HỆ NỘI TIẾT Ở ÐỘNG VẬT
HỮU NHŨ – Phần 2
3. Tuyến cận giáp (Parathyroids)
Ở người, tuyến cận giáp là một cơ quan nhỏ hình hạt đậu, gồm 4 hạt nằm
trên bề mặt tuyến giáp. Trong một thời gian dài chúng được xem như là một
phần của tuyến giáp hoặc có quan hệ chức năng với tuyến nầy. Tuy nhiên,
ngày nay người ta đã biết rõ chúng hoàn toàn khác biệt về cả sự phát triển và
chức năng.
Các hormone cận giáp, thường được ký hiệu là PTH (parathyroid
hormone) là một hormone dẫn xuất của protein. PTH cần cho sự sống và các
chức năng trong sự điều hòa cân bằng calci-phosphate giữa máu và các mô
khác.Thông thường, nó là một yếu tố quan trọng trong việc duy trì cân bằng
nội môi (môi trường dịch mô trong cơ thể). PTH làm tăng nồng độ ion Calci,
làm giảm nồng độ ion Phosphate trong máu bằng cách tác động lên ít nhất là
ba cơ quan: thận, ruột già và xương. Nó ngăn cản sự bài tiết ion Calci của
thận và ruột già trong khi kích thích sự phóng thích ion calci cũng như ion
phosphate từ xương vào máu. PTH bù đắp lại lượng ion phosphate bằng
cách kích thích thận tiết ra chất nầy. Hình 7. Sự kiểm soát mức Calci huyết
4. Tuyến thượng thận (adrenal gland)
Ở người và động vật hữu nhũ, tuyến thượng thận gồm hai phần riêng
biệt: phần vỏ (cortex) bên ngoài và phần tủy (medulla) bên trong. Hai phần
nầy có nguồn gốc phát triển riêng biệt, phương thức kiểm soát và chức năng
khác nhau. Phần vỏ tiết ra nhiều hormone steroid, gọi chung là corticosteroid
(hormone vỏ thượng thận). Các hormone của vỏ thượng thận chịu sự kiểm
soát của ACTH do thùy trước tuyến yên tiết ra.
a. Tủy thượng thận
Tủy thượng thận được hợp thành bởi các tế bào thần kinh biến dạng.
Sản phẩm chính của những tế bào nầy, chiếm khoảng 80% tổng số, là

hormone ACTH từ thùy trước tuyến yên. Sự tổng hợp và phóng thích ACTH
chịu sự kiểm soát của hormone CRH từ vùng dưới đồi. CRH lại chịu sự
kiểm soát của các phần khác ở não và cũng bị ảnh hưởng bởi các hormone
khác trong dòng máu.
5. Tuyến sinh dục (Gonal gland)
Bên cạnh sự khác biệt trong hệ sinh dục, cơ thể đực và cái cuả phần
lớn các loài còn khác biệt nhau ở các đặc tính sinh dục thứ cấp. Chúng có
thể khác nhau về màu lông, hình dạng và kích thước bộ xương, kiểu phân bố
của lông trên cơ thể, âm sắc và đặc biệt là tập tính. Các loài mà giới đực và
giới cái khác nhau về hình thái hoặc cấu trúc cơ thể được gọi là các loài
lưỡng hình giới tính (sexual dimorphism).
Sự phát triển của tất cả các đặc tính sinh dục thứ cấp được điều hòa
bởi các hormone sinh dục testosterone và estradiol. Testosterone là hormone
sinh dục nam, được tiết ra bởi dịch hoàn, kích động sự phát triển của các đặc
tính sinh dục thú cấp ở giới đực trong khi estradiol, một estrogen được sản
sinh từ buồng trứng, cần thiết cho sự phát triển của các đặc tính sinh dục thứ
cấp ở giới cái. Giống như sự tiết thyroxine, sự tiết của các hormone sinh dục
được điều hòa bởi các hormone của thùy trước tuyến yên (trong trường hợp
nầy là FSH và LH) và các yếu tố giải phóng được tạo ra từ vùng dưới đồi.
Chu kỳ sinh sản chịu ảnh hưởng bởi xung thần kinh phát xuất từ não và
khớp với những thời điểm nhất định trong năm, tháng hoặc ngày.
Một hormone sinh dục steroid khác là progesterone được sản xuất
bởi một mô đặc biệt trong buồng trứng gọi là thể vàng (corpus luteum).
Progesterone rất quan trọng trong việc duy trì sự mang thai. Nhau thai
(placenta) hoặc dạ con (womb) cũng có chức năng như một tuyến nội tiết.
Nó sản sinh ra gonadotropin estrogen và progestin trong suốt quá trình mang
thai.
Sự kiểm soát hormone của chu kỳ kinh nguyệt và sự có mang ở
người sẽ được thảo luận chi tiết ở chương 11.
6. Tuyến tụy (Pancreas)

những hormone nầy trong sự cân bằng đường huyết được sơ đồ hóa trong
hình 10. Hình 10. Kiểm soát sự biến dưỡng glucose trong trường hợp nồng độ
đường huyết thấp