Tìm hiểu về pháo hoa
Pháo hoa hay pháo bông là loại pháo sử dụng thuốc phóng, thuốc nổ và các phụ gia đặc
biệt tạo nên quang cảnh hoành tráng, màu sắc của ánh sáng đa dạng, hình khối phong
phú, sinh động nhằm quy tụ cộng đồng trong những sinh hoạt văn hóa có tính tập thể,
như khai mạc bế mạc ngày lễ tết, chào mừng quốc khánh, đại hội thể thao các cấp.
Là loại pháo lễ hội có lịch sử lâu đời, pháo hoa rất thịnh hành trong dân gian các nước
phương Đông đặc biệt là Trung Hoa từ thời cổ đại. Tuy nhiên, hiện nay pháo hoa đã trở
nên phổ biến toàn cầu và được sản xuất chủ yếu tại các nhà máy công nghiệp.
Lịch sử
Khi thuốc nổ đen là hỗn hợp của nitrat kali (KNO3) (hay diêm tiêu), than củi và lưu
huỳnh được các đạo sĩ phát hiện tại Trung Quốc cổ đại, những loại pháo trúc sử dụng ống
trúc bịt kín để đốt trong đám lửa cháy, gây tiếng nổ phá và bắn tung các tàn lửa đã được
người Trung Hoa sử dụng từ rất lâu đời. Những quả "pháo hoa" đầu tiên (có lẽ mang tên
"pháo thăng thiên"), rất khác xa với pháo hoa được nhân loại hình dung hiện nay, rất có
thể đã được sáng chế từ thế kỷ thứ 2 trước Công Nguyên tại Trung Quốc cổ đại[1], phục
vụ những nghi thức trừ tà trong các lễ hội tôn giáo. Từ mục đích hoà bình, dần dần pháo
chuyển sang phục vụ cho chiến tranh khi những quả pháo thăng thiên thô sơ thời Trung
cổ, nhồi thuốc súng trong các đoạn ống tre và sử dụng ngòi nổ thủ công để kích nổ, được
chế tạo mang theo chất dễ cháy nhằm đốt doanh trại đối phương. Quá trình cải tiến pháo
dần dần theo thời gian với việc bổ sung thuốc súng cho phép pháo phá hủy mục tiêu quân
sự. Thêm vào đó, với việc phát hiện ra các chất phụ gia khi kết hợp với thuốc súng sẽ cho
màu sắc khác nhau, như mạt sắt hoặc đồng, kẽm, khi đốt tạo ra nhiều màu như da cam,
vàng, trắng, pháo hoa còn được ứng dụng để làm các loại pháo hiệu.
Đến thế kỷ 18, các nhà hóa học trên thế giới đã tiến một bước dài hơn khi sử dụng các
hợp chất mà họ phát hiện để đưa vào thuốc súng theo tỷ lệ chính xác nhằm kiểm soát sắc
độ của ánh sáng khi đốt cháy nguyên liệu. Nhờ đó các loại pháo hoa với những sắc màu
rực rỡ như đỏ, xanh lá cây, xanh nước biển và tím được sản xuất. Từ đó cho đến những
năm 1980, màu sắc pháo hoa hầu như không thay đổi, ngoại trừ có vài cải tiến nhỏ về
công thức điều chế.
Đặc điểm
Đặc điểm chung

Kích hoạt pháo hoa bằng lửa châm vào ngòi, khi pháo bắn lên trời ngòi nổ tiếp tục kích
nổ những ngôi sao nhỏ li ti, thực chất là phần đầu tiên của quả pháo. Sau khi được kích
nổ, những ngôi sao nhỏ bắt đầu tách khỏi pháo hoa và bắn ra nhiều hướng khác nhau một
cách đẹp mắt[2].
Quá trình thứ hai của pháo hoa vẫn tiếp tục vì ngòi nổ vẫn chưa tắt hoàn toàn. Ngòi sau
đótiếp tục kích nổ phần còn lại của pháo và tiếp tục tạo ra những chùm sao nhỏ li ti.
Những chùm sao ở quá trình thứ hai tiếp tục bắn ra nhiều hướng khác nhau và các chùm
sao sẽ nổ tung và tạo thành những hình ảnh nhiều màu sắc rực rỡ trên bầu trời.
Bí ẩn của pháo hoa
Cách đây hơn 1000 năm, người Trung Hoa đã phát hiện ra rằng hỗn hợp lưu huỳnh, bột
than và kali nitrat khi đốt sẽ loé sáng mạnh và cháy rất nhanh. Hỗn hợp này về sau được
gọi là thuốc nổ đen và đã trở thành bí quyết của người Trung Hoa trong nhiều thế kỷ,
được họ sử dụng trong các nghi lễ trừ tà hoặc làm pháo hiệu trong chiến tranh. Đến đầu
thế kỷ 12, loại thuốc súng này mới thâm nhập vào châu Âu. Vào thời Trung Cổ, người ta
sử dụng thuốc súng trộn với mạt sắt hoặc đồng, kẽm khi đốt tạo ra nhiều màu như da
cam, vàng, trắng
Đến thế kỷ 18, các nhà hóa học bắt đầu sử dụng các hợp chất mà họ vừa mới phát hiện để
đưa vào thuốc súng theo tỷ lệ chính xác. Nhờ đó họ điều chế các loại pháo hoa mà khi đốt
có các màu đỏ, xanh lá cây, xanh nước biển và tím, đó là những màu quen thuộc mà
chúng ta nhìn thấy khi pháo hoa bắn trên bầu trời đêm. Từ đó cho đến những năm 1980,
màu sắc pháo hoa hầu như không thay đổi, ngoại trừ có vài cải tiến nhỏ về công thức điều
chế.
Nhưng trong hai thập niên qua, màu pháo hoa đã ngày càng trở nên rực rỡ hơn. Ngay cả
màu xanh nước biển là thứ màu khó tạo ra nhất ở pháo hoa thì cũng đã được cải tiến từ
xanh nhạt thành màu xanh nước biển thực sự.
Ngày xưa, màu da cam của pháo hoa được tạo ra chủ yếu bởi bức xạ phát ra từ các hạt
màu đen hoặc sẫm khi bị đốt nóng. Còn ở các loại pháo hoa hiện đại, màu xanh lá cây và
màu đỏ rực rỡ là kết quả của sự phát quang phổ các phân tử khí khi bị kích thích. Một vài
clorua kim loại có khả năng phát quang mạnh trong các dải sóng ánh sáng nhìn thấy
được, vì vậy chúng là cơ sở của hầu hết các loại màu sắc trong pháo hoa hiện đại. Ví dụ,

màu xanh lá cây, đỏ, vàng và cả những màu tím, xanh nước biển khá đẹp. Bản thân hợp
kim magiê - nhôm tạo cho pháo hoa có màu bạc và lấp lánh, đồng thời chúng có tác dụng
như nhiên liệu đốt pháo. Nhiên liệu kim loại khi bị đốt sẽ tỏa ra nhiệt lượng rất lớn, vì
vậy có thể tăng thêm cường độ màu của pháo hoa. Nói chung các hạt kim loại khi cháy
thường lóe sáng rất mạnh, làm át đi màu của pháo hoa, riêng hợp kim magiê nhôm làm
cho ngọn lửa pháo hoa cháy nóng mà không át đi màu của pháo hoa. Nguyên nhân có thể
là do hợp kim này tạo ra một dạng hơi trong pha khí, vì vậy nó không lóe sáng quá mạnh.