về người
lính cách
mạng của
văn học
thời kì kc
chống
Pháp
(1946-
1954)
Chính Hữu
(Sinh 1926.
Nhà thơ quân
độ trưởng
thành từ hai
cuộc k.c

lính cách mạng.
- Hình tượng người
lính cách mạng và sự
gắn bó keo sơn của
họ tạo thành sức
mạnh và vẻ đẹp tinh
thần của anh bộ đội
cụ Hồ.
- Chi tiết, hình
ảnh, ngôn ngữ,
giản dị, chân
thực, cô đọng,
giàu sức biểu
cảm.
- Hình ảnh thơ
sáng tạo vừa
hiện thực vừa
lãng mạn: “đầu
súng trăng treo”
Tiểu đội
xe không
kính
(Giải
nhất báo
văn nghệ
năm
1969.
Nằm
trong tập
“Vầng

tư thế hiên ngang,
tinh thần lạc quan,
dũng cảm, bất chấp
khó khăn nguy hiểm
và ý chí chiến đấu
giải phóng Miền
Nam
-Tứ thơ độc đáo:
những chiếc xe
không kính
- Giầu chất liệu
hiện thực chiến
trường.
- Ngôn ngữ,
giọng điệu mang
nét riêng tự
nhiên, khoẻ
khoắn, vui tếu
có chút ngang
tàng; lời thơ gần
với lời văn xuôi,
lời nói thường
ngày.
Đoàn
thuyền
đánh cá.
(In trong
Huy Cận
(1919 -2005)
Là nhà thơ

thơ trước đất nước
và cuộc sống.
liên tưởng,
tưởng tượng
phong phú, độc
đáo.
- Âm hưởng
khoẻ khoắn, hào
hùng, lạc quan.
Bếp lửa
(In trong
tập thơ
“Hương
cây bếp
lửa” -
tập thơ
đầu tay)
BằngViệt
(Sinh 1941.
Thuộc thế hệ
các nhà thơ
trưởng thành
trong thời kì
kc chống Mĩ)
1963
( Khi tác
giả đang
là sinh
viên học
ngành

bà và tình bà
cháu.
Khúc hát
ru
những
em bé
Nguyễn Khoa
Điềm
(Sinh 1943.
Nhà thơ
trưởng thành
trong cuộc kc
chống Mĩ)
1971
(khi ông
đang
công tác
ở chiến
khu miền
tây Thừa
Thiên)
Tám
tiếng
(hát
ru)
- Tình yêu thương
con gắn liền với tình
yêu nước, với tinh
thần chiến đấu của
người mẹ miền tây

chống Mĩ cứu
nước)
1978
(3 năm
sau ngày
giải
phóng
hoàn
toàn
Miền
Nam,
thống
nhất đất
nướ, tại
Năm
tiếng
- Bài thơ là lời nhắc
nhở về những năm
tháng gian lao đã
qua của cuộc đời
người lính gắn bó
với thiên nhiên, đất
nước, bình dị, hiền
hậu.
- Từ đó, gợi nhắc
người đọc thái độ
sống “uông nước
nhớ nguồn”, ân
- Giọng điệu tâm
tình tự nhiên,

cò trong những lời
hát ru, ngợi ca tình
mẹ và ý nghĩa của
lời ru đối với đời
sống con người.
- Vận dụng sáng
tạo hình ảnh và
giọng điệu lời ru
của ca dao, có
những câu thơ
đúc kết được
những suy ngẫm
sâu sắc.
-Hình ảnh con
cò mang ý nghĩa
biểu tượng sâu
sắc.
Mùa
xuân nho
nhỏ
(được
phổ
nhạc)
Thanh Hải
(1930-1980)
Nhà thơ xứ
Huế, là cây
bút có công
XD nền văn
học cách

giản dị, những
so sánh ẩn dụ
sáng tạo.
Viếng
lăng Bác
(in trong
tập “Như
mây mùa
xuân” –
1978)
- Là một
trong
những
bài thơ
cảm động
và xuất
sắc nhất
viết về
lãnh tụ
HCM
Viễn Phương
( Sinh 1928.
Là một trong
những cây bút
có mặt sớm
nhất của lực
lượng văn
nghệ giải
phóng ở miền
Nam thời kì

trọng và thiết
tha, nhiều hình
ảnh ẩn dụ đẹp và
gợi cảm; ngôn
ngữ bình dị, cô
đúc.
3

hoàn
toàn giải
phóng)
Sang thu Hữu Thỉnh
(Sinh 1942.
Là tổng thư kí
hội Nhà Văn
VN)
Sau 1975 Năm
chữ
Bài thơ gợi lại sự
biến chuyển của
thiên nhiên lúc giao
mùa từ hạ sang thu
qua sự cảm nhận
tinh tế của nhà thơ
HÌnh ảnh thiên
nhiên được gợi tả
bằng nhiều cảm
giác tinh nhạy,
ngôn ngữ chính
xác, gợi cảm.

hình ảnh, vừa cụ
thể, gợi cảm, vừa
gợi ý nghĩa sâu
xa.
Bài 1: “ĐỒNG CHÍ ” - CHÍNH HỮU.
4

A. Kiến thức cần nhớ.
1.Tác giả
- Chính Hữu tên là Trần Đình Đắc, sinh năm 1926, quê ở Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh.
- Ông tham gia hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mĩ. Từ người lính Trung đoàn
Thủ đô trở thành nhà thơ quân đội. - Chính Hữu làm thơ không nhiều, thơ ông
thường viết về người lính và chiến tranh, đặc biệt là những tình cảm cao đẹp của
người lính, như tình đồng chí, đồng đội, tình quê hương đất nước, sự gắn bó giữa
tiền tuyến và hậu phương.
- Thơ ông có những bài đặc sắc, giàu hình ảnh, cảm xúc dồn nén, ngôn ngữ cô đọng,
hàm súc.
- Chính Hữu được Nhà nước trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ
thuật năm 2000.
2. Tác phẩm
- Bài “Đồng chí” sáng tác đầu năm 1948, sau khi tác giả cùng đồng đội tham gia
chiến đấu trong chiến dịch Việt Bắc (thu đông năm 1947) đánh bại cuộc tiến công
quy mô lớn của giặc Pháp lên chiến khu Việt Bắc. Trong chiến dịch ấy, cũng như
những năm đầu của cuộc kháng chiến, bộ đội ta còn hết sức thiếu thốn. Nhưng nhờ
tinh thần yêu nước, ý chí chiến đấu và tình đồng chí, đồng đội, họ đã vượt qua tất cả
để làm nên chiến thắng. Sau chiến dịch này, Chính Hữu viết bài thơ “Đồng chí” vào
đầu năm 1948, tại nơi ông phải nằm điều trị bệnh. Bài thơ là kết quả của những trải
nghiệm thực và những cảm xúc sâu xa, mạnh mẽ, tha thiết của tác giả với đồng đội,
đồng chí của mình trong chiến dịch Việt Bắc (thu đông 1947)
- Bài thơ là một trong những tác phẩm tiêu biểu nhất viết về người lính cách mang

Đề bài : Phân tích bài thơ “Đồng chí” của Chính Hữu để thấy bài thơ đã diễn
tả sâu sắc tình đồng chí gắn bó thiêng liêng của anh bộ đội thời kháng chiến.
Dàn ý chi tiết:
I - Mở bài:
Cách 1:
- Chính Hữu là nhà thơ quân đội trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống
Pháp.
- Phần lớn thơ ông hướng về đề tài người lính với lời thơ đặc sắc, cảm xúc dồn
nén, ngôn ngữ hàm súc, cô đọng giàu hình ảnh
- Bài thơ “Đồng chí” là một trong những bài thơ viết về người lính hay của ông.
Bài thơ đã diễn tả thật sâu sắc tình đồng chí gắn bó thiêng liêng của anh bộ đội thời
kháng chiến.
Cách 2: Trong cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc vĩ đại, hình ảnh người lính mãi mãi
là hình ảnh cao quý nhất, đẹp đẽ nhất. Hình tượng người lính đã đi vào lòng người
và văn chương với tư thế, tình cảm và phẩm chất cao đẹp. Một trong những tác phẩm
ra đời sớm nhất, tiêu biểu và thành công nhất viết về tình cảm của những người lính
Cụ Hồ là “Đồng chí” của Chính Hữu. Bằng những rung động mới mẻ và sâu lắng,
bằng chính sự trải nghiệm của người trong cuộc, qua bài thơ “Đồng chí”, Chính Hữu
đã diễn tả thật sâu sắc tình đồng chí gắn bó thiêng liêng của anh bộ đội thời kháng
chiến.
II – Thân bài
Chính Hữu viết bài thơ : “Đồng chí” vào đầu năm 1948, khi đó ông là chính trị
viên đại đội, đã từng theo đơn vị tham gia chiến dịch Việt Bắc, và cũng là người đã
từng sống trong tình đồng chí, đồng đội keo sơn, gắn bó vượt qua những khó khăn
gian khổ trong cuộc chiến đấu bảo vệ Tổ Quốc.
1. Trong 7 câu thơ đầu, nhà thơ lý giải cơ sở hình thành tình đồng chí thắm
thiết, sâu nặng của những người lính cách mạng
- Cùng chung cảnh ngộ xuất thân: Trong cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại, những
chiến sĩ dũng cảm, kiên cường chiến đấu bảo vệ Tổ quốc không ai khác chính là
những người nông dân mặc áo lính. Từ giã quê hương, họ ra đi tình nguyện đứng

cùng một mục đích cao cả: chiến đấu bảo vệ Tổ Quốc. Hình ảnh : “Anh – tôi” riêng
biệt đã mờ nhoà, hình ảnh sóng đôi đã thể hiện sự gắn bó tương đồng của họ trong
nhiệm vụ và lí tưởng chiến đấu: “Súng bên súng đầu sát bên đầu”. “Súng” và “đầu”
là hình ảnh đẹp, mang ý nghĩa tượng trưng cho nhiệm vụ chiến đấu và lý tưởng cao
đẹp. Điệp từ “súng” và “đầu” được nhắc lại hai lần như nhấn mạnh tình cảm gắn bó
trong chiến đấu của người đồng chí.
- Tình đồng chí nảy nở bền chặt trong sự chan hoà, chia sẻ mọi gian lao cũng
như niềm vui, đó là mối tình tri kỉ của những người bạn chí cốt mà tác giả biểu hiện
bằng một hình ảnh thật cụ thể, giản dị mà hết sức gợi cảm: “Đêm rét chung chăn
thành đôi tri kỉ”. Đêm Việt Bắc thì quá rét, chăn lại quá nhỏ, loay hoay mãi không đủ
ấm. Đắp được chăn thì hở đầu, đắp được bên này thì hở bên kia. Chính trong những
ngày thiếu thốn, khó khăn ấy từ “xa lạ” họ đã trở thành tri kỉ của nhau. “Tri kỉ” là
người bạn thân thiết hiểu rất rõ về ta. Vất vả nguy nan đã gắn kết những người đồng
chí khiến họ trở thành người bạn tâm giao gắn bó. Những câu thơ giản dị mà hết sức
sâu sắc, như được chắt lọc từ cuộc sống, từ cuộc đời người lính gian khổ. Bao nhiêu
yêu thương được thể hiện qua những hình ảnh vừa gần gũi vừa tình cảm hàm súc ấy.
Chính Hữu đã từng là một người lính, đã trải qua cuộc đời người lính nên câu thơ
bình dị mà có sức nặng, sức nặng của tình cảm trìu mến, yêu thương với đồng đội.
Hình ảnh thật giản dị nhưng rất cảm động.
- Từ trong tâm khảm họ, bỗng bật thốt lên hai từ « đồng chí ». Từ “đồng chí”
được đặt thành cả một dòng thơ ngắn gọn mà ngân vang, giản dị mà thiêng liêng. Từ
“đồng chí’ với dấu chấm cảm như một nốt nhấn đặc biệt mang những sắc thái biểu
cảm khac nhau, nhấn mạnh sự thiêng liêng cao cả trong tình cảm mới mẻ này. Đồng
chí là cùng chí hướng, cùng mục đích. Nhưng trong tình cảm ấy một khi có cái lõi
bên trong là « tình tri kỉ » lại được thử thách, được tôi rèn trong gian khổ thì mới
thực sự vững bền. Không còn anh, cũng chẳng còn tôi, họ đã trở thành một khối
7

đoàn kết, thống nhất gắn bó. Như vậy, trong tình đồng chí có tình cảm giai cấp (xuất
thân từ nông dân), có tình bạn bè tri kỉ và có sự gắn bó giữa con người cùng chung lí

thực giữa người chiến sĩ và quê hương anh đã có một mối giao cảm vô cùng sâu sắc
đậm đà. Tác giả đã gợi nên hai tâm tình như đang soi rọi vào nhau đến tận cùng. Ba
câu thơ với hình ảnh: ruộng nương, gian nhà, giếng nước, gốc đa, hình ảnh nào cũng
thân thương, cũng ăm ắp một tình quê, một nỗi nhớ thương vơi đầy. Nhắc tới nỗi
nhớ da diết này, Chính Hữu đã nói đến sự hi sinh không mấy dễ dàng của người lính.
Tâm tư ấy, nỗi nhớ nhung ấy của “anh” và cũng là của “tôi”, là đồng chí họ thấu
hiểu và chia sẻ cùng nhau. Tình đồng chí đã được tiếp thêm sức mạnh bởi tình yêu
quê hương đất nước ấy.
- Tình đồng chí còn là sự đồng cam cộng khổ, sự sẻ chia những gian lao thiếu
thốn của cuộc đời người lính:
Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh
Sốt run người vầng trán ướt mồ hôi
Áo anh rách vai
8

Quần tôi có vài mảnh vá
Là người lính, các anh đã từng trải qua những cơn sốt rét nơi rừng sâu trong hoàn
cảnh thiếu thuốc men, lại thêm trang phục phong phanh giữa mùa đông lạnh giá: “áo
rách vai, quần tôi vài mảnh vá, chân không giày…” Tất cả những khó khăn gian khổ
được tái hiện bằng những chi tiết hết sức thật, không một chút tô vẽ. Ngày đầu của
cuộc kháng chiến, quân đội Cụ Hồ mới được thành lập, thiếu thốn đủ đường, quần áo
rách bươm phải buộc túm lại nên người lính vệ quốc còn được gọi là “vệ túm”. Đọc
những câu thơ này, ta vừa không khỏi chạnh lòng khi thấu hiểu nhưng gian nan vất
vả mà thế hệ cha ông đã từng trải qua vừa trào dâng một niềm kính phục ý chí và bản
lĩnh vững vàng của những người lính vệ quốc.
- Cùng hướng về một lí tưởng, cùng nếm trải sự khắc nghiệt của chiến
tranh, người lính chia sẻ cho nhau tình thương yêu ở mức tột cùng. Chi tiết
“miệng cười buốt giá” đã ấm lên, sáng lên tình đồng đội và tinh thân lạc quan của
người chiến sĩ. Rồi đến cái cử chỉ “thương nhau tay nắm lấy bàn tay” đã thể hiện
được tình thương yêu đồng đội sâu sắc. Cách biểu lộ tình thương yêu không ồn ào

9

trăng treo”.Trong hoàn cảnh hết sức gian khổ khốc liệt: đêm đông
giá lạnh, rừng hoang sương muối, cái chết cận kề, tâm hồn nhậy
cảm của người chiến sĩ vẫn tìm thấy chất thơ bay bổng trong vẻ
đẹp bất ngờ của trăng. Bốn chữ “Đầu súng trăng treo”chia làm hai
vế làm nhịp thơ đột ngột thay đổi, dồn nén, như nhịp lắc của một
cái gì đó chông chênh, trong bát ngát…gây sự chú ý cho người đọc.
Từ “treo” đã tạo nên một mối quan hệ bất ngờ độc đáo, nối hai sự
vật ở cách xa nhau - mặt đất và bầu trời, gợi những liên tưởng thú
vị, bất ngờ. “Súng” là biểu tượng của chiến đấu, “trăng” là biểu
tượng của cái đẹp, cho niềm vui lạc quan, cho sự bình yên của cuộc
sống. Súng và trăng là hư và thực, là chiến sĩ và thi sĩ, là “một cặp
đồng chí” tô đậm vẻ đẹp của những cặp đồng chí đang đứng cạnh
bên nhau. Chính tình đồng chí đã làm cho người chiến sĩ cảm thấy
cuộc đời vẫn đẹp, vẫn thơ mộng, tạo cho họ sức mạnh chiến đấu và
chiến thắng.
=> Hiếm thấy một hình tượng thơ nào vừa đẹp vừa mang đầy ý
nghĩa như “Đầu súng trăng treo”. Đây là một sáng tạo đầy bất ngờ
góp phần nâng cao giá trị bài thơ, tạo được những dư vang sâu lắng
trong lòng người đọc.
4. Suy nghĩ về tình đồng chí: Như vậy tình đồng chí trong bài
thơ là tình cảm cao đẹp và thiêng liêng của những con người gắn
bó keo sơn trong cuộc chiến đấu vĩ đại vì một lý tưởng chung. Đó là
mối tình có cơ sở hết sức vững chắc: sự đồng cảm của những người
chiến sĩ vốn xuất thân từ những người nông dân hiền lành chân
thật gắn bó với ruộng đồng. Tình cảm ấy được hình thành trên cơ
sở tình yêu Tổ Quốc, cùng chung lí tưởng và mục đích chiến đấu.
Hoàn cảnh chiến đấu gian khổ và ác liệt lại tôi luyện thử thách làm
cho mối tình đồng chí đồng đội của những người lính càng gắn bó,

+ H ra i vỡ ngha ln (hai ch mc k núi c cỏi dt khoỏt, mnh m
mc dự vn luụn lu luyn vi quờ hng ging nc gc a
+ H ó tri qua nhng gian lao, thiu thn tt cựng, nhng cn st rột run
ngi, trang phc phong phanh gia mựa ụng lnh giỏ => Nhng gian kh cng
lm ni bt v p ca anh b i: sỏng lờn n ci ca ngi lớnh (ming ci but
giỏ)
+ p nht h l tỡnh ng chớ ng i sõu sc, thm thit
+ Kt tinh hỡnh nh ngi lớnh v tỡnh ng chớ ca h l bc tranh c sc
trong on cui ca bi th.
Cõu 3.Theo em, vỡ sao tỏc gi t tờn cho bi th v tỡnh ng i ca nhng
ngi lớnh l ng chớ?
ú l tờn mt tỡnh cm mi, c bit xut hin v ph bin trong nhng nm
cỏch mng v khỏng chin. ú l cỏch xng hụ ph bin ca nhng ngi lớnh, cụng
nhõn, cỏn b t sau Cỏch mng. ú l biu tng ca tỡnh cm cỏch mng, ca con
ngi cỏch mng trong thi i mi.
Cõu 4: Phõn tớch giỏ tr ngh thut ca hỡnh nh hoỏn d
mang tớnh nhõn hoỏ trong cõu th: Ging nc gc a nh
ngi ra lớnh
(Tham kho bi tp lm vn)
Cõu 5 : 1.Giả sử em phải làm bài văn phân tích bài thơ Đồng chí, em hãy xét
xem phần thân bài của bài làm có đợc trình bày theo dàn ý đại cơng dới đây
không? Vì sao? Nếu thấy dàn ý cha đúng em hãy sửa lại cho hợp lí:
a.Phân tích 7 câu thơ đầu
b. Bài thơ nói lên tình đồng chí gắn kết những ngời chiến sĩ trong một cuộc
chiến đầu đầy gian khổ
c. Bài thơ còn nêu lên một hình ảnh rất đẹp vào một đêm chờ giặc giữa rừng
trong đêm trăng lạnh
Nhn xột dn ý: Khụng chia theo mt cn c nht nh: mc a chia theo b cc;
mc b, c chia theo ni dung.
Mc b cha phõn tớch rừ v sõu ý ngha cao p ca tỡnh ng chớ trong 10 cõu

Tám câu thơ (Đồng chí – Chính Hữu) đã nói thật giản dị những thiếu thốn của cuộc
kháng chiến. Và tình đồng đội đầy mến thương đã tiếp thêm sức mạnh giúp họ vượt
qua mọi thử thách.
Gợi ý :
- 5 câu đầu : những câu thơ dung dị nói về những gian khổ của người lính : người
nông dân mặc áo lính giản dị, nghèo khó…áo rách, quần vá… hình ảnh thơ giản dị
như đời sống.
- Nói đến những thiếu thốn của người chiến sĩ nhưng ở những câu thơ tiếp theo, ta
thấy những thiếu thốn ấy đâu chỉ tồn tại riêng rẽ với hai cá thể anh và tôi mà đã hoà
nhập yêu thương gắn bó. Nụ cười buốt giá, cái cười lạc quan, xua đi cái lạnh giá …
nụ cười của những con người như đang cố gắng vượt qua cái rét buốt ruột buốt gan
ấy. Hình ảnh thơ vừa tô đậm những gian nan, thiếu thốn, vừa thể hiện nghị lực vượt
qua mọi khó khăn của những anh lính vệ trọc (sốt rét - rụng tóc) =>Những câu thơ
được viết theo thể thơ tự do rất dung dị với những hình ảnh thơ chân thực càng giúp
ta thêm hiểu về cuộc chiến tranh đã qua, những vất vả mà người lính đã nếm trải,
vừa cảm phục quá khứ hào hùng….
- Đến câu cuối khổ, nhịp thơ thay đổi, dài ra trầm lắng, âm điệu câu thơ lan toả như
bộc lộ tình cảm. Đây có thể là hình ảnh cảm động nhất của bài, từ « thương nhau »
đứng ở đầu câu như bộc lộ tình yêu da diết, sâu nặng của những con người cùng lí
tưởng chiến đấu, họ nắm lấy bàn tay nhau như truyền cho nhau hơi ấm….Chân
không giầy giữa vùng rừng núi gập ghềnh, hiểm trở . Áo rách, quần vá giữa cái lạnh
12

cắt da cắt thịt, tình đồng chí đã giúp họ vượt qua tất cả : « thương nhau tay nắm lấy
bàn tay » => Tình đồng đội và tình người ấy cũng là sức mạnh chiến thắng.
- 3 câu thơ cuối cùng kết lại trong một hình ảnh đẹp, lãng mạn đến bất ngờ, thú vị
bằng hai âm bằng : « Đầu súng trăng treo ». Âm điệu câu thơ như ngân vang, câu
thơ như mở ra, ánh trăng như soi sáng khắp núi rừng. Phải chăng chính tình đồng
chí, đồng đội đã đem lại cho họ những khoảng lặng hiếm hoi trong đời lính gian nan.
BÀI 2: BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH - PHẠM TIẾN DUẬT.

- Th th t do, câu d i ng n khác nhau, gieo v n ti ng cu i cùng c a dòng th .ể ơ ự à ắ ầ ở ế ố ủ ơ
- Ph ng th c bi u t chính l bi u c m nh ng có s gia t ng áng k c a các y uươ ứ ể đạ à ể ả ư ự ă đ ể ủ ế
t t s . i u ó t o nhi u c s bi u c m ng th i t ng s c ph n ánh hi n th cố ự ự Đề đ ạ ề ơ ởđể ể ả đồ ờ ă ứ ả ệ ự
cho th .ơ
- Tác gi a v o b i th ch t li u hi n th c sinh ng c a cu c s ng chi n tr ng,ảđư à à ơ ấ ệ ệ ự độ ủ ộ ố ở ế ườ
cùng v i ngôn ng v gi ng i u gi u tính kh u ng t nhiên, kho kho n, có nétớ ữ à ọ đệ à ẩ ữ ự ẻ ắ
khá c bi t g n v i v n xuôi, g n v i l i nói bình th ng h ng ng y. Nét n i b t lđặ ệ ầ ớ ă ầ ớ ờ ườ à à ổ ậ à
gi ng i u vui, tinh ngh ch, l c quan. Nó l m nên ch t tr trong th Ph m Ti n Du tọ đệ ị ạ à ấ ẻ ơ ạ ế ậ
nói riêng v th ch ng M nói chung.à ơ ố ĩ
4. Phân tích những nội dung chính của bài thơ.
a. Ý nghĩa nhan đề bài thơ.
13

Bài thơ có một nhan đề khá dài, tưởng như có chỗ thừa nhưng chính nhan đề ấy lại
thu hút người đọc ở cái vẻ lạ, độc đáo của nó. Nhan đề bài thơ đã làm nổi bật rõ hình
ảnh của toàn bài: những chiếc xe không kính. Hình ảnh này là một sự phát hiện thú
vị của tác giả, thể hiện sự gắn bó và am hiểu của nhà thơ về hiện thực dời sống chiến
tranh trên tuyến đường Trường Sơn. Nhưng vì sao tác giả còn thêm vào nhan đề hai
chữ “Bài thơ”? Hai chữ “bài thơ” nói lên cách nhìn, cách khai thác hiện thực của tác
giả: không phải chỉ viết về những chiếc xe không kính hay là cái hiện thực khốc liệt
của chiến tranh, mà chủ yếu là Phạm Tiến Duật muốn nói về chất thơ của hiện thực
ấy, chất thơ của tuổi trẻ Việt Nam dũng cảm, hiên ngang, vượt lên những thiếu thốn,
gian khổ, khắc nghiệt của chiến tranh.
b. Hình ảnh những chiếc xe không kính.
Trong bài thơ nổi bật lên một hình ảnh độc đáo: những chiếc xe không kính vẫn băng
ra chiến trường.
-Xưa nay, những hình ảnh xe cộ, tàu thuyền nếu đưa vào thơ thì thường được “mĩ lệ
hoá”, “lãng mạn hoá” và thường mang ý nghĩa tượng trưng hơn là tả thực. Người
đọc đã bắt gặp chiếc xe tam mã trong thơ Pus-kin, con tàu trong “tiếng hát con tàu”
của Chế Lan Viên, đoàn thuyền đánh cá trong bài thơ cùng tên của Huy Cận.

hiểm, xe lại chạy nhanh nên người lái phải đối mặt với bao khó khăn nguy hiểm: nào
là “:gió vào xoa mắt đắng”, nào là “con đường chạy thẳng vào tim”, rồi “sao trời”,
rồi “cánh chim” đột ngột, bất ngờ như sa, như ùa- rơi rụng, va đập, quăng ném vào
buồng lái, vào mặt mũi, thân mình. Dường như chính nhà thơ cũng đang cầm lái, hay
ngồi trong buồng lái của những chiếc xe không kính nên câu chữ mới sinh động và
cụ thể, đầy ấn tượng, gợi cảm giác chân thực đến thế.
- Cảm giác, ấn tượng căng thẳng, đầy thử thách. Song người chiến sĩ không run sợ,
hoảng hốt, trái lại tư thế các anh vấn hiên ngang, tinh thần các anh vẫn vững vàng
“ung dung nhìn thẳng. Hai câu thơ “ung dung thẳng” đã nhấn mạnh tư thế ngồi
lái tuyệt đẹp của người chiến sĩ trên những chiếc xe không kính. Đảo ngữ “ung
dung” với điệp từ “nhìn” cho ta thấy cái tư thế ung dung, thong thả, khoan thai, bình
tĩnh, tự tin của người làm chủ, chiến thắng hoàn cảnh. Bầu không khí căng thẳng với
“Bom giật, bom rung”, vậy mà họ vẫn nhìn thẳng, cái nhìn hướng về phía trước của
một con người luôn coi thường hiểm nguy. Nhịp thơ 2/2/2 với những dấu phẩy ngắt
khiến âm điệu câu thơ trở nên chậm rãi, như diễn tả thái độ thản nhiên đàng hoàng.
Với tư thế ấy, họ đã biến những nguy hiểm trở ngại trên đường thành niềm vui thích.
Chỉ có những người lính lái xe với kinh nghiệm chiến trường dày dạn, từng trải mới
có được thái độ, tư thế như vậy.
=> Vậy đấy, hai khổ thơ mở đầu tả thực những khó khăn gian khổ mà những
người chiến sĩ lái xe TSơn đã trải qua. Trong khó khăn, các anh vẫn ung dung, hiên
ngang bình tĩnh nêu cao tinh thần trách nhiệm, quyết tâm gan góc chuyển hàng ra
tiền tuyến. Không có kính chắn gió, bảo hiểm, đoàn xe vẫn lăn bánh bình thường.
Lời thơ nhẹ nhõm, trôi chảy như những chiếc xe vun vút chạy trên đường.
* Thái độ bất chấp khó khăn, coi thường gian khổ, tinh thần lạc quan hồn nhiên, yêu
đời của người lính trẻ.
- Nếu như hai khổ trên là những cảm giác về những khó khăn thử thách dù sao
cũng vẫn mơ hồ thì đến đây, thử thách, khó khăn ập tới cụ thể, trực tiếp. Đó là “bụi
phun tóc trắng” và “mưa tuôn xối xả” (gió, bụi, mưa tượng trưng cho gian khổ thử
thách ở đời). Trên con đường chi viện cho miền Nam ruột thịt, những người lính đã
nếm trải đủ mùi gian khổ.

- Sau mỗi trận mưa bom bão đạn cùng với những chiếc xe bị tàn phá nặng nề hơn, họ
lại gặp nhau trong những phút dừng chân ngắn ngủi tạo thành một “tiểu đội xe không
kính” - tiểu đội những chàng trai lái xe quả cảm, hiên ngang mà hồn nhiên tinh
nghịch. Hình tượng người chiến sĩ lái xe thêm một nét đẹp nữa về tâm hồn và tình
cảm. Đấy là tình cảm gắn bó, chia sẻ ngọt bùi của những chàng trai vui vẻ, sôi nổi,
yêu đời. Cái bắt tay độc đáo là biểu hiện đẹp đẽ ấm lòng của tình đồng chí, đồng đội
đầy mộc mạc nhưng thấm thía : “bắt tay qua cửa kính vỡ rồi”, cái bắt tay thay cho lời
nói. Chỉ có những người lính, những chiếc xe thời chống Mĩ mới có thể có những cái
bắt tay ấy, một chi tiết nhỏ nhưng mang dấu ấn của cả một thời đại hào hùng.
- Lúc cắm trại, các anh trò chuyện, ăn uống, nghỉ ngơi thoải mái, xuềnh xoàng,
nhường nhịn nhau như anh em ruột thịt.: chung bát,chung đũa, mắc võng chông
chênh chỉ trong một thoáng chốc. Tình cảm gia đình người lính thật bình dị, ấm áp
thân thương tạo nên sức mạnh, nâng bước chân người lính để rồi các anh lại tiếp tục
hành quân: “Lại đi lại đi trời xanh thêm”, đi đến thắng lợi cuối cùng.Trong tâm hồn
họ, trời như xanh thêm chứa chan hi vọng lạc quan dào dạt. Câu thơ bay bay, phơi
phới, thật lãng mạn, thật mộng mơ. Nhịp điệu câu thơ vừa sôi nổi, vừa nhịp nhàng
cùng với điệp từ “lại đi” được lặp lại hai lần gợi tả nhịp sống chiến đấu và hành quân
của tiểu đội xe không kính mà không một sức mạnh đạn bom nào có thể ngăn cản
nổi. Sự sống không chỉ tồn tại mà còn tồn tại trong một tư thế kiêu hãnh, hiên ngang
– tư thế của người chiến thắng.
d. Khổ cuối dựng lên hai hình ảnh đối lập đầy kịch tính, rất bất ngờ và thú vị
khái quát nội dung cả bài thơ.
- Hai câu đầu là hình ảnh những chiếc xe không còn nguyên vẹn về phương tiện kĩ
thuật, dồn dập những mất mát, khó khăn do quân địch gieo xuống, do đường trường
gây ra: những chiếc xe bị hư hỏng nhiều hơn “không kính, không mui, không đèn,
thùng xe có xước ” và biết bao chiến sĩ đã dũng cảm hi sinh. Ấy vậy mà những
chiếc xe mang trên mình đầy thương tích đó lại như những chiến sĩ kiên cường vượt
lên trên bom đạn, hăm hở lao ra tiền tuyến với một tình cảm thiêng liêng:
“Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước. Chỉ cần trong xe có một trái tim”
- Vậy là đoàn xe đã chiến thắng, vượt lên bom đạn, hăm hở tiến ra phía trước, hướng

G i ý: ợ
a. Chép ti p: Không có kính r i xe không có èn.ế ồ đ
Không có mui xe thùng xe có x c.ướ
Xe v n ch y vì Mi n Nam phía tr cẫ ạ ề ướ
Ch c n trong xe có m t trái tim.ỉ ầ ộ
b. (tham kh o ph n ki n th c c n nh )ả ầ ế ứ ầ ớ
c. T ừ“Trái tim” trong câu th cu i cùng có th hi u theo ngh a chuy n: ơ ố ể ể ĩ ể
- Ch ng i lính lái xeỉ ườ
- Ch s nhi t tình c u n c, lòng yêu n c n ng n n, quy t tâm gi i phóng mi n ỉ ự ệ ứ ướ ướ ồ à ế ả ề
Nam, th ng nh t t n c.ố ấ đấ ướ
d. o n v n ph i m b o các yêu c u v n i dung v hình th c (tham kh o câu Đ ạ ă ả đả ả ầ ề ộ à ứ ả
3,4)
- Cu c chi n u ng y c ng gian kh , ác li t (qua hình nh nh ng chi c xe ng yộ ế đấ à à ổ ệ ả ữ ế à
c ng méo mó, bi n d ng)à ế ạ
- B t ch p gian kh , hi sinh, nh ng chi c xe v n th ng ng ra ti n tuy n.ấ ấ ổ ữ ế ẫ ẳ đườ ề ế
- Nh ng ng i lính lái xe qu c m v ng tay lái vì h c có m t trái tim tr n y nhi tữ ườ ả ả ữ ọ ộ à đầ ệ
tình cách m ng, tình yêu t qu c n ng n n, ý chí quy t tâm gi i phóng mi n Namạ ổ ố ồ à ế ả ề
s t á.ắ đ
Tham khảo đoạn văn phân tích:
Hai câu cu i c a ố ủ “b i th v ti u i xe không kínhà ơ ề ể độ ” ã kh c m hình nhđ ắ đậ ả
p c a ng i chi n s lái xe trên ng Tr ng S n :đẹ đẽ ủ ườ ế ĩ đườ ườ ơ
Xe v n ch y vì Mi n Nam phía tr c ẫ ạ ề ướ
Ch c n trong xe có m t trái timỉ ầ ộ
17

Nh ng chi c xe y ã b bom n chi n tranh phá h y n ng n , m t i c nh ngữ ế ấ đ ị đạ ế ủ ặ ề ấ đ ả ữ
h s an to n, t ng nh không th l n bánh. V y m nh ng ng i chi n s lái xeệ ố à ưở ư ể ă ậ à ữ ườ ế ĩ
âu có ch u d ng. Nh ng chi c xe v n t i c a h ch l ng th c, thu c men, nđ ị ừ ữ ế ậ ả ủ ọ ở ươ ự ố đạ
d c v n ch y trong bom r i n l a b i phía tr c l mi n Nam ang v y g i. Côngượ ẫ ạ ơ đạ ử ờ ướ à ề đ ẫ ọ
cu c gi nh c l p t do c a n a n c v n ph i ti p t c. Dùng hình nh t ng ph nộ à độ ậ ự ủ ử ướ ẫ ả ế ụ ả ươ ả

“chung bát a ngh a l gia ình yđĩ ĩ à đ đấ ”. n c gi c ng ng n c ng r t c bi t thúĐế ả ấ ủ ắ ũ ấ đặ ệ
v : ị “võng m c chông chênh ng xe ch y. L i i, l i i tr i xanh thêmắ đườ ạ ạ đ ạ đ ờ ”. Trong tâm
h n h , tr i nh xanh h n ch a chan hy v ng. Không d gì có c thái l c quanồ ọ ờ ư ơ ứ ọ ễ đượ độ ạ
n nh th n u không mang trong mình m t trái tim yêu n c c a tu i tr Vi tđế ư ế ế ộ ướ ủ ổ ẻ ệ
Nam th i ch ng M . Ph i nói r ng hình nh ng i chi n s lái xe trong th Ph mờ ố ĩ ả ằ ả ườ ế ĩ ơ ạ
Ti n Du t th t t i t n v yêu i. Chúng ta mãi mãi yêu quý v t h o v h .ế ậ ậ ươ ắ à đờ à ự à ề ọ
Câu 3 : Tri n khai câu ch :ể ủđề
B i th gây c n t ng m nh v các anh, nh ng chi n s lái xe r t d ng c m,à ơ đượ ấ ượ ạ ề ữ ế ĩ ấ ũ ả
r t áng yêu b i nh ng nét ngh ch ng m, ngang t ng. ấ đ ở ữ ị ợ à Th t v y, ng i lính trongậ ậ ườ
th Ph m Ti n Du t i v o cu c chi n u v i t t c tính ch t ch ng, t tin c aơ ạ ế ậ đ à ộ ế đấ ớ ấ ả ấ ủ độ ự ủ
nh ng ng i có lý t ng cao p, có s c m nh v ti m l c nên h r t d ng c m vữ ườ ưở đẹ ứ ạ à ề ự ọ ấ ũ ả à
mang nh ng nét thanh th n, vui t i. Lái xe trên con ng Tr ng S n khói l a, conữ ả ươ đườ ườ ơ ử
ng y trong bom n, m a tuôn ph i tr giá b ng bao m hôi, x ng máu nh ngđườ ấ đạ ư ả ả ằ ồ ươ ư
các v n tr n y ngh l c b t ch p gian kh , hi m nguy ho n th nh nhi m v . Xeẫ à đầ ị ự ấ ấ ổ ể để à à ệ ụ
“không kính, không mui, không ènđ ” m tâm th v n ung dung thanh th n, khóà ế ẫ ả
kh n nhi u m m t v n ă ề à ắ ẫ “nhìn tr i, t, gió chimờ đấ ”, v n hiên ngang: ẫ “nhìn t nhìnđấ
18

tr i, nhìn th ngờ ẳ ”. Nh ng câu th dí d m, tinh ngh ch, ngang t ng y s c tr c aữ ơ ỏ ị à đầ ứ ẻ ủ
nh ng ch ng trai nh thách th c v i m i khó kh n: ữ à ư ứ ớ ọ ă
- Không có kính, thì có b iừ ụ
B i phun tóc tr ng nh ng i giụ ắ ư ườ à
Ch a c n r a phì phèo châm i u thu cư ầ ử đế ố
Nhìn nhau m t l m c i ha haặ ấ ườ
- Không có kính, thì t áoừ ướ
M a tuôn, m a x i nh ngo i tr iư ư ố ư à ờ
Ch a c n thay, lái tr m cây s n aư ầ ă ố ữ
M a ng ng, gió lùa khô mau thôiư ừ
Chuy n v t y m , có h gì ! Nh p i u câu th , c bi t l các t ệ ặ ấ à ề ị đệ ơ đặ ệ à ừ “ thìừ ” ã nóiđ
lên r t rõ i u ó. c nh ng câu th trên, ta t ng nh nhìn th y mái u b i tr ng,ấ đề đ Đọ ữ ơ ưở ư ấ đầ ụ ắ

hi n th c m Ph m Ti n Du t tái hi n l i cu c i gian kh c a ng i lính láiệ ự à ạ ế ậ ệ ạ ộ đờ ổ ủ ườ
xe Tr ng S n. Trong ho n c nh chi n u h t s c gian kh , h ph i n, ph iườ ơ à ả ế đấ ế ứ ổ ọ ả ă ả
ng nh ng gi c ng ng n trên xe ho c trên d c ng i, gi a l n m a bomủ ữ ấ ủ ắ ặ ọ đườ đ ữ à ư
c a k thù nh m hu di t s s ng. ủ ẻ ằ ỷ ệ ự ố
- Song t ừ“chông chênh” còn g i t phong thái hiên ngang c a ng i lính. Bomợ ả ủ ườ
n c a k thù t ng nh có th dùng s c m nh hu di t s s ng con ng iđạ ủ ẻ ưở ư ể ứ ạ để ỷ ệ ự ố ườ
nh ng không! HÌnh nh nh ng chi c võng m c ư ả ữ ế ắ “chông chênh” trên tuy nế
ng TS khói l a y ã ch ng minh i u ng c l i: s s ng không ch t n t iđườ ử ấ đ ứ đề ượ ạ ự ố ỉ ồ ạ
19

m còn t n t i trong m t t th kiêu hãnh, hiên ngang, t th c a ng i chi nà ồ ạ ộ ư ế ư ế ủ ườ ế
th ng.ắ
b. Vi t o n v nế đ ạ ă :
- Câu th tái hi n m t cách tinh t gian kh m nh ng ng i lính lái xe Tr ngơ ệ ộ ế ổ à ữ ườ ườ
S n ph i tr i qua. ó l cu c s ng gian kh , ph i n, ph i ng nh ng gi c ngơ ả ả Đ à ộ ố ổ ả ă ả ủ ữ ấ ủ
ng n ngay trên xe gi a nh ng l n m a bom c a gi c ang ng y êm trútắ ữ ữ à ư ủ ặ đ à đ
xu ng nh m hu di t s s ng.ố ằ ỷ ệ ự ố
- Chông chênh” l m t t láy gi u giá tr g i t , g i c m. T à ộ ừ à ị ợ ả ợ ả ừ “chông chênh”
g i t t th không th ng b ng, không ch c ch n, không v ng chãi, g i sợ ả ư ế ă ằ ắ ắ ữ ợ ự
nguy hi m. Song trong ho n c nh c a b i th , t ể à ả ủ à ơ ừ “chông chênh” còn g i tợ ả
phong thái hiên ngang c a ng i lính nh ng o ngh , thách th c k thù.ủ ườ ư ạ ễ ứ ẻ
- H luôn có t th ti n v phía tr c. i p t ọ ư ế ế ề ướ Đệ ừ “l i iạ đ ” tái hi n vòng bánh xeệ
l n ti n lên phía tr c, r ng h n l o n xe v n t i lao nhanh ra m t tr n bă ế ướ ộ ơ à đ à ậ ả ặ ậ ỏ
l i ng sau t t c n bom u ám n v i b u tr i xanh phía tr c. ạ đằ ấ ảđạ đểđế ớ ầ ờ ướ
- B u tr i xanh l hình nh t ng tr ng cho ho bình, cho cu c s ng t i p.ầ ờ à ả ượ ư à ộ ố ươ đẹ
V i hình nh n y, ta th y c ni m l c quan, ni m tin b t di t c a ng iớ ả à ấ đượ ề ạ ề ấ ệ ủ ườ
lính v o chi n th ng. Ph i ch ng ó l s c m nh l n lao o n xe l n bánhà ế ắ ả ă đ à ứ ạ ớ đểđ à ă
t i ích? ớ đ
Câu 6: Khi phân tích b i th à ơ “B i th v ti u i xe không kínhà ơ ề ể độ ”, trong ph nầ
gi i quy t v n , b n em ã nêu c m t nh n xétả ế ấ đề ạ đ đượ ộ ậ :

n i b t hình nh nh ng ng i lái xe chi n tr ng Tr ng S n hiên ngang, d ngổ ậ ả ữ ườ ở ế ườ ườ ơ ũ
c m, tr trung, sôi n iả ẻ ổ…Qua ó nh th ca ng i ch ngh a anh hùng Cách m ng c ađ à ơ ợ ủ ĩ ạ ủ
Vi t Nam th i ánh M .ệ ờ đ ĩ
20

Cách 2:
Ng i lính tr th nh m t t i l n trong v n h c ch ng Pháp, ch ng M th i kìườ ở à ộ đề à ớ ă ọ ố ố ĩ ờ
1945 – 1975. Nh ng anh b i c H , nh ng con ng i ch u bao hi sinh th thách.ữ ộđộ ụ ồ ữ ườ ị ử
Vì th th t d hi u t i sao hình nh c a h l i in m trong v n ch ng th i kì ó,ế ậ ễ ể ạ ả ủ ọ ạ đậ ă ươ ờ đ
nh : ng chí, Kho ng tr i h bomư Đồ ả ờ ố … V à “b i th v ti u i xe không kínhà ơ ề ể độ ” c aủ
Ph m Ti n Du t l m t trong nh ng sáng tác y. B i th ã kh c ho m t cách cạ ế ậ à ộ ữ ấ à ơđ ắ ạ ộ độ
áo ng i lính lái xe Tr ng S n trong cu c kháng chi n ch ng Pháp.đ ườ ườ ơ ộ ế ố
II Thân b i :– à
1. Hình nh nh ng chi c xe không kính.ả ữ ế
-T th xe không kính l m t hình nh c áo v ít th y trong th v nó r t khácứ ơ à ộ ả độ đ à ấ ơ à ấ
v i nh ng hình nh xe c ã t ng có trong th ca tr c ó. Thông th ng hình nhớ ữ ả ộđ ừ ơ ướ đ ườ ả
xe trong th ca th ng c miêu t theo cách ơ ườ đượ ả “m l hóaĩ ệ ” ho c ặ “t ng tr ngượ ư ”.
- b i th n y, hình nh chi c xe không kính l m t hình nh ho n to n có th cỞ à ơ à ả ế à ộ ả à à ự
trong chi n tranh c tác gi miêu t c th , chi ti t v r t th c ế đượ ả ả ụ ể ế à ấ ự
-Tác gi gi i thích nguyên nhân c ng r t th c:ả ả ũ ấ ự
-“Không có kính không ph i vì xe không có kính.ả
Bom gi t, bom rung kính v i r iậ ỡđ ồ ”.
-Bom n kh c li t c a chi n tranh l m cho nh ng chi c xe y không có kính. Cáiđạ ố ệ ủ ế à ữ ế ấ
hình nh th c n y c di n t b ng hai câu th r t g n v i v n xuôi l i có gi ngả ự à đượ ễ ả ằ ơ ấ ầ ớ ă ạ ọ
th n nhiên pha chút ngang t ng, c lên nghe r t thú v . Ba ch ả à đọ ấ ị ữ “không” i li n nhauđ ề
v i hai n t nh n ớ ố ấ “ Bom gi t, bom rungậ ” bi u l ch t lính trong cách nói phóngể ộ ấ
khoáng h n nhiên. Nh v y tác gi i t hi n th c kh c li t, nh ng chi c xe v n t iồ ư ậ ả đ ừ ệ ự ố ệ ữ ế ậ ả
b bom M t n phá xây d ng lên m t hình t ng th c áo v nhi u ý ngh a.ị ỹ à để ự ộ ượ ơđộ đ à ề ĩ
2.Hình nh ng i chi n s lái xeả ườ ế ỹ :
Tác giả miêu tả những chiếc xe không kính nhằm làm nổi rõ hình ảnh những

Lời thơ nhẹ nhõm, trôi chảy như những chiếc xe vun vút chạy trên đường.
b. Những người lính trẻ rất yêu đời lạc quan, bất chấp khó khăn, coi thường gian
khổ.
- Nếu như hai khổ trên là những cảm giác về những khó khăn thử thách dù sao
cũng vẫn mơ hồ thì đến đây, thử thách, khó khăn ập tới cụ thể, trực tiếp. Đó là “bụi
phun tóc trắng” và “mưa tuôn xối xả” (gió, bụi, mưa tượng trưng cho gian khổ thử
thách ở đời). Trên con đường chi viện cho miền Nam ruột thịt, những người lính đã
nếm trải đủ mùi gian khổ.
+ Trước thử thách mới, người chiến sĩ vẫn không nao núng. Các anh càng bình
tĩnh, dũng cảm hơn. “mưa tuôn, mưa xối xả”, thời tiết khắc nghiệt, dữ đội nhưng đối
với họ tất cả chỉ “chuyện nhỏ”, chẳng đáng bận tâm, chúng lại như đem lại niềm vui
cho người lính.Chấp nhận thực tế, câu thơ vẫn vút lên tràn đầy niềm lạc quan sôi nổi:
“không có kính ừ thì có bụi, ừ thì ướt áo”. Những tiếng “ừ thì” vang lên như một
thách thức, một chấp nhận khó khăn đầy chủ động, một thái độ cứng cỏi. Dường
như gian khổ hiểm nguy của chiến tranh chưa làm mảy may ảnh hưởng đến tinh thần
của họ, trái lại họ xem đây là một dịp để thử sức mình như người xưa xem hoạn nạn
khó khăn để chứng tỏ chí làm trai.
+ Sau thái độ ấy là những tiếng cười đùa, những lời hứa hẹn, quyết tâm vượt
gian khổ hiểm nguy:”Chưa cần rửa khô mau thôi”. Cấu trúc câu thơ vẫn cân đối,
nhịp nhàng theo nhịp rung cân đối của những bánh xe lăn. Câu thơ cuối 7 tiếng cuối
đoạn có đến 6 thanh bằng “mưa ngừng gió lùa khô mau thôi” gợi cảm giác nhẹ
nhõm, ung dung rất lạc quan, rất thanh thản. Đó là khúc nhạc vui của tuổi 18 - 20
hoà trong những hình ảnh hóm hỉnh: “phì phèo châm điếu thuốc - nhìn nhau mặt lấm
cười ha ha” ý thơ rộn rã, sôi động như sự sôi động hối hả của đoàn xe trên đường
đi tới.
(Nếu chúng ta quen đọc, hoặc yêu thích nhưng vần thơ trau chuốt, mượt mà thì
lần đầu tiên đọc những vần thơ này, có thể cảm thấy hơi gợn, ít chất thơ. Nhưng
càng đọc thì lại càng thấy thích thú, giọng thơ có chút gì nghịch ngợm, lính tráng. Ta
nghe như họ đương cười đùa, teeos táo với nhau vậy. Có lẽ với những năm tháng
sống trên tuyến đường Trường Sơn, là một người lính thực thụ đã giúp Phạm tiến

+ Hai câu đầu dồn dập những mất mát, khó khăn do quân địch gieo xuống, do
đường trường gây ra: những chiếc xe bị hư hỏng nhiều hơn “không kính, không mui,
không đèn, thùng xe có xước ” và biết bao chiến sĩ đã dũng cảm hi sinh. Điệp ngữ
“không có” nhắc lại 3 lần như nhân lên 3 lần thử thách khốc liệt. Hai dòng thơ ngắt
làm 4 khúc như bốn chặng gập ghềnh, khúc khuỷu đầy chông gai, bom đạn Ấy
vậy mà những chiếc xe như những chiến sĩ kiên cường vượt lên trên bom đạn, hăm
hở lao ra tiền tuyến với một tình cảm thiêng liêng:
“Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước. Chỉ cần trong xe có một trái tim”
+ Hai câu cuối âm điệu đối chọi mà trôi chảy, êm ru. Hình ảnh đậm nét. Vậy là
đoàn xe đã chiến thắng, vượt lên bom đạn, hăm hở tiến ra phía trước, hướng ra tiền
tuyến lớn với một tình cảm thiêng liêng “vì Miền Nam”, vì cuộc chiến đấu giành độc
lập thống nhất đất nước đang vẫy gọi.
+ Thì ra cội nguồn sức mạnh của cả đoàn xe, gốc rễ, phẩm chất anh hùng của
người cầm lái tích tụ, đọng kết lại ở cái “trái tim” gan góc, kiên cường, giầu bản lĩnh
và chan chứa tình yêu thương này. Phải chăng chính trái tim con người đã cầm lái?
Tình yêu Tổ Quốc, tình yêu thương đồng bào, đồng chí ở miền Nam đau khổ đã
khích lệ, động viên người chiến sĩ vận tải vượt khó khăn gian khổ, luôn lạc quan,
bình tĩnh nắm chắc tay lái, nhìn thật đúng hướng để đưa đoàn xe khẩn trương tới
đích?
+ Ẩn sau ý nghĩa trái tim cầm lái, câu thơ còn muốn hướng người đọc về một
chân lí của thời đại chúng ta: sức mạnh quyết định, chiến thắng không phải là vũ khí,
là công cụ mà là con người- con người mang trái tim nồng nàn yêu thương, ý chí
kiên cường dũng cảm, niềm lạc quan và một niềm tin vững chắc. Có thể nói, bài thơ
hay nhất là câu thơ cuối cùng này. Nó là nhãn tự, là con mắt của bài thơ, bật sáng
chủ đề, toả sáng vẻ đẹp của hình tượng nhân vật trong thơ.
(Tô đậm những cái không để làm nổi bật cái có….=> nổi bật chân lí của thời
đại, bom đạn, chiến tranh có thể làm méo mó những chiếc xe, huỷ hoại những giá trị
vật chất nhưng không thể bẻ gẫy được những giá trị tinh thần cao đẹp….để rồi một
23


- Người lính trong bài thơ “Đồng chí” xuất thân từ những cảnh ngộ nghèo khó:
“nước mặn đồng chua”, “đất cày lên sỏi đá”. Họ là những người nông dân vừa
được cách mạng giải phóng khỏi kiếp nô lệ lầm than. Bởi vậy, tình nguyện ra nhập
bộ đội cầm lấy khẩu súng của cách mạng cũng chính là cầm vũ khí để giải phóng
triệt để cho thân phận của mình, cho quần chúng và cho cả dân tộc. Vì tiếng gọi
thiêng liêng của Tổ quốc mà họ “mặc kệ” tất cả, sẵn sàng từ biệt làng quê với ruộng
nương, nhà cửa vốn hết sức thân thiết, gắn bó để ra đi, dấn thân vào cuộc đời người
chiến sĩ: Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
Gian nhà không mặc kệ gió lung lay
24

- Còn người lính trong thơ Phạm Tiến Duật là những chàng trai còn rất trẻ, có tri
thức, họ sẵn sàng gác lại những ước vọng tương lai của mình để cống hiến tuổi thanh
xuân theo tiếng gọi thiêng liêng của miền Nam yêu dấu:
“Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước.
Mà lòng phơi phới dậy tương lai”.
2.Nhờ có tình đồng chí, đồng đội keo sơn gắn bó bền chặt, chan hoà và nhờ lòng
dũng cảm, hiên ngang, mà họ đã bất chấp những gian khổ, thiếu thốn đến tột
cùng để hoàn thành nhiệm vụ.
- Trên trận tuyến gay go ác liệt, các anh phải cùng chịu biết bao khó khăn gian khổ,
thiếu thốn.
+ Thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp vô cùng gian nan vất vả, các anh đã
từng chịu những cơn “sốt run người vầng trán ướt mồ hôi”, cùng cảnh “áo rách vai,
quần tôi có vài mảnh vá”, “chân không giầy”… Cũng chính từ trong gian khổ và
thiếu thốn của những ngày đầu tiên bước vào quân ngũ ấy đã nẩy sinh ở họ mối tình
cao đẹp – tình đồng chí! Và chính có tình đồng chí, đồng đội gắn bó keo sơn, chia
bùi sẻ ngọt mà họ có đủ sức mạnh lớn lao để vượt qua tất cả: “thương nhau tay nắm
lấy bàn tay”. Đẹp làm sao giữa đêm rừng hoang đầy sương muối, ở nơi mà sự sống
và cái chết chỉ trong gang tấc, những người chiến sĩ vẫn ôm súng đứng canh gác
quân thù trong đêm trăng sáng. Các anh vẫn chiến đấu và vẫn cứ tin có ngày chiến