Tìm hiểu về tạng can

Đông y có thuyết tạng phủ, gọi tắt là tạng tượng. Tạng là chỉ các cơ quan, bộ phận
trong cơ thể. Tượng là các hiện tượng do các tạng hoạt động biểu hiện ra bên ngoài
lúc bình thường cũng như khi bị bệnh mà thầy
thuốc có thể biết được.
Các cơ quan nội tạng của cơ thể được chia ra 6 tạng, 6
phủ và phủ kỳ hằng.
6 tạng: tâm, can, tỳ, phế, thận, tâm bào.
6 phủ: tiểu tràng, đại tràng, vị, đại trường, bàng
quang, tam tiêu.
Phủ kỳ hằng là các cơ quan còn lại như: não, tủy, tử
cung
Trong phạm vi bài này xin phép trình bày về tạng can.
Chức năng của tạng can
Can chủ sơ tiết: Phân bố dương khí toàn thân, sách Tố vấn ghi: "Can giữ chức tướng
quân". Nếu can khí thiếu làm người ta yếu đuối dễ sợ. Nếu can khí sơ tiết quá độ, can
dương thịnh dễ sinh choáng váng, đau đầu, mắt đỏ, chảy máu mũi. Can khí bị dồn nén uất
ức dễ sinh ngực đầy tức, đau mạng sườn.
Can tàng huyết: Tàng là giữ, chứa và điều hòa lượng huyết trong cơ thể. Khi hoạt động
lượng huyết cung cấp cho cơ quan nhiều. Khi nghỉ lượng huyết cho các cơ quan ít. Khi
ngủ thì huyết về can.
Can chủ cân: Cơ khớp co duỗi vận động được điều hòa là nhờ can dinh dưỡng cân tốt.
Khi bị trúng phong, tổn thương can, cơ thể có thể liệt từng phần như liệt mặt hoặc liệt
nửa người. Can vinh nhuận ra móng tay móng chân, xem móng để biết can khỏe hay yếu
"móng là phần dư của can". Can liên quan với tâm theo quan hệ tương sinh là hỗ trợ giúp
đỡ nhau hoạt động. Can liên quan với tỳ theo quan hệ tương khắc, nghĩa là can ức chế
kìm hãm tỳ không cho tỳ hoạt động quá mức.

Nhân trần.
Tạng thận quan hệ với can theo quan hệ tương sinh, tạng phế quan hệ với can theo quan

Người già hay đau đầu, đổi tư thế dễ chóng mặt hoa mắt, ngủ kém, dễ buồn bực có thể
dùng bài: Sài hồ 12g, hoa hồng 10g, bạch thược 12g, thảo quyết minh 20g, thiên ma 12g,
uất kim 12g, câu đằng 12g, đương quy 12g, xuyên khung 12g, tục đoạn 12g. Sắc uống
ngày 1 thang.
PGS.TS. Dương Trọng Hiếu