Động vật không xương sống ( phần 6 )
Sinh sản và phát triển của động vật da gai
Thụ tinh trong nước biển, trứng phân cắt hoàn toàn, phóng xạ và xác
định.
Lấy cầu gai làm ví dụ: Ở giai đoạn 8 phôi bào, các phôi bào ở cực sinh
học và cực dinh dưỡng đều giống nhau về kích thước, nhưng ở giai đoạn
16 phôi bào các phôi bào đã phân hoá và là mầm của các phần khác nhau
của cơ thể sau này (8 phôi bào ở cực sinh học là mầm của lá phôi ngoài,
còn 4 phôi bào lớn ở cực dinh dưỡng là mầm lá phôi trong và 4 phôi bào
nhỏ ở cực dinh dưỡng sẽ cho nhu mô của ấu trùng).
Trứng của một số động vật da gai khác phân cắt hoàn toàn và đều. Phôi vị
được hình thành bằng cách lõm vào, trong quá trình hình thành phôi vị,
nhu mô của ấu trùng từ 4 phôi bào nhỏ ở cực dinh dưỡng phân chia và
tách thành các phôi bào vào phôi nang. Các tế bào này là mầm bộ xương
của cơ thể sau này. Lá phôi giữa được hình thành theo kiểu lõm ruột,
nghĩa là đáy của xoang ruột nguyên thuỷ phân hoá thành một túi và túi
này sớm tách thành 2 phần ở 2 bên để hình thành nên lá phôi giữa từ thể
xoang chính thức. Song song với quá trình hình thành thể xoang
ở bên trong, miệng phôi bịt lại rồi lá phôi ngoài lại lõm vào đúng
vị trí đó, thông với xoang ruột nguyên thuỷ để hình thành hậu môn. Ở
vị trí đối diện lá phôi ngoài lõm vào thông với phần đáy của xoang ruột
nguyên thuỷ để hình thành lỗ miệng. Như vậy miệng của động vật da gai
trưởng thành là miệng thứ sinh (deuterostomia) không trùng với miệng
phôi.

Quá trình phôi vị hoá ở động vật da gai cho thấy ống tiêu hoá sớm chia
thành 3 phần là ruột trước, ruột giữa và ruột sau. Có miệng và hậu môn
nằm ở mặt bụng. Miệng là phần đáy của một hốc lõm và có vành tiêm
mao bao quanh. Hai bên ông tiêu hoá có đôi túi thể xoang chính thức. Ấu
trùng của tất cả động vật da gai ở giai đoạn này có đối xứng hai bên, gọi
là ấu trùng dipleurula (ấu trùng đối xứng hai bên). Hai túi thể xoang sau


Phức hệ cơ quan trụ là cơ quan đặc trưng ở động vật da gai, phát triển
mạnh nhất ở các lớp Sao biển, Cầu gai, Đuôi rắn, nhưng không có ở Hải
sâm, Huệ biển. Cấu tạo gồm có các bô phận là các ống dẫn nước hình trụ
chạy dọc có cấu tạo xốp, có khả năng tạo ra các tế bào amip, tham gia bài
tiết và các tấm sàng có khả năng lọc nước.
Hệ thần kinh có 3 bộ phận khác nhau, cấu tạo đối xứng toả tròn: 1) Bộ
phận chủ yếu là mạng thần kinh miệng hay là hệ thần kinh ngoài
(ectoneural system) nằm ở mặt miệng. Gồm có vòng thần kinh trung tâm
bao quanh hầu, thực quản và các dây thần kinh phóng xạ nằm ở lớp biểu
mô. Từ các dây phóng xạ có 2 dây thần kinh đi tới nội quan, chức năng
chủ yếu là thụ cảm. 2) Mạng thần kinh dưới da (hyponeural system) nằm
phía dưới mạng thần kinh miệng, kém phát triển, điều khiển vận
động của nội quan. 3) Mạng thần kinh đối miệng hay mạng thần kinh
trong (entoneural system) có mối liên với biểu mô thể xoang.

Cơ quan cảm giác nhìn chung kém phát triển. Cơ quan thị giác và thăng
bằng chuyên hoá ở dạng đơn giản. Bên cạnh đó có các tế bào cảm giác
như xúc giác, khứu giác và vị giác nằm rải rác ở chân ống, tua miệng
Nhìn chung hệ thần kinh của động vật da gai còn giữ nhiều nét
cổ, thể hiện mạng thần kinh miệng và mạng thần kinh dưới da còn nằm
trong biểu mô hay nằm ngay dưới biểu mô. Xu hướng tập trung tế bào
thần kinh thành hạch không rõ.
Chỉ có động vật da gai mới có mô liên kết biến đổi hay được gọi là mô
gom (catch tisue). Đặc tính của mô này là khi bị kích thước thì chúng
thoắt cứng hay thoắt mềm. Khả năng biến đổi nhanh chóng này giúp cho
động vật da gai có thể bắt mồi, di chuyển và tự cắt phần cơ thể để thoát
thân khi bị kẻ thù tấn công.
Động vật da gai có hệ hô hấp phát triển yếu hay thiếu, chức phận trao đổi
khí được tiến hành qua da, nhất là qua thành chân ống hay qua "mang" (là