Điều dưỡng bệnh nhân theo nhận định và phương pháp đông y
Điều dưỡng là công việc quan trọng trong quá trình điều trị, điều dưỡng, ăn uống, chế độ theo dõi, chăm
sóc đúng sẽ chắc chắn làm cho bệnh chóng khỏi hơn và ngược lại.
STT nhận định tình trạng Nội dung chăm sóc
1 Lý chứng:Bệnh trong sâu, trong tạng
phủ, bệnh mắc đã lâu, mạn tính đã taí
phát nhiều lần như các bệnh nhiễm
trùng, truyền nhiễm thời kỳ toàn phát
thời kỳ biến chứng, thời kỳ lui bệnh .
-Châm sâu cứu lâu, châm lưu kim .
- Thuốc dùng nhóm tả hạ, thổ, ôn, thanh, tiêu, bổ, trên
cơ sở biện chứng thực hư.
- Tăng thời gian nghỉ ngơi, ăn bồi dưỡng, tránh vận động
mạnh, tránh sinh hoạt tình dục làm tiêu hao chân khí.
- Tránh các chất kích thích, đồ ăn cay nóng gây ra mồ hôi
2 Thực chứng:Cuộc đấu tranh chính khí-
tà khí đang mạnh, triệu chứng
biểu hiện điển hình, mạch mạnh
nhanh,sốt cao, ỉa chảy hoặc táo bón,
nôn, bí đái, hôn mê, vật vã, thao cuồng,
mất nước môi khô se, đái ít.
- Dùng các thuốc tả mạnh khắc phạt tà khí, như thuốc
thanh nhiệt tả hoả, giải độc, hãn, hạ, thổ, tiêu. . .Nếu
không có hư sẵn từ trước, không dùng thuốc bổ.
- Cho dùng đủ nước khi thấy dấu hiệu mất nước: Nước
rau má, nước xoài, các nước luộc rau màu xanh đậm
khác. . .
- Châm tả vê mạnh, châm rút chậm, mở lỗ kim, cho tà khí
thoát ra.
3 H ư chứng: Thường là bệnh mạn tính,
thể trạng yếu.

- Nên ăn nóng, uống nước nóng, các loại gia vị cay nóng
như ớt, hành, gừng, hạt tiêu. Hạn chế tôm cua, ốc, cá, đồ
biển, nên ăn thịt chó, thịt dê, thịt chim bồ câu, chim ngói.
- Ôn châm hoặc cứu ngải, thời gian lưu kim lâu.
- Chỗ nghỉ thoáng ấm yên tĩnh.
5 Nhiệt chứng: Sợ nóng chân tay ấm
nóng, hơi thở nóng, có thể sốt thấp
hoặc sốt cao, gò má đỏ, khát nhiều, vật
vã, ra nhiều mồ hôi, mất nước, bệnh
nặng có thể chảy máu.
- Rêu lưỡi vàng, chất lưỡi đỏ, khô họng,
khô môi, mạch nhanh.
- Phân táo bón, nước tiểu đỏ.
- Giai đoạn phục hồi: Sốt thấp kéo dài,
môi họng khô, lòng bàn chân tay nóng,
táo bón do mất tân dịch.
- Nơi điều trị thoáng mát nhưng không lộng gió, ăn đồ
loãng, nhiều bữa, bổ xung đủ nước, muối.
- Nếu sốt cao chườm nước lạnh, chườm nước cốt cỏ nhọ
nồi vào trán, nách, bẹn, đỉmh đầu, có thể cho uống nước
cỏ nhọ nồi pha đường chống chảy máu và hạ sốt.
- Ăn nhiều rau, nước rau, bột sắn dây chống táo bón.
- Trường hợp sốt thấp kéo dài, hoặc giai đoạn phục hồi
nên ăn vừng đen, nước đỗ đen, cháo mạch môn, kỷ tử.
6 Dương chứng và âm hư: Đều có biểu
hiện của nhiệt, triệu chứng dương
chứng như chứng nhiệt, thuộc thực
chứng. Âm hư như giai đoạn phục hồi
của chứng nhiệt, thuộc hư chứng.
- Dương chứng xử trí như chứng nhiệt, âm hư chủ yếu bồi

vô cớ, ngực sườn đầy tức,thở dài, tâm lý căng
thẳng.
- Run tay chân, mờ mắt, chóng mặt, tăng huyết áp,
đau đầu vùng đỉnh, rối loạn kinh nguyệt.
- Miệng đắng đêm nằm giật mình, mộng mị, cơn ác
mộng, thiếu sự quả quyết trong công việc.
- Sơ can giải uất bằng lời nói dịu dàng, tiếp xúc nhẹ nhàng. Ăn
canh lá dâu, uống trà hoa cúc, trà hạt muồng, nhân trần.
- Tránh các tiếp xúc gây căng thẳng tâm lý tránh môi trường
nhiều tress, tăng cường tiếp xúc thiên nhiên, yên tĩnh.
- Nên ăn mướp đắng, uống chè tươi, không uống rượu, cà
phê, chè khô.
- Xoa bóp vùng đầu và xoa bóp nhẹ toàn thân, động tác thiên
bổ, dịu dàng, chậm sâu, nên nằm thiền.
3 Bệnh phế- đại trường: - Ho, suyễn khó thở, ho ra
máu, khạc đờm.
- Người mệt mỏi vô lực, đoản hơi, đoản khí, tiếng
nói nhỏ yếu thiếu hơi, dễ bị cảm lạnh, cảm sốt khi
trở trời.
- Da khô không được tươi nhuận, lông xơ xác, dễ bị
các bệnh ngoài da như viêm da, á sừng
- Đại tràng bệnh khiến phân táo nát thất thường,
ngày đi đại tiện vài ba lần, có khi đau quặn bụng
dưới.
- Tránh môi trường bụi bặm, cần không khí trong lành, tập thở
sâu, thở 4 thì có kê mông, tập vẩy tay, sáng sớm dậy, trước
khi ngủ tập động tác vươn thở.
- Chơi những môn thể thao không đòi hỏi thể lực như đi bộ,
chạy nhẹ nhàng, tiếp xúc với sự thay đổi thời tiết tăng dần đén
khi thích nghi.

- Thận dương hư chân tay lạnh, bàng quan thờ ơ,
kém hưng phấn, lãnh tinh liệt dương, đái dầm
người già hoặc són đái, đái đêm nhiều lần, nước
tiểu trong dài.
- Bàng quang thực nhiệt đái nóng rát, hư chứng đái
lắt nhắt, đái sót.

- Tiết chế tình dục, tránh sinh hoạt tinh dục giờ
chÝnh tý và giờ chÝnh ngọ, chỉ châm bổ hoặc cứu,
xoa bóp vùng ngang thắt lưng, mặt trong đùi, cẳng
chân đến mắt cá trong. Tập động tác ưỡn lưng trên
nền phẳng 5-7 lần, làm động tác đánh trống trời, gõ
răng.
- Nếu do thận âm hư nên ăn đỗ đen xanh lòng, cật lợn, trâu,
bò, cá biển, thịt trăn, cao trăn.
-Nếu thận dương hư nên ăn thịt dê, cao xương dê, thịt, nhung
gạc hươu nai, thịt ngựa, cao ngựa và những vị thuốc bổ dương
khác.
- Đái nóng rát uống nước đỗ đen, nước bột sắn dây, hư chứng
uống rượu tắc kè, cá ngựa.
6 Bệnh khí:- khí thực chướng mãn, ngực bụng đầy
tức, suyễn thở, ợ hơi-
- Hư chứng đoản hơi đoản khí, khong muốn làm
việc, người mệt mỏi.
- Thực chứng tránh thức ăn khó tiêu, xoa bóp bụng theo chiều
kim đồng hồ, uống vỏ quýt, vỏ chanh, vỏ bưởi, tai quả hồng.
- Hư chứng xoa bóp như đã hướng dẫn ở phần tỳ vị, tăng thời
gian nghỉ ngơi, tránh hoàn toàn lao động nặng và tuân thủ
nghiêm chỉnh y lệnh.
7 Bệnh huyết hư: Da xanh xao, hoa mắt chóng mặt,