Bò sát ( phần 5 )
Mùa sinh sản ở Bò sát (Reptilia)
- Mùa sinh dục tuỳ thuộc khí hậu. Ở vùng ôn đới vào mùa ấm sau khi ngủ
đông một thời gian ngắn, ở vùng nhiệt đới vào trước mùa mưa. Mùa sinh
sản thay đổi tuỳ theo loài và địa phương. Rắn ráo (Ptyas korros) ở
Quảng Ðông (Trung Quốc) đẻ trứng vào tháng 5 - tháng 6, ở Việt
Nam đẻ vào tháng 6 - tháng 8, ở Java (Indonesia) đẻ vào tháng 8. Ba ba ở
Trung Quốc đẻ từ tháng 6 - tháng 8, ở Việt Nam từ tháng 6 - tháng 7.

- Vào mùa sinh sản, rắn đực chủ động bò tìm rắn cái. Rắn cái có một số
tuyến ở đuôi và đặc biệt là cái tuyến ở da tiết ra mùi đặc biệt. Rắn đực
nhờ cơ quan thị giác để phát hiện đối tượng, sau đó nhờ cơ quan khứu
giác và cơ quan Jacobson giúp nhận biết mùi của rắn cái đã để lại trên
đường đi. Mùi của rắn cái quyến rủ rắn đực được tiết ra ở thân rắn cái và
chỉ xuất hiện vào mùa sinh sản khi rắn cái động dục. Rắn cái động dục
suốt thời gian mang trứng nên một số loài rắn chịu giao phối nhiều lần
trong mùa sinh sản.
Ở nhóm thằn lằn, vai trò thị giác có vai trò quan trong hơn để
nhận biết đối tượng khác phái. Thằn lằn đực Bắc Mỹ có màu sẫm, dọc
hai bên thân có sọc dài màu xanh. Trước khi giao phối, thằn lằn đực rướn
cao thân, bụng dẹp lại theo chiều dọc làm lộ rõ hai sọc màu xanh để báo
cho thằn lằn cái biết.
Trong mùa sinh sản một số loài bò sát đực có tiếng kêu gọi cái rất đặc
trưng (cá sấu, tắc kè, rùa ). Tiếng tắc kè gọi giao hoan có thể lan xa đến
100m.
Vào mùa sinh sản, một số bò sát đực rất hiếu chiến, đánh nhau rất quyết
liệt để giành lấy con cái (thằn lằn, kỳ đà, tắc kè hoa, rắn ). Ở rắn đuôi
kêu (Crotalus rufer) rắn đực sẽ quấn lấy nhau, mổ nhau. Cuối cùng rắn
đực nào thắng sẽ ghép đôi với rắn cái.
Điểm sai khác ở hai giới Bò sát (Reptilia)
Tất cả bò sát đều phân tính, ngoại trừ loài rắn lục hải đảo (Bathrops

sặc sỡ hơn (cắïc kè, tắc kè hoa). Cá thể đực của các loài nhông, tắc kè,
thằn lằn có những lổ đùi hoạt động tiết dịch vào mùa sinh sản.
Những lổ đùi của cá thể cái thường không rõ. Ở rắn không sự khác
biệt và màu sắc ở rắn đực và rắn cái.
Hệ bài tiết và sinh dục Bò sát (Reptilia)
1. Bài tiết
- Ở Bò sát có hậu thận, cấu tạo gồm đôi hình khối dài bám vào vách lưng
ở vùng chậu. Ống dẫn của thận hình thành mới từ gốc ống Vonphơ, là
niệu quản đổ ra huyệt. Có bóng đái chứa nước tiểu (rắn và cá sấu không
có). Ở đa số thằn lằn và rùa bàng quang rất lớn. Nhưng ở rắn, cá sấu
bàng quang không phát triển.

Hệ niệu sinh dục của bò sát và chim
1. Ống dẫn tinh; 2. Tinh hoàn; 3. Huyệt; 4. Bóng đái; 5. Thận; 6. Ống ra;
7. Trứng; 8. Buồng trứng; 9. Ống niệu; 10. Lòng trắng; 11. Vỏ trứng
- Nước tiểu của các loài bò sát sống trên cạn (thằn lằn, rắn) là một chất
sền sệt có màu trắng đục không hoà tan trong nước, thành phần chủ yếu là
axit uric. Nước tiểu sở dĩ đặc là do khả năng hấp thu lại nước của
nước tiểu trong xoang huyệt.
Nước tiểu của các loài bò sát sống ở nước hoặc nửa nước nửa cạn (rùa
nước, cấ sấu ) thì loãng và thành phần chủ yếu là urê.
2. Hệ sinh dục

Hệ sinh dục của Bò sát (Thằn lằn bóng - Mabuya longicaudata) (theo
Đào Văn Tiến)
I. Con đực; II. Con cái
1. Tinh hoàn; 2. Tuyến trên thận; 3. Dây chằng; 4. Tinh quản; 5. Thận
hông; 6. Tử cung; 7. Buồng trứng; 8. Vòi ống trứng; 9. Ống trứng; 10.
Ống dẫn quản; 11. Huyệt
- Hệ sinh dục bò sát nằm ở hai bên cột sống: Tuyến sinh dục đực là đôi