sở giáo dục & đào tạo tỉnh Bắc Ninh
trờng THPT Gia bình số I
*********************
sáng kiến kinh nghiệm
ứng dụng Công nghệ thông tin
giảng dạy phần Cấu tạo và
nguyên lý hoạt động các hệ
thống của động cơ đốt trong
môn Công nghệ 11
Ngời làm đề tài: Nguyễn Trọng Quyến
Môn: Công nghệ
Tổ: Vật Lý Công nghệ Tin
học
Trờng: THPT Gia Bình số I
Gia Bình, tháng 03 năm 2009
Phần I
Phần mở đầu
1/- Lý do chọn đề tài:
Nh chúng ta đã biết đối tợng nghiên cứu của Công nghệ là quá trình lao động
kỹ thuật của con ngời. Đó là quá trình tác động vào thế giới tự nhiên để tạo ra sản
phẩm phục vụ lợi ích của con ngời. Khi nghiên cứu về kỹ thuật - công nghệ cần phải
đặt nó trong mối quan hệ với con ngời, với xã hội, với tự nhiên và môi trờng theo
quan điểm sinh thái học. Vì cuộc cách mạng khoa học - công nghệ đang đa đến cho
Nguyễn Trọng Quyến THPT Gia Bình I
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm về phơng pháp dạy học Công nghệ 11
loài ngời những niềm hy vọng với cả những nỗi lo tai hoạ khôn lờng cho nhân loại,
tài nguyên bị cạn kiệt, môi trờng bị ô nhiễm
Trong quá trình giảng dạy bộ môn này, với phần tìm hiểu cấu tạo và nguyên
lý làm việc các hệ thống của động cơ đốt trong còn có nhiều khó khăn cả về vấn đề
giảng dạy của ngời thầy, sự tiếp thu của học trò. Xuất phát từ tình hình thực tế hiện
nay các trờng đều cha có đầy đủ các mô hình thực tế của động cơ nhng lại đợc trang

thiết bị kỹ thuật
+ Các quá trình kỹ thuật - công nghệ điển hình trong sản xuất công nghiệp, nh quá
trình truyền và biến đổi các dạng chuyển động và năng lợng, quá trình sản xuất,
2
Nguyễn Trọng Quyến THPT Gia Bình I
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm về phơng pháp dạy học Công nghệ 11
truyền tải, phân phối và sử dụng điện năng, các quá trình và phơng pháp gia công
vật liệu kỹ thuật, quá trình thu phát năng lợng điện từ
Nh vậy đối tợng nghiên cứu của môn Công nghệ rất phong phú, đa dạng,
thuộc nhiều lĩnh vực cụ thể khác nhau trong sản xuất công nghiệp (cơ khí, động lực,
điện kỹ thuật, điện tử )
Nội dung và mức độ phản ánh những đối tợng trên đợc thể hiện trong chơng
trình và hệ thống tài liệu giáo khoa của môn học. Chúng đợc lựa chọn và sắp xếp
thành các phân môn cụ thể đó là.
+ Vẽ kỹ thuật - Gia công vật liệu - Động cơ đốt trong Chơng trình lớp 11.
+ Kỹ thuật điện - Điện tử. Chơng trình lớp 12.
Vấn đề mà tôi nghiên cứu, đợc đa ra làm đề tài là kinh nghiệm ứng dụng
Công nghệ thông tin trong giảng dạy phần cấu tạo và nguyên lý hoạt động của một
số Hệ thống của động cơ đốt trong phạm vi từ Bài 25 đến Bài 30 Môn Công nghệ
lớp 11. Các bài này thuộc Chơng 6 Cấu tạo động cơ đốt trong . Trong quá trình
giảng dạy tôi thấy học sinh rất khó hình dung về nguyên lý hoạt động của các hệ
thống ở động cơ đốt trong vì nó rất trìu tợng không nhìn thấy đợc. Đây cũng là
những kiến thức quan trọng để học sinh nắm vững đợc cấu tạo và nguyên lý hoạt
động của các cơ cấu trong các hệ thống. Khi giảng dạy bài này giáo viên cần dạy
theo phơng pháp dạy học nh thế nào để:
+ Học sinh nắm đợc cấu tạo chung của hệ thống, hiểu đợc các sơ đồ khối của các hệ
thống, từ đó tìm hiểu đợc nguyên lý hoạt động của các hệ thống.
+ Học sinh hiểu bài, vận dụng kiến thức của để khảo sát thực tế.
4/- Nhiệm vụ của đề tài:
Qua nhiều năm công tác giảng dạy lớp 11

tâm tới việc nâng cao chất lợng giảng dạy và đổi mới phơng pháp dạy học nhằm
định hớng cho học sinh THPT về lựa chọn nghề nghiệp trong tơng lai. Đặc biệt là
các môn khoa học tự nhiên, trong đó có môn Công nghệ đã từng bớc đa các đồ dùng
dạy học hiện đại vào giảng dạy. Phát huy tính tích cực của học sinh, lấy học sinh là
trung tâm. Vì vậy việc thay đổi phơng pháp giảng dạy và nghiên cứu phơng pháp
giảng dạy để tiếp cận mang tính phù hợp với đối tợng học sinh là một vấn đề quan
trọng.
* Phơng pháp đặc trng của bộ môn:
- Công nghệ là môn học mang tính thực tiễn. Dạy Công nghệ để học sinh lĩnh hội
kiến thức khoa học, góp phần đẩy mạnh công cuộc Công nghiệp hoá - hiện đại
hoá đất nớc. Ngời giáo viên ngay ban đầu phải hình thành phơng pháp giảng dạy
phù hợp với đặc trng bộ môn.
2/- Cơ sở thực tiễn của đề tài này.
a. Khảo sát thực tế đối tợng nghiên cứu:
Trớc đây căn cứ vào cách dạy trong sách giáo khoa là giáo viên giảng dạy
theo phơng pháp thuyết trình nêu vấn đề, việc sử dụng rất ít ví dụ và mô hình trực
quan, trang thiết bị thí nghiệm thực hành trong nhà trờng còn nhiều hạn chế làm
cho học sinh rất khó hình dung ra nguyên lý hoạt động của các hệ thống .
Dùng phơng pháp thuyết trình, chỉ tập trung vào hình vẽ SGK sẽ không có
hiệu quả cao trong việc lĩnh hội kiến thức, cách giảng dạy này học sinh khó hiểu
gần nh là áp đặt. Học sinh cha thấy rõ bản chất của vấn đề. Không hiểu đợc quá
trình chuyển động của các hệ thống nh thế nào, Không hiểu đợc sự biến đổi năng l-
ợng trong quá trình tiếp cận với kiến thức kỹ thuật.
* Ưu điểm: Cách dạy cũ có u điểm là đơn giản, không đòi hỏi trang thiết bị dạy học
ở mức độ cao, dễ thực hiện.
* Hạn chế:
4
Nguyễn Trọng Quyến THPT Gia Bình I
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm về phơng pháp dạy học Công nghệ 11
- Học sinh tiếp nhận kiến thức gần nh là áp đặt, cha thấy đợc bản chất cụ thể.

5
Nguyễn Trọng Quyến THPT Gia Bình I
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm về phơng pháp dạy học Công nghệ 11
Đối với trờng phổ thông việc đầu t cho môn học này còn ít. Hiện nay trong
tình hình thực tế ở trờng THPT Mô hình, tranh vẽ của chơng trình phân ban Công
nghệ 11 có nhng ít và không đầy đủ đặc biệt là mô hình động vì vậy rất khó khăn
cho việc ứng dụng Công nghệ thông tin trong giảng dạy.
Hiện nay với trờng THPT Gia Bình I Có 1 điều kiện thuận lợi là có máy chiếu
đa năng, máy tính sách tay, máy chiếu vật thể, có các phòng chuyên dùng cho việc
tổ chức dạy bằng giáo án điện tử và 1 nhân viên phụ tá cho việc dạy lu động ở các
lớp nên việc ứng dụng công nghệ thông tin với bài giảng là rất thuận lợi. Nhng với 1
trờng THPT chỉ có 2 bộ thiết bị nh vậy là ít cha đáp ứng đợc với yêu cầu thực tế của
công tác giảng dạy vì còn nhiều tiết trùng nhau không thực hiện đợc, Vì vậy cần
phải trang bị thêm thì mới đáp ứng đợc yêu cầu đặt ra.
3/ Căn cứ vào tình hình học sinh trong trờng phổ thông
Một vấn đề cần quan tâm là đối tợng học sinh tôi trực tiếp giảng dạy l Học
sinh Huyện Gia Bình ở vùng nông thôn nông nghiệp thuần tuý. Trình độ nhận thức
các em không đồng đều, các em đại đa số không thích học môn Công nghệ. Mặt
khác địa bàn khu vực còn cha có nền công nghiệp phát triển. Nh vậy việc áp dụng
phơng pháp dạy học mới để tiếp cận phù hợp với đối tợng học sinh là rất khó khăn.
Tuy nhiên, với việc hình thành phơng pháp học mới và quá trình quan sát các hình
động sẽ có tác dụng cho học sinh cảm thấy hứng thú và yêu thích môn học, giúp cho
các em đợc hình thành các khái niệm kỹ thuật và tiếp thu bộ môn khoa học kỹ thuật
này.
4/ Căn cứ vào nội dung của từng bài dạy:
Đối với từng nội dung của bài dạy việc truyền tải toàn bộ kiến thức trọng tâm
theo yêu cầu của bài cần phải đợc quan tâm chú ý, vì nếu chúng ta không lựa chọn
phù hợp thì việc tìm hiểu nguyên lý hoạt động thông qua sơ đồ sẽ gặp rất nhiều khó
khăn và trìu tợng. Chính vì vậy việc ứng dụng Công nghệ thông tin vào bài dạy các
em sẽ hiểu ngay đợc quá trình biến đổi năng lợng, đờng đi của các hệ thống nh thế

Kột
lm
mỏt
Cỏc b mt ma sỏt cn bụi trn
Van an toàn 4
Van
nhiệt 6
7
Nguyễn Trọng Quyến THPT Gia Bình I
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm về phơng pháp dạy học Công nghệ 11
- Két làm mát làm mát cho dầu khi nhiệt độ dầu cao.
- Van 4 và van 6 giúp cho hệ thống làm việc đợc bình thờng.
2/ Nguyên lý làm việc của hệ thống bôi trơn c ỡng bức:
Giáo viên cho học sinh quan sát chuyển động của hệ thống bôi trơn trong
từng trờng hợp bằng hình ảnh Flash Player nh sau:
Cho HS quan sát chuyển động theo sơ đồ khối để tìm hiểu các trờng hợp :
Trờng hợp 1 khi nhiệt độ dầu bôi trơn bình thờng: Giáo viên dùng sơ đồ khối
có các mũi tên tạo hiệu ứng chuyển động cho học sinh quan sát đờng đi của dầu bôi
trơn trong trờng hợp làm việc bình thờng. Học sinh sẽ dễ dàng nhận biết ngay đợc đ-
ờng đi của dầu bôi trơn và chỉ ra đợc nguyên lý làm việc của hệ thống không thấy có
gì khó khăn.
Bơm dầu hút dầu từ Các te đẩy qua Bầu lọc, Khi nhiệt độ dầu bôi trơn còn
thấp dầu khó đi qua két làm mát vì vậy van nhiệt mở để dầu đi đến đờng dầu chính,
đến bôi trơn cho các bề mặt ma sát sau đó trở về Các te.
8
Nguyễn Trọng Quyến THPT Gia Bình I
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm về phơng pháp dạy học Công nghệ 11
Mô phỏng 1 Chuyển động của hệ thống trờng hợp làm việc bình thờng.
Giáo viên tiếp tục trình chiếu chuyển động thứ 2 trong trờng hợp dầu bôi trơn
có nhiệt độ vợt quá giới hạn cho phép. Lúc này học sinh quan sát chuyển động của

ma sát
Bm
Đ ờng hồi dầu
Đ ờng dầu chính
Van 6
Van 4
Đ ờng
hồi
dầu
Bầu
lọc
Két
làm
mát
Các te
dầu
Các te
dầu
Bm
Đ ờng hồi dầu
Đ ờng dầu chính
Van 6
Van 4
Đ ờng
hồi
dầu
Bầu
lọc
Các bề mặt
ma sát

Giáo viên dựa vào sơ đồ khối dùng các câu hỏi để cho học sinh trả lời và tìm
đợc nhiệm vụ của các chi tiết chính trong hệ thống làm mát cụ thể nh sau:
- Bơm nớc: Tạo sự tuần hoàn của nớc trong hệ thống.
- áo nớc: Chứa nớc để thu nhiệt của các chi tiết cần làm mát.
- Két làm mát: Làm mát cho nớc nóng từ trong áo nớc chuyển ra.
- Van hằng nhiệt: Dùng để điều chỉnh nớc theo nhiệt độ đi tắt về bơm, qua Két
làm mát hoặc cả 2 đờng.
- Quạt gió làm tăng tốc độ làm mát của két nớc.
2/ Nguyên lý hoạt động của hệ thống làm mát bằng n ớc:
Kột

lm

mỏt
Van
Nhit
Bơm n ớc
áo n ớc làm
mát
Quạt gió
12
Nguyễn Trọng Quyến THPT Gia Bình I
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm về phơng pháp dạy học Công nghệ 11
Giáo viên giới thiệu 1 trong 2 hoạt động của hệ thống làm mát nh sau:
Hình động hoạt động của hệ thống làm mát ở 3 chế độ khác nhau
Học sinh nghe giáo viên hớng dẫn quan sát chuyển động của hệ thống theo ba
màu của mũi tên thể hiện 3 chế độ làm việc của hệ thống.
Sau đó Giáo viên cho học sinh quan sát chuyển động của hệ thống theo sơ
đồ khối sử dụng hiệu ứng trên POWERPOINT trình chiếu trong từng trờng hợp:
+ Trờng hợp thứ nhất: Khi động cơ mới nổ máy: Đờng dẫn chuyển động của các

áo n ớc làm
mát
Quạt gió
Van
Nhit
Bơm n ớc
áo n ớc làm
mát
Quạt gió
Kột

lm

mỏt
14
Nguyễn Trọng Quyến THPT Gia Bình I
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm về phơng pháp dạy học Công nghệ 11
Mô phỏng 3 Hoạt động của hệ thống làm mát khi nhiệt độ nớc > 85
0
C
Kết luận: Khi động cơ làm việc nớc trong áo nớc nóng dần lên
- Khi nhiệt độ trong áo nớc còn thấp hơn giới hạn định trớc (<75
0
C ) van nhiệt
đóng đờng nớc chính về két làm mát, mở đờng nớc phụ nớc đi tắt về bơm rồi đi
vào áo nớc.
- Khi nhiệt độ nớc trong áo nớc gần đến giới hạn định trớc (>75
0
C ) van nhiệt mở
cả 2 đờng để nớc vừa chảy qua két đợc làm mát, vừa đi qua đờng nớc tắt chảy về

Vì thời gian có hạn và xuất phát từ hớng đổi mới giảm tải của chơng trình nên
chỉ yêu cầu học sinh vẽ và tìm hiểu cấu tạo trên sơ đồ khối của hệ thống còn giới
thiệu cho các em biết sau này nếu theo chuyên ngành Cơ khí Động lực sẽ đợc học
đầy đủ hơn ở chơng trình Trung cấp, Cao đẳng hoặc Đại học.
b/ Hoạt động tìm hiểu về nguyên lý làm việc của hệ thống.
Giáo viên dùng sơ đồ khối trên POWERPOINT sử dụng các hiệu ứng chuyển
động cho học sinh quan sát hệ thống cung cấp nhiên liệu và không khí ở động cơ
Xăng dùng bộ chế hoà khí. ờng dẫn màu đỏ thể hiện đờng đi của nhiên liệu từ
thùng chứa qua bầu lọc vào bơm rồi đến bộ chế hoà khí, sau khi có đờng không khí
dẫn vào rồi đến đờng hoà khí vào xi lanh. Sau khi cho học sinh quan sát Giáo viên
đặt các câu hỏi dẫn dắt học sinh đi tìm hiểu nguyên lý làm việc của hệ thống để học
sinh tự xây dựng lên nguyên lý làm việc.
Sau khi học sinh xây dựng song nguyên lý làm việc giáo viên cho học sinh
quan sát lại trình chiếu trên POWERPOINT một lần nữa hiệu ứng của chuyển động
nguyên lý làm việc của sơ đồ khối hệ thống điều này sẽ giúp cho học sinh hiểu và
nắm chắc ngay phần nguyên lý hoạt động của hệ thống cung cấp nhiên liệu và
không khí động cơ Xăng dùng bộ chế hoà khí. Khi đó học sinh cha hiểu đợc phần
hoà khí trong bộ chế hoà khí diễn ra nh thế nào? lúc này Giáo viên cho học sinh
quan sát thêm hình vẽ sau sử dụng hiệu ứng chuyển động tạo thành hoà khí ở trong
bộ chế hoà khí đơn giản nh sau:
B ch ho
khớ
Xi lanh
Bu lc xng
Bm xng
Thựng xng
ng dn xng
ng dn khụng khớ
ng ho khớ
Bầu lọc

xng
B iu
chnh P
Vũi
phun
ng xng chớnh
ng xng hi
ng iu khin tớn hiu
ng khụng khớ
ng ho khớ
17
Nguyễn Trọng Quyến THPT Gia Bình I
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm về phơng pháp dạy học Công nghệ 11
Hình 4. Sơ đồ hệ thống phun xăng trực tiếp vào trong xi lanh
b/ Tìm hiểu nguyên lý hoạt động của hệ thống:
Cho Học sinh quan sát chuyển động bằng cách dùng POWERPOINT tạo các
hiệu ứng ở từng bộ phận chuyển động, Học sinh sẽ nắm ngay đợc đờng đi của nhiên
liệu và không khí, cũng nh khi nào thì Bộ cảm biến sẽ điều khiển kim phun phun
nhiên liệu vào trong đờng ống hút. Trong phần trình bày nguyên lý làm việc của hệ
thống này chỉ cần lu ý điểm khác biệt so với hệ thống cung cấp nhiên liệu dùng bộ
chế hoà khí đó là:
+ Hệ thống này có nhiều u điểm hơn vì nó tiết kiệm nhiên liệu sự hoà trộn nhiên liệu
phù hợp với chế độ làm việc của động cơ, Nó đảm bảo cho động cơ làm việc bình
thờng khi góc đặt động cơ thay đổi tuỳ ý.
GV cho học sinh quan sát quá trình làm việc của hệ thống phun xăng bằng
đoạn phim mô phỏng về quá trình phun xăng của động cơ của hãng xe For Việt nam.

Ford 01.swf

Ford 02.swf

cao ỏp
Vũi
phun
Bu
Lc khớ
Xi
lanh
19
Nguyễn Trọng Quyến THPT Gia Bình I
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm về phơng pháp dạy học Công nghệ 11
g/ Bầu lọc không khí
Giáo viên giới thiệu nhiệm vụ của từng bộ phận khác biệt so với hệ thống của
động cơ xăng cụ thể là:
+ Bơm cao áp: Có nhiệm vụ cung cấp nhiên liệu với áp suất cao, đúng thời điểm và
phù hợp với các chế độ làm việc của động cơ để vòi phun phun nhiên liệu vào xi
lanh
+ Vòi phun có nhiệm vụ phun tơi nhiên liệu vào trong xi lanh để hoà khí diễn ra
hoàn hảo, tạo điều kiện cho nhiên liệu bốc cháy thuận lơị.
+ Bầu lọc tinh lọc sạch cặn bẩn để bảo vệ cho Bơm cao áp và vòi phun.
+ Đờng ống hồi dầu có nhiệm vụ đa dầu rò rỉ ở Vòi phun và dầu thừa ở Bơm cao áp
về thùng chứa.
2/ Nguyên lý làm việc:
Giáo viên cho học sinh quan sát video hoạt động của hệ thống (Dùng
liên kết đến Video hệ thống cung cấp nhiên liệu).
20
Nguyễn Trọng Quyến THPT Gia Bình I
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm về phơng pháp dạy học Công nghệ 11
Trong quá trình cho học sinh quan sát Giáo viên giải thích các hoạt động của
Video cho học sinh để Học sinh hiểu đợc nguyên lý làm việc. (Nguồn lấy trong
mạng internet từ tvtl.bachkim.com.vn ).

nhiên liệu sẽ đợc hoà trộn với khí nén và tự bốc cháy. Lợng nhiên liệu thừa ở bơm
cao áp và dầu rò rỉ ở vòi phun sẽ theo đờng hồi dầu trở về thùng chứa dầu.
E. Hệ thống đánh lửa
1/ Cấu tạo của hệ thống đánh lửa điện tử không tiếp điểm:
Giáo viên dùng hiệu ứng để đa ra cấu tạo của từng chi tiết trong hệ thống và
giải thích rõ cụm bán dẫn CDI. Giáo viên giới thiệu sự thay thế của bánh đà từ tính
cho Ma nhê tô. (Dùng liên kết giới thiệu qua cấu tạo của các chi tiết của hệ thống
đánh lửa trên xe máy. Chụp chi tiết thật chiếu trên POWERPOINT)
CD I
Sơ đồ nguyên lý hệ thống đánh lửa điện tử không tiếp
điểm
CDI Tụ điện Sự phóng điện Sự đánh lửa
1
2
3
4
22
Nguyễn Trọng Quyến THPT Gia Bình I
Đề tài sáng kiến kinh nghiệm về phơng pháp dạy học Công nghệ 11
Hình 1. Cấu tạo của bánh đà từ tính trên xe máy thay thế cho Ma nhê tô
Hình 2. Biến áp đánh lửa
Hình 3. Cấu tạo của CDI ( Cụm bán dẫn đánh lửa)
a/ Hình dáng vỏ bên ngoài b/ Cấu tạo bên trong
23
Cun dõy ngun
Cun dõy in
chiu sỏng
Cun dõy
iu khin
Nam châm